Μενού Κλείσιμο

Ανάπλαση των Brownfields – Βιώσιμη ανάπτυξη και αναβάθμιση του σύγχρονου τοπίου

Στον 21ο αιώνα, η άνοδος του τομέα των υπηρεσιών και η μεταφορά πολλών βιομηχανιών σε χώρες με φθηνότερο εργατικό δυναμικό είχαν ως αποτέλεσμα την εγκατάλειψη μεγάλων βιομηχανικών εκτάσεων. Οι αχανείς εγκαταλελειμμένες εκτάσεις οι οποίες εντοπίζονται στις παραδοσιακά βιομηχανικές περιοχές, στον μητροπολιτικό ιστό ή στις αγροτικές περιοχές υποβαθμίζουν το τοπίο και ρυπαίνουν το περιβάλλον. Αυτές οι περιοχές ονομάζονται οικιστικά εγκαταλελειμμένα σύνολα ή αλλιώς brownfields. Brownfield θεωρείται μία εγκαταλελειμμένη, αδρανής ή υπό κατασκευή βιομηχανική ή εμπορική τοποθεσία, όπου η ανάπτυξη ή η αποκατάσταση περιπλέκεται λόγω της μόλυνσης που μπορεί να προσθέσει κόστος, χρόνο ή αβεβαιότητα σε ένα έργο ανάπλασης. Άλλα παραδείγματα ανενεργών εκτάσεων περιλαμβάνουν εγκαταλελειμμένα σπίτια, εργοστάσια, χωματερές, βενζινάδικα, σιδηρόδρομους, εγκαταλελειμμένους στρατώνες και ορυχεία. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι τα brownfields συμβάλουν στην καταστροφή του περιβάλλοντος και αποτελούν χώρους μολύνσεων και παραβατικότητας.

Σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ σε εκατοντάδες ανέρχονται τα ανενεργά βιομηχανοστάσια στη Βόρεια Ελλάδα, με κτίρια – κενά κελύφη, που απλώνονται σε συνολική έκταση πολλών εκατοντάδων στρεμμάτων, ορισμένα από τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί μάλιστα ακόμα και με τον εξοπλισμό τους. Με βάση την καταγραφή του 2019, που είχε γίνει σε συνεργασία με τον ΣΒΕ, ο συνολικός αριθμός των ανενεργών βιομηχανοστασίων μεταποιητικών επιχειρήσεων στις ΒΙ.ΠΕ. Κεντρικής Μακεδονίας, Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου ανερχόταν σε 443. Ειδικότερα στο σύνολο της Κ. Μακεδονίας, οι ανενεργές μεταποιητικές επιχειρήσεις ήταν 244.

AppleMark

Φορείς του δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα είναι συχνά απρόθυμοι να κάνουν σημαντικές επενδύσεις στα εν λόγω ακίνητα. Μετά από χρόνια αδράνειας, η αναβίωση των brownfields μπορεί να γίνει μία δαπανηρή και περίπλοκη διαδικασία. Αυτό γίνεται καθώς το κόστος της αναδόμησης και ανακατασκευής συχνά μπορεί να είναι μεγαλύτερο από την εκ νέου κατασκευή, ιδιαίτερα σε παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις που η απομάκρυνση των επιβλαβών υλικών και του εξοπλισμού είναι απαραίτητη. Παράλληλα, σε αντίστοιχους χώρους υπάρχει αυξημένη δυσκολία συμμόρφωσης με τα περιβαλλοντικά πρότυπα και τα πρότυπα αειφορίας. Σήμερα είμαστε περισσότερο ευσυνείδητοι με τα υλικά και τον τρόπο ένα οικοδόμημα αλληλοεπιδρά με το περιβάλλον. Παλαιότερες κατασκευές συνήθως δεν ακολουθούν τις σημερινές απαιτήσεις.

Σε όλη την Ευρώπη αλλά και στη χώρα μας υπάρχει μια ανισορροπία μεταξύ των περιοχών εγκαταλελειμμένων κτιρίων και των περιοχών υψηλής ανάπτυξης. Οι πρώτες βρίσκονται συχνά σε περιοχές της χώρας που έχουν παρουσιάσει ασθενέστερη οικονομική ανάπτυξη όπου οι τιμές των κατοικιών είναι χαμηλότερες και υπάρχει λιγότερη ζήτηση για στέγαση.

Η επανάχρηση εγκαταλελειμμένων δομών προσφέρει τη δυνατότητα μεταμόρφωσης των περιοχών βιομηχανικής παραγωγής με αρκετές ευκαιρίες. Συνεπώς, θα ήταν προτιμότερο να περιοριστεί η δόμηση σε εκτάσεις χωρίς καμία πρότερη χρήση (greenfields) και να δοθεί έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη και στην αναβάθμιση του σύγχρονου τοπίου μέσω της αξιοποίησης των brownfields.

Όπως ορίζει η ομάδα Αναγέννησης Ευρωπαϊκών Τόπων σε Πόλεις και Αστικά Περιβάλλοντα RESUE «Βιώσιμη ανάπλαση των brownfields είναι η διαχείριση, η αποκατάσταση και η ωφέλιμη χρήση των πόρων της περιοχής με τρόπο τέτοιο ώστε να διασφαλιστεί η συνεχής ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές, σε ένα περιβάλλον μη υποβαθμισμένο, οικονομικά βιώσιμο, θεσμικά ισχυρό και κοινωνικά αποδεκτό». Προκειμένου να πραγματοποιηθεί μια τέτοιου είδους ανάπλαση θα πρέπει το έργο να εξεταστεί από οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντολογική σκοπιά, καθώς και ποιοι ήταν οι παράγοντες που οδήγησαν στην ερήμωση αυτού του μέρους. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζετε μια ολιστική αντιμετώπιση και στρατηγική ανάπλασης της περιοχής, με τις λιγότερες πιθανότητες εγκατάλειψής του.

AppleMark

Οι χρήσεις γης που μπορούν να δημιουργηθούν από την ανάπλαση ενός brownfield αποτελούν ένα σύνολο που πρέπει να ληφθεί υπ΄ όψιν εκ των προτέρων. Σύμφωνα με την ομάδα RESCUE «Η χρήση γης αντιπροσωπεύει το χωρικό τμήμα ενός ευρύτερου σχεδίου υποδομής. Με την κατανομή των διαφόρων χρήσεων γης στο κάθε μέρος του χώρου, επιτυγχάνεται η κατάλληλη χωροταξική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στον αστικό ιστό. Η χρήση γης θα πρέπει να αποτελεί τη βάση για τις έρευνες ανάπλασης. Δεδομένου ότι συνδέονται άμεσα η ανάπλαση και η χρήση γης, θα πρέπει να συντονιστούν και ενδεχομένως θα αλλάζει η χρήση γης ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Η ευελιξία στη χρήση γης αποτελεί προϋπόθεση για τη διαρκή διαδικασία αναγέννησης».

Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι υπάρχουν τέσσερις ευρύτερες κατηγορίες χρήσεων. Κατοικία π.χ. πολυκατοικίες, μονοκατοικίες, χώρους εκπαίδευσης, ΚΑ.Π.Η. Βιομηχανία, π.χ. εργοστάσια, ερευνητικά κέντρα, πάρκα καινοτομίας, βιοτεχνίες, αποθήκες, οικοδομές και χώρους διανομής. Εμπόριο, π.χ. γραφεία, εταιρείες λιανικής πώλησης, οπωρωπωλεία, εστιατόρια και δημοτικά κτίρια. Χώροι Αναψυχής και Πρασίνου, π.χ. δημοτικά πάρκα, αγροτεμάχια, αθλητικά κέντρα, πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι γήπεδα και δασικές εκτάσεις. Οι τέσσερις αυτές κατηγορίες συνδυάζονται μεταξύ τους με τα Κτίρια Μεικτής Χρήσης, π.χ. εμπορικά κέντρα που περιλαμβάνουν εταιρείες λιανικής, γραφεία εταιρειών που διαθέτουν πάρκο αναψυχής, καθώς συχνά η μία κατηγορία απαιτεί χρήσεις που προσφέρει μία άλλη.

Ο καθαρισμός και η αντιμετώπιση των brownfields μπορεί να βελτιώσει την τοπική περιβαλλοντική ποιότητα, και να βελτιώσει τη φυσιογνωμία της περιοχής. Επιπρόσθετα περιβαλλοντικά οφέλη αποτελούν, η προστασία της ανθρώπινης υγείας και ασφάλειας, η προστασία της ποιότητας της γης και του υδροφόρου ορίζοντα και η μείωση κατανάλωσης ενέργειας. Επίσης, αξιοποίηση και επαναφορά των εγκαταλελειμμένων συνόλων μειώνει την πρόσθετη ανάγκη για βιομηχανική επέκταση σε αναξιοποίητα αγροτεμάχια αφού είναι πιθανόν η νέα χρήση να μπορεί να λειτουργήσει χωρίς σημαντικές αλλαγές ή με μικρές τροποποιήσεις / αναβαθμίσεις. Συνεπώς, συμβάλει στην διατήρηση των φυσικών περιοχών. Σε κοινωνικό επίπεδο η ανάπλαση των προαναφερθεισών περιοχών δημιουργεί νέες εμπορικές, οικιστικές και ψυχαγωγικές ευκαιρίες, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής της εκάστοτε τοπικής κοινότητας. Τέλος, η επανάχρηση υπαρχόντων εγκαταστάσεων και η αστική αναβάθμιση, ενισχύουν την τοπική οικονομία, δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, αυξάνουν την αξία των ακινήτων της περιοχής και αποτελούν πόλο έλξεις για περαιτέρω επένδυσης σε έργα υποδομής.

Η βιωσιμότητα των τόπων που κατοικούμε και γενικότερα του πλανήτη είναι ένα ζήτημα επίκαιρο, το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επαναξιοποίηση τέτοιων περιοχών, οι οποίες όσο παραμένουν ανενεργές υποβαθμίζουν την αισθητική, περιβαλλοντική και οικονομική αξία του τόπου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναγνωρίσει τη βιώσιμη ανάπτυξη της γης ως κρίσιμο παράγοντα στην επίτευξη του στόχου για μία Ευρώπη χωρίς περιβαλλοντικό αποτύπωμα έως το 2050. Συμπερασματικά, η ανάπλαση και επανάχρηση των εγκαταλελειμμένων αυτών συνόλων είτε βρίσκονται εκτός ή εντός του αστικού ιστού θα πρέπει να αποτελέσουν κύριο μέλημα των προηγμένων κοινωνιών τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

AppleMark

Οι ειδήσεις της Πιερίας με ένα κλικ.