Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

Τα τελευταία χρόνια έχω δει πάρα πολλά ντοκιμαντέρ. Το Netflix μάλιστα έχει αρκετά ενδιαφέροντα για κάποιον που έχει διάθεση να ψάξει. Από τη βιβλιοθήκη του όμως λείπει το καλύτερο. Το I Am Not Your Negro του Raoul Peck είναι ό,τι πιο άρτιο και καλοφτιαγμένο κυκλοφορεί σε αυτή την κατηγορία, ειδικά άμα σκεφτεί κανείς πως το ζήτημα που πραγματεύεται, αυτό του συστημικού ρατσισμού και της εμπειρίας των Αφρικανοαμερικανών στην μετά Τζιμ Κρόου Αμερική, είναι τρομερά ευαίσθητο. Το ντοκιμαντέρ είναι βασισμένο σε ένα ημιτελές δοκίμιο του James Baldwin, του εμβληματικού Αφρικανοαμερικανού συγγραφέα που θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους του 20ου αιώνα.

Ο Baldwin ήταν η φωνή του περιθωρίου. Σε μια Αμερική πνιγμένη στα φυλετικά και στα ομοφοβικά εγκλήματα, την προκατάληψη και τις πολιτικές διαχωρισμού βούτηξε την πένα του στο μελάνι και αποφάσισε να μιλήσει, με τον πύρινο του λόγο και την οξυδέρκεια του για την εμπειρία του, όπως και όλων αυτών που δεν ανήκαν στην «εικόνα» του άσπρου, στρέιτ, αγγλοσάξονα προτεστάντη. Τα δοκίμια του, τα οποία συλλέχθηκαν και εκδόθηκαν ως Notes of a Native Son το 1955 είναι από τις πιο σημαντικές έρευνες στις διακρίσεις φυλής, φύλου και κοινωνικής τάξης των Δυτικών κοινωνιών και κυρίως της Αμερικανικής κοινωνίας στα μέσα του 20ου αιώνα. Στον υπόλοιπο κόσμο όμως δεν έγινε γνωστός από το Notes of a Native Son αλλά από τη λογοτεχνική του παραγωγή, με το Go Tell It on the Mountain, το ημιαυτοβιογραφικό του Bildungsroman, να είναι μέχρι σήμερα μια από τις πιο δυνατές ιστορίες ενηλικίωσης, αλλά και το Giovanni’s Room, το οποίο είχε γυρίσει πολλά κεφάλια το 1956 λόγων του τολμηρού ομοφυλοφιλικού του περιεχομένου. Το μυθιστόρημα του If Beale Street Could Talk (1974) μεταφέρθηκε πριν δύο χρόνια στην μεγάλη οθόνη από τον Barry Jenkins, με την σπουδαία Regina King να κερδίζει Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου.

Όσον αφορά τον ακτιβιστή Baldwin, βρέθηκε ανάμεσα στα δύο τεράστια ονόματα του Martin Luther King και του Malcolm Χ. Σε μια σειρά διαλέξεων που έκανε σε περιοχές του Αμερικανικού Νότου, υποστήριζε ξεκάθαρα ένα πλάνο ενεργειών για τη χειραφέτηση του Αφρικανοαμερικανού κόσμου που βρισκόταν ακριβώς στη μέση των δύο υπαρχουσών ιδεολογιών. Η ιδεολογική του θέση ήταν δηλαδή κάτι ανάμεσα στην ριζοσπαστική πολιτική πυγμής του Malcolm X και στην ειρηνιστική πολιτική παθητικής αντίστασης του Martin Luther King. Η σκέψη του δεν έμπαινε σε τόσο δογματικές και στέρεες βάσεις. Διαφωνούσε με τον τίτλο «ακτιβιστής πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων», γιατί, όπως και ο Malcolm X, πίστευε πως αν κάποιος είναι όντως πολίτης δε χρειάζεται να «πολεμήσει» για τα πολιτικά και κοινωνικά του δικαιώματα. Το ίδιο όμως σιχαινόταν και τον όρο «επανάσταση» για το συγκεκριμένο κίνημα, μιας και όπως έλεγε «είναι μια περίεργη εξέγερση ακριβώς επειδή πρέπει να έχει ως στόχο την εγκαθίδρυση μιας συνοχής, μιας ένωσης» παρά μιας απόσχισης, μέσα από ριζικές αλλαγές στον τρόπο σκέψης και ζωής της Αμερικανικής κοινωνίας. Ήταν μέσα σε όλες τις προσπάθειες φυλετικής απελευθέρωσης των 60s και 70s, ακόμα και στις ιστορικές πορείες στη Selma της Alabama (δείτε ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ την καταπληκτική ταινία της Ava DuVernay, Selma).

Η γραφή του Baldwin είναι μαγευτική ακριβώς γιατί αφήνει το στίγμα του στο χαρτί. Διαβάζοντας τις σκέψεις του ή τις παρατηρήσεις του για τις ρίζες των φυλετικών διακρίσεων ή ακόμα και τις εμπειρίες του ως Αφρικανοαμερικανός αναγνωρίζεις αμέσως τον τραυματισμένο του ψυχισμό μέσα από την απάνθρωπη αντιμετώπιση του χρώματος του ή του σεξουαλικού του προσανατολισμού. Η φωνή του είναι αυτή του φυλακισμένου, του καταπιεσμένου. Νιώθεις στο πετσί σου την αγανάκτηση ενός ανθρώπου που του έχουν στερήσει το δικαίωμα να νιώθει κομμάτι του κόσμου του. Η σεξουαλικότητα του άλλωστε ήταν και από τους λόγους που πολλές φορές ακόμα και η ίδια του η κοινότητα τον αγνοούσε. Είναι η μορφή που στην ιστορική διαδρομή μιας άλφα κοινωνική εξέλιξης χάθηκε από τα σχολικά βιβλία και δεν του αφιερώθηκε καμία μέρα μνήμης. Κατά την ταπεινή μου γνώμη το όνομα του θα έπρεπε να φιγουράρει ανάμεσα σε αυτά των μεγαλύτερων διανοούμενων για ζητήματα φυλής και διακρίσεων, όπως του Edward Said, του Frantz Fanon, της Gayatri Spivak και του Homi Bhabha. Το I Am Not Your Negro όμως τον γνώρισε σε τόσο κόσμο και συνόψισε τόσο τέλεια τις πληγές που άνοιξε αυτός ο άνθρωπος στον συστημικό ρατσισμό που είδα αποφθέγματα του να μοιράζονται συνεχώς τις προηγούμενες μέρες στα social media. 

Το I Am Not Your Negro είναι η δραματοποιημένη μορφή του ημιτελούς δοκιμίου του με τίτλο Remember This House (μτφ. Θυμήσου Αυτό το Σπίτι) στο οποίο ο Baldwin μνημονεύει τις τρεις μορφές του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων που δολοφονήθηκαν πάνω στον αγώνα τους, του Martin Luther King, του Malcolm X και του Medgar Evers. Το ντοκιμαντέρ έχει κάνει τρομερή δουλειά στην παρουσίαση του φλογερού λόγου του Baldwin ανάμεσα σε βίντεο της περιόδου των ρατσιστικών νόμων Τζιμ Κρόου και αργότερα, με τον Samuel Jackson στην θέση του αφηγητή και με ένα soundtrack που είναι σαν να μην δέθηκε καν με μηχανήματα αλλά σαν να ράφτηκε με τα αίματα των νεκρών και να κέρδισε πολιτικό μομέντουμ.

Θα κλείσω με ένα απόσπασμα της ταινίας από μια συνέντευξη του Baldwin που έπεσε σαν χαρακιά στο μυαλό μου. «Αν ήμασταν λευκοί, αν ήμασταν Ιρλανδοί, αν ήμασταν Εβραίοι, αν ήμασταν Πολωνοί, αν είχαμε, πράγματι, στο μυαλό σας ένα σημείο αναφοράς, οι ήρωές μας θα ήταν και οι ήρωες σας … Ο Nat Turner [ο γνωστός ηγέτης της μεγαλύτερης και πιο αιματηρής εξέγερσης σκλάβων στην Αμερική] θα ήταν ήρωας σας αντί για απειλή. Ο Malcolm X μπορεί να ήταν ακόμα ζωντανός. Όλοι είναι πολύ περήφανοι για το γενναίο μικρό Ισραήλ, ένα κράτος με το οποίο δεν έχω τίποτα, δεν θέλω να παρερμηνευθώ, δεν είμαι αντισημίτης. Αλλά, ξέρετε, όταν οι Ισραηλινοί παίρνουν τα όπλα, ή οι Πολωνοί, ή οι Ιρλανδοί, ή οποιοσδήποτε λευκός στον κόσμο λέει, «Δώσε μου ελευθερία ή δώσε μου θάνατο», ολόκληρος ο λευκός κόσμος χειροκροτεί. Όταν ένας μαύρος λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα, λέξη προς λέξη, κρίνεται εγκληματίας και αντιμετωπίζεται ως ένας και γίνεται ό,τι είναι δυνατόν για να γίνει παράδειγμα αυτός ο κακός νέγρος, ώστε να μην υπάρξει κανείς άλλος σαν και αυτόν. «

The post I Am Not Your Negro: Η τέχνη ως εξομολόγηση – Άρθρο του Κωνσταντίνου Σαλαβάτη appeared first on Eptanews.gr.

 Κων/νος Σαλαβάτης

Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

Ένα από τα φιλμ που η απουσία του από την κατηγορία Καλύτερης Ταινίας στα βραβεία Όσκαρ έκανε τρομερή αίσθηση ήταν το Knives Out του γνωστού και μη εξαιρετέου Rian Johnson. Έχοντας σκηνοθετήσει το κατά πολλούς καλύτερο επεισόδιο (S05E14 Ozymandias) της αντικειμενικά πιο αγαπημένης τηλεοπτικής σειράς στην ιστορία (Breaking Bad) και το Star Wars: The Last Jedi (2017), το οποίο κατηγορήθηκε πολύ από το κοινό αλλά αγαπήθηκε από τους κριτικούς, ο Johnson έχει βάλει για τα καλά το πόδι του στη βιομηχανία. Το Knives Out του φέτος ήταν χωρίς καμιά υπερβολή η καλύτερη ταινία που μπορείς να βάλεις για να περάσεις καλά.

Χρησιμοποιώντας όλα τα κλισέ και τις μεθόδους του παραδοσιακού αστυνομικού μυθιστορήματος, αποτελεί ένα μοντέρνο ερωτικό γράμμα στα whodunits, τις αφηγήσεις που άκμασαν κατά την «Χρυσή Εποχή» της αστυνομικής λογοτεχνίας, την δεκαετία του 1920 και του 1930, με το όνομα της Agatha Christie, του G.K. Chesterton και του Nicholas Blake (πατέρα του γνωστού ηθοποιού Daniel Day-Lewis) να ηγούνται της συγγραφικής παραγωγής στη Βρετανία και αυτό του Raymond Chandler και του Dashiell Hammett να πρωτοστατούν στην Αμερική.

Υποψήφιο για Όσκαρ Πρωτότυπου Σεναρίου έπεσε πάνω στον τιτάνα που λεγόταν Parasite. Πράγματι, το Knives Out ήταν τόσο καλογραμμένο και τόσο καλογυρισμένο που σε κάνει αμέσως φαν του. Όπως κάθε αξιόλογη ταινία αστυνομικού μυστηρίου παίζει περίτεχνα με το setting και τη φωτογραφία, αφήνοντας μας να φτιάξουμε τις δικές μας θεωρίες για το ποιος είναι ο δολοφόνος έχοντας όλα τα στοιχεία μπροστά στα μάτια μας. Τα καρέ του Johnson ήταν χειρουργικά κομμένα, πετώντας μας το μπαλάκι (όπως αυτό του baseball στην ταινία) να ανακαλύπτουμε την σημασία τους με μεγάλη παρατηρητικότητα, συγκέντρωση και συνεχείς συλλογισμούς. Όπως είπα όμως και πριν, πρόκειται για τόσο καλογραμμένη και ιντριγκαδόρικη ιστορία που δύσκολα θα μπορέσει κάποιος να βάλει τα πράγματα σε μια σειρά πριν την αποκάλυψη.

Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση είναι ο απίστευτος ρυθμός που είχε η ταινία (δεν έκανε κοιλιά ούτε για λίγο), το κωμικό στοιχείο στο μέσο του δράματος, οι μοντέρνες πινελιές του Johnson όσον αφορά τους διαλόγους της οικογένειας (η οικογένεια συζητάει με απίστευτη φυσικότητα για πολύ επίκαιρα ζητήματα όπως το μεταναστευτικό ζήτημα στην Αμερική), αλλά και η όχι και τόσο κρυμμένη σάτιρα του που είχε στόχο να δείξει πόσο επικίνδυνα έχει παρεισφρήσει η πολιτική της διαφωνίας στη καθημερινή ζωή από πολύ μικρή μάλιστα ηλικία (οι δύο πιο «πολιτικοί» χαρακτήρες στην ταινία ήταν τα δύο κολεγιόπαιδα)!

Η μία πολύ σημαντική αλλαγή που έκανε ο Johnson στο παραδοσιακό whodunit – που το ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες παρόμοιες καλλιτεχνικές προσπάθειες – είναι ότι σε όλη την ταινία, για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο που δεν θα αναφέρω για να μην σας χαλάσω την εμπειρία, δεν νιώθεις πως ψάχνεις τον δολοφόνο, αλλά πως προσπαθείς να τον «φυγαδεύσεις», να τον βοηθήσεις να γλιτώσει. Τα καλά plot twists είναι αυτά που σε κάνουν να θες να ξαναδείς μια ταινία από την αρχή έχοντας πλέον τη… στερνή γνώση για να καταλάβεις πως σε ξεγέλασε ο συγγραφέας-σκηνοθέτης. Το Knives Out δεν απογοητεύει καθόλου σε αυτό τον τομέα.

Δύο τελευταία λόγια θα πω για το καταπληκτικό καστ, από την Ana de Armas, την Toni Colette του Hereditary, την αγαπημένη scream queen Jamie Lee Curtis και τον Daniel Craig που κουβαλούσαν την ταινία με απίστευτη δεξιοτεχνία. Ο Craig, τον οποίο ομολογώ πως δεν έχω παρακολουθήσει πολύ, ήταν εκπληκτικός: μοναδικά αστείος, δυναμικός, και μυστηριώδης. Έπαιζε με μια απίστευτη ελευθερία που δε μπορεί να έχει προφανώς στις ταινίες του 007 και που ανέδειξε το κωμικό υποκριτικό του ταλέντο, όσο και το ταλέντο του στις υπερβολικές προφορές (ο χαρακτήρας του μιλάει με την προφορά του Αμερικανικού Νότου που αν μη τι άλλο τον καθιστά καρικατούρα).

Στις 25 Φεβρουαρίου η ταινία θα κυκλοφορήσει σε DVD, Blu-ray και 4k. Αξίζει να της ρίξετε μια ματιά και να παίξετε και εσείς αυτήν την παρτίδα Cluedo.

The post Knives Out: Ένα μοντέρνο ερωτικό γράμμα στο αστυνομικό μυστήριο – Άρθρο του Κωνσταντίνου Σαλαβάτη appeared first on Eptanews.gr.

Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

Το 2019 του Σκορσέζι πολλοί θα το θυμούνται από τις ατάκες του για το κινηματογραφικό σύμπαν της Marvel, την οποία έστησε στα πέντε μέτρα και την καταδίκασε σε θάνατο δια κριτικού λιθοβολισμού. Πολλοί (κυρίως νεότεροι που δεν γνωρίζουν τι πάει να πει Martin Scorsese) ενοχλήθηκαν από τη σφοδρή κριτική του στις αγαπημένες του ταινίες και έσπευσαν να τις υπερασπιστούν, όμως στην προσπάθεια τους να «σκοράρουν» έβαλαν αυτογκόλ. «Τι ξέρει ο Scorsese από κινηματογράφο; Ένας γεροδεινόσαυρος είναι που έχει να κάνει καλή ταινία χρόνια. Έχει χάσει την επαφή του με την πραγματικότητα, έχει μείνει πίσω, οι ταινίες των Avengers είναι πολύ καλύτερες απ’ ότι έχει κάνει.»

Προφανώς και δε θα κάτσω να γράψω πόσο κοντόφθαλμες και ανενημέρωτες είναι τέτοιες απόψεις, δε νομίζω πως ο πιο ποιοτικά παραγωγικός σκηνοθέτης όλων των εποχών (η λίστα των ταινιών του που έμειναν στην ιστορία δεν έχει τέλος) έχει ανάγκη να του πλέξω το εγκώμιο απέναντι στις φωνές του διαδικτύου. Εκεί που θέλω να επικεντρωθώ είναι στο ίδιο του το έργο που μίλησε από μόνο του μέσα στο 2019 για τη σημασία του ονόματος του και απέδειξε ακόμα μια φορά πως ο Χολυγουντιανός κινηματογράφος δεν αναπνέει χωρίς τις ιστορίες του.

Ο Ιρλανδός είναι μια από τις υποψήφιες ταινίες για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας. Όταν τελείωσε, μετά από 3μιση ώρες που μου φάνηκαν πως πέρασαν μέσα σε 5 λεπτά, ένιωθα πως ήταν το κύκνειο άσμα του Scorsese. Ήξερα πως δεν θα σταματήσει τη σκηνοθεσία (ήδη ξεκίνησε η παραγωγή της επόμενες ταινίας του που θα έχει να κάνει με τις δολοφονίες των Ινδιάνων Osage στην Οκλαχόμα του 1920 από ανθρώπους που ήθελαν να εκμεταλλευτούν την γη τους που ήταν πλούσια σε πετρέλαιο), όμως ο Ιρλανδός μου φάνηκε σαν να έκλεινε ένα σχήμα του κύκλου στις ταινίες εποχής του Scorsese, σαν να είναι το τελευταίο πράγμα που θέλει ο ισχυρός σκηνοθέτης να μας μείνει στο μυαλό από αυτού του είδους τις ταινίες.

Βλέποντας τον Ιρλανδό δεν μπορείς να μην τον αντιπαραβάλλεις νοηματικά και σημειολογικά με τους Goodfellas, την κατά πολλούς καλύτερη ταινία του Scorsese που κυκλοφόρησε το 1990. Και οι δύο είναι ταινίες για γκάνγκστερ με τον Robert De Niro και τον Joe Pesci, σε ένα πολύ συγκεκριμένο ιστορικοπολιτισμικό πλαίσιο το οποίο επιτυγχάνεται και με την ανάλογη αισθητική απεικόνιση. Ενώ όμως τα highs των Goodfellas είναι ίσως πιο ψηλά, ο Ιρλανδός είναι η καλύτερη απεικόνιση του οργανωμένου εγκλήματος που δεν το εξυμνεί. Το τελευταίο κομμάτι της ταινίας ξεκινά έναν τεράστιο διάλογο. Αυτόν που στις αντίστοιχες ταινίες για τη μαφία (Goodfellas, Godfather, Casino, κλπ.) βρισκόταν πάντα στο βάθος πίσω από τη βία, την δύναμη και την εξουσία. Αυτόν που ρωτάει «Που θα καταλήξει αυτό το πράγμα;».

Δεν περίμενα από την ταινία να είναι μια τόσο οξυδερκής αποδόμηση της κουλτούρας βίας και εξουσίας που εξυμνούσαν (είτε ήθελαν είτε όχι) οι προκάτοχοι του. Ο Scorsese πήρε την κλασική συνταγή της ταινίας γκάνγκστερ (την οποία εν μέρει τελειοποίησε ο ίδιος) και της άλλαξε τα φώτα. «Που εστιάζαμε στους Goodfellas; Κόψτε τα. Πάμε από την αρχή. Θα δείξουμε πως η τοξική αρρενωπότητα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις σχέσεις εξουσίας μέσα σε έναν πατριαρχικό οργανισμό εγκλήματος οδηγεί σε ένα τεράστιο αδιέξοδο. Θα εστιάσουμε στον άνθρωπο πίσω από τον βαθμό ιεραρχίας, θα δείξουμε πώς μια τέτοια ζωή επηρεάζει τον ίδιο και την οικογένεια του, θα τονίσουμε τις θυσίες που θα τον αναγκάσει να κάνει αυτό το lifestyle και το χειρότερο απ’ όλα; Θα δείξουμε πόσο παγιδευμένοι στο διεστραμμένο σύστημα αξιών τους θα νιώθουν στο τέλος, πόσο ανήμποροι να λυτρωθούν από το παρελθόν τους θα είναι…»

Υπάρχουν κάποιες σκηνές στην ταινία όπου οι δύο από τους τρεις βασικούς χαρακτήρες, ο Russell Bufalino (Joe Pesci) και ο Frank Sheeran (Robert De Niro) μοιράζονται γεύματα μικρών κομματιών ψωμιού που τα βουτάνε στο κρασί. Στην Ρωμαιοκαθολική αλλά και στην Ορθόδοξη εκκλησία, ο συνδυασμός του ψωμιού με το κρασί είναι χαρακτηριστικό της τελετής της Θείας Κοινωνίας. Η σημειολογία της σκηνής ως τόπος φιλίας, πίστης και αφοσίωσης ανάμεσα στα δύο άτομα που συμμετέχουν είναι πολύ δυνατή. Η φράση break bread with someone (σπάω ψωμί με κάποιον) άλλωστε πλέον χρησιμοποιείται για να επιβεβαιώσει πως υπάρχει μια σχέση εμπιστοσύνης, σιγουριάς και άνεσης με κάποιον, ένας δεσμός αδελφοσύνης παρόμοιος με εκείνον του Ιησού Χριστού και των μαθητών του στον Μυστικό Δείπνο.

Η πρώτη φορά που οι δύο πρωταγωνιστές μοιράζονται ένα τέτοιο δείπνο είναι, όπως η αποκάλυψη του Χριστού στον Μυστικό Δείπνο πως κάποιος από τους μαθητές του θα τον προδώσει, προοικονομία του άδοξου τέλους. Ο Frank αφηγείται στον Russ τις ιστορίες που τον έχουν στοιχειώσει από τη συμμετοχή του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το πώς αυτές οι εμπειρίες άλλαξαν τον τρόπο σκέψης του. Καταλήγει πως μετά από αυτά που είδε και έκανε η φιλοσοφία του για τη ζωή είναι το κλασικό ανεύθυνο «ότι είναι να γίνει, ας γίνει», το οποίο ενστερνίζεται και ο Russ. Αυτό όμως το «ότι είναι να γίνει, ας γίνει» θα στολίσει τον τίτλο του επιλόγου τους. Την τελευταία φορά που οι δύο φίλοι μοιράζονται ένα τέτοιο γεύμα, πολλά χρόνια μετά το πρώτο, είναι ευάλωτοι και σπασμένοι. Το περιβάλλον στο οποίο δρούσαν όμως όλα αυτά τα χρόνια και το οποίο τους έπλασε δεν τους αφήνει να λυτρωθούν από τις αμαρτίες τους, ούτε καν να τις παραδεχτούν.

Ο Ιρλανδός είναι η ταινία γκάνγκστερ η οποία κοιτάει προς τα μέσα. Με τις ερμηνείες του Pacino, του Pesci και του De Niro να μην φαίνονται καν ερμηνείες με το πόσο φυσικές και αβίαστες είναι, δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει τις άλλες μεγάλες ταινίες της κατηγορίας. Είναι όμως μια παραγωγή Netflix. Δύσκολα θα καταλήξει σε αυτή το αγαλματίδιο, αν και τικάρει όλα τα κουτιά.

The post The Irishman: Η αποδόμηση της ταινίας γκάνγκστερ από τον πατέρα της – Άρθρο του Κωνσταντίνου Σαλαβάτη appeared first on Eptanews.gr.

Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

Το review για την καινούρια ταινία του Todd Phillips είναι ίσως το πιο δύσκολο που έχω γράψει μέχρι τώρα. Και αυτό όχι επειδή δεν έχω τι να πω για την ταινία, αλλά επειδή πρέπει να προσέξω το πως θα το πω χωρίς να πέσω και εγώ σε ιδεολογικές παγίδες όπως ένα μεγάλο ποσοστό της κριτικής της ταινίας. Το Joker είναι από τα έργα που διχάζουν. Ξεκάθαρα. Είτε θα το λατρέψεις, είτε θα το σιχαθείς. Σε ένα κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό κλίμα που μυρίζει μπαρούτι σε κάθε καλλιτεχνική έκφραση που ξεφεύγει λίγο από το «αποδεκτό», το Joker ήταν μια μεγάλη μούτζα. Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.

Η ταινία μου άρεσε. Όχι επειδή είχε απίστευτη σκηνοθεσία (comme ci comme ça) ή επειδή ο Joaquin Phoenix ήταν εκπληκτικός (ήταν, περισσότερα όμως για αυτό πιο κάτω, έχω πολλά να πω), αλλά επειδή κατάφερε να μου μαυρίσει την ψυχή και να με κάνει να αισθανθώ άβολα με την εξέλιξη της ιστορίας. Με τάραξε με λίγα λόγια. Κυνική, βίαιη, ψυχοφθόρα, ανατριχιαστική. Από τις πρώτες κιόλας σκηνές νιώθεις πόσο βαριά είναι η ατμόσφαιρα της ταινίας και μόλις μπαίνεις για πρώτη φορά στα κλόουν παπούτσια του Phoenix το στομάχι σου γίνεται κόμπος από το πόσο απομονωμένος και αποξενωμένος είναι από την κοινωνία, ακριβώς όπως ο Travis Bickle στον Ταξιτζή (1976) του Scorsese, που αποτέλεσε για τον Phillips ξεκάθαρη πηγή έμπνευσης (ο De Niro άλλωστε έχει μεγάλο ρόλο και στο Joker και αποτελεί συμβολική σύνδεση ανάμεσα στις δύο ταινίες).

Επειδή η συγκεκριμένη ταινία χάνει πολύ από την μαγεία της άμα αναφέρω συγκεκριμένες λεπτομέρειες, θα προσπαθήσω να είμαι όσο πιο προσεκτικός γίνεται. Το Joker είναι ένα origin story, μια ιστορία προέλευσης του πιο ενδιαφέροντος και πιο καλογραμμένου κακού στην ιστορία των κόμικς και των superhero ταινιών. Δεν είναι τυχαίο πως όποιος έχει ενσαρκώσει τον Joker μέχρι τώρα (Jack Nicholson, Heath Ledger, Cesar Romerο, ακόμα και ο Mark Hamill που έδινε την φωνή του) γίνεται αντικείμενο cult λατρείας σχεδόν άμεσα. Αυτό το έχουμε ως δεδομένο. Εκεί που διαφέρει το Joker του Phillips από τα άλλα είναι πως δεν έχει σαν δεκανίκι του την ιστορία του Joker από τα κόμικς. Ο σκηνοθέτης του δεν ήθελε απλά να ακολουθήσει μια ιστορία κάποιου άλλου. Ήθελε να πει την δικιά του ιστορία για την γέννηση του Joker. Σε μια βιομηχανία που βομβαρδίζεται από τις ίδιες ταινίες υπερηρώων ξανά και ξανά, αυτή τουλάχιστον πρόκειται για κάτι ολόφρεσκο.

Ο Αrthur Fleck (Joaquin Phoenix) είναι ένας παρίας στην Gotham City που δουλεύει ως κλόουν διασκεδαστής για να βγάλει τα προς το ζην ώστε να συντηρήσει τον εαυτό του και την μητέρα του. Ζει σε μια άθλια πολυκατοικία, σε ένα βρώμικο διαμέρισμα και σαν να μην έφτανε αυτό έχει ψυχικά προβλήματα που τον αναγκάζουν να παίρνει χάπια και να επισκέπτεται ψυχολόγο. Πάσχει επίσης από μια νευρολογική πάθηση που τον αναγκάζει να ξεσπάει σε τσιριχτά γέλια από το πουθενά (ναι, υπάρχει και στην πραγματικότητα), κάτι που κάνει την αποξένωση του από τον υπόλοιπο κόσμο ακόμα πιο μεγάλη. Η Gotham είναι όπως στις ταινίες του Batman βρώμικη (από όλες τις απόψεις), απελπιστική, βίαιη και άτακτη.

Η ταινία έχει ένα πολύ μεγάλο και τολμηρό κίνητρο. Εξανθρωπίζει το άτομο πίσω από τη μάσκα, μας κάνει να συμπαθήσουμε τον χαρακτήρα του Άρθουρ, να μοιραστούμε τον πόνο του και την αποξένωση του, να τον λυπηθούμε και να τον καταλάβουμε, χωρίς βέβαια να τον κάνουμε ήρωα (όπως θα δούμε και στο δεύτερο μισό της ταινίας, ο Άρθουρ περπάτησε έναν δρόμο που δεν έχει γυρισμό). «Δε με ακούς, έτσι;» είπε ο Άρθουρ στην ψυχολόγο που επισκέπτεται. «Έρχομαι εδώ και μου κάνεις πάντα τις ίδιες ερωτήσεις: Πως πάει; Έχεις αρνητικές σκέψεις; Το ΜΟΝΟ που έχω είναι αρνητικές σκέψεις». Η ταινία σε βάζει αμέσως στο τριπάκι να συμπαθήσεις τον Άρθουρ που περνάει έναν Γολγοθά μέσα του και γύρω του. Μια από τις πιο δυνατές σκηνές της ταινίας ήταν όταν έγραφε στο τετράδιο με τα ανέκδοτα του την φράση «Το χειρότερο κομμάτι του να έχεις μια ψυχική ασθένεια είναι ότι οι υπόλοιποι περιμένουν να συμπεριφέρεσαι σαν να μην έχεις», ζωγραφίζοντας ένα χαμογελαστό πρόσωπο μέσα σε ένα όμικρον της πρότασης και με τα γράμματα να γίνονται πιο μεγάλα και πιο άσχημα μετά από κάθε σειρά σαν να τα βγάζει με απόγνωση και πόνο.

Η μετάβαση του Άρθουρ από έναν παρεξηγημένο, καλοκάγαθο παρία στον Κλόουν Πρίγκηπα του Εγκλήματος, όπως πολλές φορές αποκαλείται ο Joker, είναι σταδιακή μέχρι που επιταχύνει απότομα μόλις μαθαίνει κάτι συγκλονιστικό από το παρελθόν του που του καταστρέφει και το τελευταίο συναισθηματικό και ηθικό στήριγμα που είχε. Στη ζωή του έχει συνηθίσει να είναι το θύμα όλων, από τα παιδιά στον δρόμο που τον χτυπάνε και του παίρνουν την διαφημιστική πινακίδα που κρατούσε μέχρι τον συνάδελφο του στο γραφείο κλόουν που του την είχε στημένη για να τον διώξει. Ακόμα και η ψυχολόγος που επισκεπτόταν έχασε τη δουλειά της μιας και η πολιτεία δεν ενδιαφέρεται για άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας αποσύροντας κάθε χρηματοδότηση πρόνοιας. Βλέποντας τον Άρθουρ να πέφτει όλο και περισσότερο στην τρύπα που του έχουν δημιουργήσει όσοι τον έχουν απογοητεύσει μου ερχόταν στο μυαλό το τραγούδι του Yonderboi, Before You Snap, που θα μπορούσε άνετα να είναι το μουσικό χαλί της καθόδου του Άρθουρ στο χάος και τη βία. Περίμενα τη στιγμή που θα σκάσει η ωρολογιακή βόμβα.

Για την ταινία δεν μπορώ να πω πολλά χωρίς να κάνω spoilers. Η σκηνοθεσία του Phillips ήταν ενδιαφέρουσα, η κινηματογράφηση του Lawrence Sher μοναδική και το soundtrack της Hildur Guðnadóttir θα σας σηκώσει την τρίχα με το πόσο θεματικά ολόσωστο και πόσο δυνατό είναι. Κακά τα ψέματα όμως η ταινία ζει και πεθαίνει με την ερμηνεία του Joaquin Phoenix. Και τώρα ερχόμαστε στο ζουμί του review.

«Ήταν ο Phoenix καλύτερος Joker από τον Heath Ledger;» είναι η ερώτηση που θα ακούτε συνέχεια από εδώ και πέρα, αλλά δεν πρέπει να πέσετε στην παγίδα να διαλέξετε. Το μόνο σίγουρο είναι πως ο Joker του Phoenix, επιβαρυμένος με στοιχεία ρεαλισμού, είναι πολύ πιο δύσκολος από αυτόν του Ledger. Έχει όμως και το προβάδισμα μιας και ο Joker του ήταν πολύ πιο στρογγυλός, πιο καλογραμμένος και ολοκληρωμένος όσον αφορά την πλοκή από του Ledger. Οι δύο ερμηνείες όμως απέχουν παρασάγγας η μια από την άλλη, οπότε δεν τίθεται θέμα σύγκρισης. Έχουν ένα κοινό όμως. Και αυτό είναι η φυσική αναπαράσταση της «τρέλας» του Joker.

Ο Phoenix έδωσε μια ερμηνεία που στοιχειώνει και που νομίζω πως θα του κερδίσει και το πολυπόθητο αγαλματίδιο Α’ Ανδρικού Ρόλου των Όσκαρς (αν η Ακαδημία τον έχει συγχωρέσει βέβαια για το σχόλιο του πως ο ετήσιος «αγώνας» για το βραβείο είναι «total bullshit”). Στους υπεύθυνους της Ακαδημίας αρέσει η λογική του method acting, του ηθοποιού που μελετάει, ζει τον ρόλο του και προσαρμόζει το σώμα του, τις αισθήσεις του και το νευρικό του σύστημα στις προσταγές του χαρακτήρα που υποδύεται.

Ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί το σώμα του ο Phoenix είναι μοναδικός, όπως ακριβώς ήταν και του Ledger. Όταν τον πιάνει το ασταμάτητο γέλιο από το πουθενά, πιάνει το λαιμό του, προσπαθεί να το καταπνίξει, ενώ μέσα στον τσιριχτό ήχο ακούγονται μπερδεμένοι και γοεροί λυγμοί. Ακόμα και ο τρόπος που κινείται ή ο τρόπος που στέκεται προτάσσοντας τα πλευρά του σε κάποιες σκηνές είναι αλλόκοτος. Κάνει την μετάβαση του Άρθουρ να φαίνεται τόσο φυσική, έχοντας απόλυτη επίγνωση της τρέλας του. Οι σκηνές που χορεύει μετά την βίαιη «απελευθέρωση» του και την αποδοχή του χάους σε αναστατώνουν, αφού συνειδητοποιείς πως ο ψυχωτικός του χαρακτήρας και το μίσος που δέχτηκε από τους άλλους και που πλέον είναι έτοιμος να δώσει πίσω έχουν «σκοτώσει» για τα καλά τον Άρθουρ. Ειδικά η σκηνή του χορού στα σκαλοπάτια υπό τους ήχους του Rock & Roll Part II του Gary Glitter (ο οποίος κατηγορήθηκε για παιδοφιλία αργότερα στην καριέρα του) είναι φορτισμένη με νόημα. Δεν είναι τυχαίο το ότι χρησιμοποιήθηκε τραγούδι glam rock. Το glam rock στα 70s είχε γίνει συνώνυμο της μεταμόρφωσης και της δημιουργίας alter ego, όπως ο David Bowie που «μεταμορφώθηκε» σε Ziggy Stardust. Επίσης δεν είναι τυχαίο που χρησιμοποιήθηκε το συγκεκριμένο κομμάτι glam rock. Όπως και με τον Gary Glitter κανένας δεν γνωρίζει πως αυτός ο τρελός τύπος ντυμένος και βαμμένος κλόουν που κατεβαίνει τα σκαλιά είναι εγκληματίας. Σ’ αυτή τη σκηνή ο Άρθουρ αλλάζει το δέρμα του και δίνεται ολοκληρωτικά στο alter ego του. Πλέον στο σώμα του υπάρχει μόνο ο Joker. Βαρέθηκε να λυπάται τον εαυτό του και να είναι αισιόδοξος και «χαρούμενος» με το στανιό αν και η ζωή του είναι μια κόλαση —έχουν πολλά να ειπωθούν για τις ψυχολογικές συνέπειες που έχει η τοξική θετικότητα που χαρακτηρίζει την σύγχρονη κοινωνία, η ανεύθυνη δηλαδή υπόδειξη τρίτων σε άτομα που έχουν ψυχικά προβλήματα να σταματήσουν να σκέφτονται τα άσχημα και απλά να είναι χαρούμενοι, λες και είναι τόσο απλό— και διάλεξε το μονοπάτι της εκδίκησης. Αλλά όπως έχω αναφέρει ξανά και ξανά, από την εποχή του Shakespeare ακόμα, ξέρουμε πως αυτός ο δρόμος οδηγεί μόνο σε περισσότερο αίμα, ποτέ σε κάθαρση.

Πέρα από πολιτικά ζητήματα που θίγει η ταινία και που διάλεξα να μην αναφερθώ (λόγω spoilers και επειδή ήθελα περισσότερο να επικεντρωθώ στον χαρακτήρα αυτό καθ’ αυτό), η ταινία είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία με μια συγκλονιστική ερμηνεία από τον Joaquin Phoenix. Πιθανότατα αν υποδυόταν άλλος ηθοποιός τον Joker, πχ. o Jared Leto, η ταινία να μην είχε την βαρύτητα που έχει σήμερα. Ο Phoenix όμως της έδωσε πολιτισμικό βάρος και μομέντουμ που φοβίζει και που … παρεξηγείται εύκολα. Δεν είναι εύκολη ταινία να δεις και δεν είναι για όλους. Ο κινηματογράφος όμως υπάρχει για να μας δίνει εμπειρίες που δε θα τις ζούσαμε ποτέ στη ζωή μας και συναισθήματα που «ξύνουν» το εξωτερικό της ψυχής μας.

Yγ. Αν τη δείτε και αγαπήσετε τον Joaquin Phoenix, τσεκάρετε επίσης το The Master και το Her, στα οποία ήταν επίσης μοναδικός.

The post Joker: Ο «Πρίγκηπας του Εγκλήματος» γίνεται βασιλιάς στα χέρια του Joaquin Phoenix – Άρθρο του Κωνσταντίνου Σαλαβάτη appeared first on Eptanews.gr.