Μενού Κλείσιμο

Paterson: Ο κινηματογράφος των λεπτών αποχρώσεων – Άρθρο του Κωνσταντίνου Σαλαβάτη

 Κων/νος Σαλαβάτης

Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

 

Μέσα στην φρενίτιδα των blockbusters και των εμπορικών φιλμ, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως υπάρχει και το πιο ήσυχο και ενδοσκοπικό σινεμά που δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει τις μεγάλες παραγωγές. Τουλάχιστον όχι σε συναισθηματικό βάρος, δυνατές ερμηνείες, ανάπτυξη χαρακτήρων και ατμόσφαιρα. Το Paterson (2016) είναι ίσως από τις πιο μη Χολυγουντιανές ταινίες που κυκλοφόρησαν τα τελευταία χρόνια. Σκηνοθέτης της είναι ο Jim Jarmusch, γνωστός στην κινηματογραφική πιάτσα για τις αλλόκοτες ταινίες του, με το cool παρουσιαστικό και τα άσπρα μαλλιά που παραπέμπουν σε άλλη εμβληματική φιγούρα με περίεργες ταινίες, τον αγαπημένο μου David Lynch.

Πρωταγωνιστούν ο καταπληκτικός Adam Driver καθώς και η Golshifteh Farahani, μια άσημη Ιρανή ηθοποιός που στάθηκε απρόσμενα καλά στην ερμηνεία της. Στην ταινία ο Driver είναι ένας οδηγό λεωφορείου ονόματι Paterson στην πόλη Paterson του New Jersey, ο οποίος όμως γράφει και ποιήματα! Η Farahani είναι η γυναίκα του Paterson, η Laura, η οποία έχει τον ρόλο της νοικοκυράς, ή μάλλον μιας πιο new age νοικοκυράς που αψηφά το στερεότυπο. Ο Paterson είναι ένας άνθρωπος της ρουτίνας αλλά για αυτόν η ρουτίνα δεν είναι βάρος ή αδιέξοδο. Η ρουτίνα του είναι η έμπνευση του. Η καθημερινή του ζωή από το ξύπνημα δίπλα στην γυναίκα του, το πρωινό του, το περπάτημα από το σπίτι του μέχρι τη δουλειά και πίσω, η βόλτα που θα βγάλει τον σκύλο του κάθε απόγευμα και η μπύρα που θα πιει στην μικρή παμπ της περιοχής του είναι όλα μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Και αυτό γιατί για τον Paterson η ομορφιά της ζωής βρίσκεται σ’ αυτές τις λεπτές αποχρώσεις που διαφοροποιούν τη ρουτίνα του κάθε μέρα.

Γράφει τα ποιήματα του σε ένα μικρό τετράδιο, το οποίο αρνείται να φωτοτυπήσει και να δώσει για έκδοση παρ’ όλες τις εκκλήσεις της γυναίκας του. Όπως έγραψα και πιο πριν, το Paterson είναι η πιο μη Χολυγουντιανή ταινία που έχω δει τα τελευταία χρόνια μιας και η δομή της είναι ξεκάθαρα αντίθετη των υπολοίπων. Το βασικό στοιχείο που κυλάει τους τροχούς της πλοκής είναι συνήθως η δράση. Και όμως δεν καταλαβαίνεις καμία δράση σε αυτή την ταινία. Η πλοκή της είναι ένα σταματημένο ρολόι. Ακολουθείς τον Paterson στην καθημερινή του ρουτίνα επί μία ολόκληρη βδομάδα. Από τη στιγμή που ξυπνάει μέχρι τη στιγμή που ξαναπέφτει για ύπνο το βράδυ. Αυτό που αλλάζει κάθε μέρα είναι οι μικρές εμπειρίες που αποκτά μέσα από τη συναναστροφή του με τους υπολοίπους στους δρόμους της επαρχιακής αυτής πόλης του New Jersey, οι εμπειρίες που τον εμπνέουν ως ποιητή.

Πριν το Paterson δεν είχα δει άλλη ταινία του Jarmusch, αλλά αν κάποιος με ρωτούσε τι ακριβώς ξεχώρισα στο στυλ του είναι το λεπτολόγο χτίσιμο ατμόσφαιρας του, ο βαρύς και στοχαστικός του τόνος, η νωχελική αλλά καθόλου βαρετή εξέλιξη της αντισυμβατικής του πλοκής, και η άκρατη αισιοδοξία του. Η στωική ζωή του Paterson, ενός υπαλληλάκου που τα βγάζει πέρα με το ζόρι δε θα πρεπε νομοτελειακά να «φωνάζει» αισιοδοξία. Και όμως ο Jarmusch κατάφερε να σε κάνει να ζηλεύεις τη ρουτίνα του Paterson, την υγιέστατη σχέση με την εξίσου δημιουργική γυναίκα του Laura, την ανάγκη του για έκφραση, το ενδιαφέρον του για τους συνανθρώπους του. Μου δίνει την αίσθηση πως η μόνη οδηγία που έδωσε στον Driver ήταν η εξής: «Προσπάθησε σε κάθε σκηνή που θα σου ετοιμάσω να συνδέσεις την τέχνη της ποίησης με τη ζωή και τη φύση. Μείνε ακίνητος και άσε όλες σου τις αισθήσεις να σε γεμίσουν ερεθίσματα».

Όπως κάθε ποιητής, ο Paterson είναι πάντοτε παρατηρητής. Ποίηση είναι η επιλογή των σπίρτων στο σπίτι του, ποίηση είναι οι συνομιλίες που ακούει στο λεωφορείο και στο μπαράκι, ο ζεν περίπατος του μέχρι τη δουλειά και πίσω, η προβολή μιας ταινίας δίπλα στη γυναίκα του που τον βγάζει έξω επειδή έβγαλε κάποια χρήματα από τα cupcakes της που πούλησε πριν στην αγορά και θέλει να μοιραστεί τη χαρά της μαζί του. Η ζωή του δεν είναι τέλεια, αλλά δεν έχει καμία απολύτως σημασία.

Κοντά στο τέλος της ταινίας ο Paterson θα υποστεί ένα μεγάλο πλήγμα στην ανάγκη του για έκφραση. Σε εκείνο το σημείο είναι που βλέπω την ατόφια αισιοδοξία που διακατέχει το έργο. Το πρόβλημα του το λύνει μια μυστηριώδης φιγούρα, ένας Ιάπωνας που βρέθηκε στο Paterson, επειδή ήθελε να δει από κοντά το μέρος που ενέπνευσε τον William Carlos Williams, τον πασίγνωστο Αμερικανό ποιητή, να γράψει το ποίημα του με τίτλο Paterson. O Ιάπωνας (Masatoshi Nagase) σπάει στον Driver το φράγμα που έχτισε μέσα του, το φράγμα που τον περιόριζε και τον έτρωγε. Φεύγοντας του δίνει ένα τετράδιο ως δώρο για τον όμορφο τους διάλογο και σε μας ένα από τα πιο αληθινά αποφθέγματα που έχουμε ακούσει ποτέ: «Το να διαβάζεις μεταφρασμένη ποίηση είναι σαν να κάνεις ντουζ με αδιάβροχο».

Με πειράζει που αυτού του είδους οι ταινίες μένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό. Όπως συνηθίζω να λέω, τα blockbusters είναι ένα one-night stand, ψυχαγωγία χωρίς συναισθηματικό δέσιμο, χωρίς ρίσκο. Τέτοιες ταινίες όμως είναι ένα ραντεβού με το κορίτσι/αγόρι των ονείρων σου, ένα ραντεβού γεμάτο ενδιαφέρον, ερωτισμό, συναισθηματικό βάρος. Σε κάνουν να νιώθεις ζωντανός.

 

Οι ειδήσεις της Κατερίνης και της Πιερίας με ένα κλικ.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ