Η Πιερία, είναι η Τρίτη σε χαμηλότερο ποσοστό Περιφερειακή Ενότητα με ποσοστό εμβολιασμένων στο 43,69% και ξεπερνώντας μόνο την Π.Ε. Κιλκίς (42,94%) και την Π.Ε. Ευρυτανίας (37,13%)

Στην κορυφή της λίστας με το μεγαλύτερο ποσοστό εμβολιασμένων η Π.Ε. Χίου με 65,81%, η Π.Ε. Πρέβεζας με 65,81% και η Π.Ε. Κυκλάδων με 65,71%.

Να σημειωθεί ότι χθες Τρίτη, η Πιερία κατέγραψε τον υψηλότερο αριθμό κρουσμάτων (από την αρχή της πανδημίας) με 159 σε ένα 24ωρο.

The post Πιερία | Στον «πάτο» του πίνακα ποσοστού εμβολιασμένων appeared first on Eptanews.gr.

«Ελευθέρας» για τους εμβολιασμένους – Τα νέα μέτρα από το Σάββατο

Νέα μέτρα ελευθερίας θα ισχύουν από το Σάββατο 9 Οκτωβρίου για τους περίπου 6 εκατομμύρια πλήρως εμβολιασμένους πολίτες της χώρας.Στο εξής οι πολίτες θα μπορούν να κινούνται χωρίς περιορισμούς ακόμη και στις κόκκινες περιοχές.

Οι κόκκινες περιοχές θα επισημαίνονται στον επιδημιολογικό χάρτη της χώρας με στόχο να ενημερώνονται οι πολίτες ώστε να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να μην ξεχνούν να τηρούν τα μέτρα προστασίας από τον κορωνοιό, όπως είναι η μάσκα, η χρήση αντισηπτικού και η τήρηση των αποστάσεων.

Οι κόκκινες περιοχές θα ανακοινώνονται ώστε να υπάρχει εγρήγορση του πληθυσμού είπε ο υπουργός υγείας Θάνος Πλεύρης κατά τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, ξεκαθαρίζοντας πως δεν θα υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας σε αυτές τις περιοχές και η μουσική θα επιτρέπεται χωρίς περιορισμούς.

Όσον αφορά στους κλειστούς χώρους εστίασης και διασκέδασης, θα παρέχεται η δυνατότητα σε όσους έχουν πλήρως εμβολιαστεί να διασκεδάσουν, όπως έκαναν και προ κορωνοϊού. Και αυτό γιατί στο εξής επιτρέπονται στα εστιατόρια, μπαρ κλπ να έχουν μουσική και οι θαμώνες να είναι όρθιοι.

Όσον αφορά τους μικτούς χώρους διασκέδασης θα ισχύουν ως έχουν οι περιορισμοί εξήγησε ο υπουργός, ο οποίος συμπλήρωσε ότι τα μέτρα αυτά τίθενται σε ισχύ για 15 ημέρες και θα ξανασταθμιστούν στην πορεία ώστε να απλοποιηθούν και να γίνουν ακόμα πιο ξεκάθαρες οι οδηγίες προς τους πολίτες.

Επίσης έγινε γνωστό ότι όλοι οι άλλοι χώροι ψυχαγωγίας θα πρέπει να ακολουθούν τα μέτρα όπως ισχύουν σήμερα και οι εμβολιασμένοι που βρίσκονται σε αυτούς θα πρέπει να φορούν μάσκες και να τηρούν όλα τα μέτρα προστασίας.
Τα μέλη της Επιτροπής εισηγήθηκαν όπως εντός του επομένου δεκαπενθημέρου και στο ίδιο πνεύμα, να εξετασθούν συνολικά και οι λοιπές δραστηριότητες και τα ισχύοντα σε αυτές μέτρα με σκοπό την απλούστευση και ομογενοποίηση των ισχυόντων πρωτοκόλλων.

ΠΗΓΗ

The post Κορωνοϊός | Νέα μέτρα από το Σάββατο – Χωρίς περιορισμούς για τους εμβολιασμένους ακόμη και στις κόκκινες περιοχές appeared first on Eptanews.gr.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της 4ης ΥΠΕ, μέσα σε ένα 24ωρο, οι νοσηλείες στα νοσοκομεία της Βόρειας Ελλάδας αυξήθηκαν κατά σχεδόν 11%. Η Θεσσαλονίκη τη Δευτέρα 20 Σεπτεμβίου σχεδόν έφτασε τα κρούσματα ολόκληρης της Αττικής: 341 η πρώτη, 369 η δεύτερη και ο υγειονομικός χάρτης έγινε «κατακόκκινος».

Τα πρόσφατα στοιχεία από την Υγειονομική Περιφέρεια Μακεδονίας – Θράκης, δείχνουν ότι την Τρίτη 21 Σεπτεμβρίου, στα 14 νοσοκομεία της 4ης ΥΠΕ, 248 ασθενείς νοσηλεύονται σε απλές κλίνες, εκ των οποίων οι 202 (ποσοστό 81,5%) είναι ανεμβολίαστοι και οι 46 εμβολιασμένοι. Σε απλές κλίνες με μάσκα ροής οξυγόνου νοσηλεύονται 22 ασθενείς, όλοι ανεμβολίαστοι, ενώ 53 ασθενείς νοσηλεύονται σε ΜΕΘ, εκ των οποίων οι 51 (96,2%) είναι ανεμβολίαστοι και μόλις οι δυο εμβολιασμένοι.

Τη Δευτέρα οι νοσηλευόμενοι σε απλές κλίνες ήταν 221, εκ των οποίων οι 41 εμβολιασμένοι και οι 180 ανεμβολίαστοι. Οι νοσηλευόμενοι στις ΜΕΘ ήταν 51, οι 49 ανεμβολίαστοι και μόλις οι δυο εμβολιασμένοι.

Στη Θεσσαλονίκη εκτάκτως Πλεύρης και Γκάγκα

Εν τω μεταξύ στη Θεσσαλονίκη μεταβαίνουν εκτάκτως ο υπουργός Υγείας Θάνος Πλεύρης και η υφυπουργός Μίνα Γκάγκα, εξαιτίας των επιδημιολογικών δεδομένων, καθώς η διασπορά του κορονοϊού εξελίσσεται ραγδαία.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Υπό πίεση τα Νοσοκομεία της Βόρειας Ελλάδας – Συντριπτική η πλειοψηφία των ανεμβολίαστων ασθενών! appeared first on Eptanews.gr.

Ποιος όμως είναι ο σκοπός εκπόνησης αυτής της μελέτης; Σύμφωνα με τους επτά επιστήμονες, «η παρούσα ανασκόπηση, με βάση τα υφιστάμενα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και τα αναδυόμενα ερωτήματα σχετικά με τα εμβόλια έναντι του COVID-19, στοχεύει να διεγείρει το ενδιαφέρον των κλινικών και εργαστηριακών επιστημόνων στην ανεύρεση κατά το δυνατόν μιας βέλτιστης στρατηγικής προσέγγισης σε ατομικό και ευρύτερο επίπεδο έναντι αυτής της καινοφανούς πανδημίας».

Η εν λόγω μελέτη έχει ήδη δημοσιευθεί στο αγγλόφωνο ιατρικό περιοδικό «Medicina» του Ελβετικού εκδοτικού Οίκου MDPI (PubMed indexed) με συμμετοχή 21 συγγραφέων (συνημμένο κείμενο ως  Doulberis M, et al 2021;57,253) και η Ελληνική εκδοχή της, εμπλουτισμένη με νεότερα στοιχεία, υποβλήθηκε σε ελληνικό ιατρικό περιοδικό για κοινοποίηση στο εγχώριο επιστημονικό και μη κοινό.

Κύρια συμπεράσματα της ανασκόπησης σχετικά με τα εμβόλια κατά του κορωνοϊού.

Ως βασική αρχή της παρούσας μελέτης, δεν απορρίπτονται, γενικώς και συλλήβδην, τα εμβόλια, διότι κατά το παρελθόν, έσωσαν την ανθρωπότητα από διάφορες ασθένειες. Ωστόσο, παρατίθενται ουσιαστικά ερωτήματα, βάσει μεθοδολογίας και επιχειρημάτων, περί των εμβολίων που αναπτύσσονται σε συμπιεσμένο  βραχύ διάστημα, ιδιαίτερα περί των mRNA εμβολίων.

Από την ανάγνωση της μελέτης αυτής διαπιστώνεται η απουσία επιστημονικής τεκμηρίωσης ορισμένων θέσεων περί του εμβολίου που διατυπώνονται από αναρμόδιους φορείς  (π.χ. Μέσα Ενημέρωσης, Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, Διαδίκτυο) και από ορισμένους υπέρμαχους των εμβολιασμών.

Ποιοι οι εν δυνάμει κίνδυνοι από τη βράχυνση του χρόνου ανάπτυξης των εμβολίων.

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το επείγον της εφαρμογής των εμβολιασμών, λόγω της νοσηρότητας της COVID-19 «είχε ως ουσιώδη περιορισμό, τη μη εφαρμογή των αυστηρών επιστημονικών θεσμοθετημένων διαδικασιών που απαιτούνται για τον πρωταρχικό έλεγχο ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ εκάστου εμβολίου» παραβλέποντας την «αξία των απαραίτητων προ-κλινικών μελετών για την ανάδειξη μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων πιθανών θετικών ή και επιβλαβών επιπτώσεων για τον άνθρωπο… Η ταχεία διαδικασία ανάπτυξης των εμβολίων συνεπάγεται τον κίνδυνο να διαφεύγουν ανεπιθύμητες ενέργειες που διαφορετικά θα ανιχνεύονταν μέσω μακροπρόθεσμων μελετών».

Σημειώνεται,  ότι στις εγκριτικές μελέτες παρατηρείται «απουσία συμμετοχής επαρκούς αριθμού συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων, όπως ασθενείς υψηλού κινδύνου με αυτοάνοσα νοσήματα, κακοήθειες, διαβήτη, παχυσαρκία ή ηλικιωμένοι», γεγονός που «δυνατόν να παραβλέψει σοβαρές βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες μετά τον εμβολιασμό». Για παράδειγμα, «στη Νορβηγία, 26 ηλικιωμένοι κατέληξαν σύντομα μετά τη λήψη του εμβολίου των Pfizer–BioNTech, γεγονός που εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς».

Η θεσμοθετημένη διαδικασία παραγωγής εμβολίων προβλέπει τουλάχιστον δεκαετία προκλινικών μελετών.

Μια ενδιαφέρουσα επισήμανση του παρόντος άρθρου αναφέρει ότι «όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς επιβάλλεται να προσεγγίζουν επιστημονικώς μια προσεκτική, αυστηρώς προτυποποιημένη και ποιοτική οδό αντικειμενικής προσέγγισης που να διαφωτίζει εις βάθος τα πιθανά οφέλη ή τις πιθανές ανεπιθύμητες δράσεις των εμβολίων αυτών. Ένα σχετικό ανεπίτρεπτο διαπιστούμενο επιστημονικό «bias» ενέχει ευθύνες.

Συνεπώς, ένα ασφαλές χρονικό διάστημα για την εξασφάλιση αξιόπιστων αποτελεσμάτων, απαιτεί τουλάχιστον 9 – 10 έτη προκλινικών μελετών, πριν χορηγηθεί  το εμβόλιο στον άνθρωπο».

Επίσης, οι συγγραφείς της παρούσης μελέτης διαπιστώνουν «την επιτακτική ανάγκη εφαρμογής ενός αποτελεσματικού και ασφαλούς από απόψεως παρενεργειών  εμβολιασμού με  συνοδό μειωμένη μολυσματικότητα, νοσηρότητα και θνησιμότητα από την COVID-19».

Τα διατιθέμενα εμβόλια δεν έλαβαν τελική έγκριση αλλά «Εξουσιοδότηση Έκτακτης Ανάγκης».

Επιπρόσθετα, στη μελέτη τονίζεται ότι «η μεγάλη τάση μετάλλαξης του γενετικού μηχανισμού του SARS–CoV-2 και οι ήδη υφιστάμενες συσσωρευμένες γενετικές διαφοροποιήσεις του γονιδιώματός του, δημιουργούν ασάφειες και εγείρουν σχετική αβεβαιότητα για το αν τα εμβόλια αυτά είναι αποτελεσματικά και επιφέρουν δραστική ανοσιακή απάντηση κατά των επικρατέστερων στελεχών των κορωνοϊών.

Γι’ αυτό και ο FDA (Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ) δεν παραχώρησε τελική έγκριση για τα δύο εμβόλια mRNA (Pfizer και Moderna)  αλλά παρείχε «εξουσιοδότηση Έκτακτης Ανάγκης (Emergency Use Authorization – EUA) εφαρμόζοντας ένα αυστηρό και μακροπρόθεσμο πρόγραμμα επιτήρησης για τον έλεγχο πιθανών παρενεργειών και την περαιτέρω διερεύνηση της διάρκειας προστασίας. Στη μελέτη επισημαίνεται ότι «η εξουσιοδότηση δόθηκε προς παρεμπόδιση της SARS–CoV-2 νόσου (Covid-19), για χρήση σε άτομα 16 ετών και άνω. Αυτό υποδηλώνει, μεταξύ άλλων παραμέτρων, ασάφεια ελέγχου της δυνητικής τους ασφάλειας».

Στην ίδια κατεύθυνση, «ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (European Medicines Agency – EMA) εξέδωσε, υπό όρους, άδεια χορήγησης για το εμβόλιο των Pfizer-BioNTech. Ο συγκεκριμένος τύπος άδειας χορηγείται και σε φάρμακα για έκτακτες υγειονομικές ανάγκες, παρά τα ελλιπή κλινικά δεδομένα».

Τρία τα απαραίτητα διαδοχικά στάδια (φάσεις) παρασκευής εμβολίων. Τι (δεν) έγινε κατά την παρασκευή των εμβολίων.

Στη μελέτη αναφέρεται ότι τα απαιτούμενα διαδοχικά στάδια για την παρασκευή εμβολίου είναι τρία. «Περιλαμβάνουν απαραιτήτως το στάδιο προκλινικών μελετών στο εργαστήριο (in vitro) και στα πειραματόζωα (in vivo), το στάδιο κλινικών μελετών φάσεων 1,2 και τέλος το στάδιο φάσης 3, ώστε να εξαχθούν με πλήρη διαφάνεια τα τελικά συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα ή όχι εκάστου υπό δοκιμή εμβολίου ή φαρμάκου».

Για την έναρξη κάθε επόμενης φάσης στην αλληλουχία ανάπτυξης του εμβολίου, είναι σημαντικό, «τα αποτελέσματα όλων των προηγούμενων φάσεων να είναι αξιόπιστα επιστημονικά, ώστε να δικαιολογούν την έρευνα του επόμενου σταδίου. Αντίθετα, η απαραίτητη αυτή επιστημονική διαδικασία  ανάπτυξης των εμβολίων έναντι του COVID-19 διεξήχθη σε σημαντικά βραχύτερο χρονικό διάστημα, διότι οι φάσεις ανάπτυξης επικαλύφθηκαν.

Τέλος, πριν ολοκληρωθεί η συλλογή και εξαγωγή των απαραίτητων συμπερασμάτων αναφορικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των υποψήφιων εμβολίων, ξεκίνησε η ευρεία βιομηχανική παραγωγή και διάθεσή τους στον γενικό πληθυσμό. Τα δεδομένα αυτά αναδύουν ποικίλης φύσεως επιστημονικών «bias» που συνεπάγονται δυνητικές σοβαρές συνέπειες».

Η ταχίστη παραγωγή εμβολίων οδήγησε, αναπόφευκτα, σε έξαρση αντιδράσεων και σε αρνήσεις εμβολιασμών, κάτι που θα είχε ενδεχομένως αποφευχθεί εάν η παρασκευή των εμβολίων γινόταν σε χρόνο που θα παρείχε μεγαλύτερη ασφάλεια.

Παρενέργειες από εμβολιασμούς. Προς τι η επιθετική εκστρατεία απόκτησης «διαβατηρίου ανοσίας».

Ένα από τα θέματα που, μεταξύ άλλων, αναφέρεται στη μελέτη είναι και η αυτοανοσία που πιθανώς προκαλείται από διασταυρούμενη αντίδραση των εμβολίων, η οποία  εμπλέκεται στην ανάπτυξη αρκετών παθολογικών καταστάσεων όπως σύνδρομο Guillain-Barré, πολλαπλή σκλήρυνση, άλλες απομυελοϊνωτικές νευροπάθειες ή συστηματικό ερυθηματώδη λύκο. Κατά συνέπεια, μια ουσιώδης παρενέργεια που δύναται να επιφέρει η μαζική χορήγηση εμβολίου είναι η πρόκληση αυτοανόσων νοσημάτων, ιδιαίτερα σε άτομα που παρουσιάζουν γενετική προδιάθεση.

Από την άλλη πλευρά, «η προβολή και εφαρμογή μίας τόσο επιθετικής εκστρατείας απόκτησης “διαβατηρίου ανοσίας”, μέσω εμβολιασμού σε παγκόσμια κλίμακα, χωρίς τη γνώση μελετών που να αποσαφηνίζουν με ακρίβεια την ασφάλεια της υγείας από τους εμβολιασμούς, δυνατόν να προκαλέσει μια επίσης υψηλού κόστους έκρηξη στην παγκόσμια κοινότητα με την μορφή μίας επιπρόσθετης επιδημίας που αφορά στην αύξηση των αυτοάνοσων συνδρόμων-νοσημάτων σε άμεσο ή επιβραδυνόμενο χρονικό διάστημα μετά τον εμβολιασμό.

Το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων και Πρόληψης των ΗΠΑ (Centrers for Disease Control and Prevention – CDC), υπογραμμίζει τα δεδομένα ασφαλείας που αγνοούνται γι’ αυτόν τον πληθυσμό ασθενών, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι: “…δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία στην παρούσα φάση, για την ασφάλεια των εμβολίων mRNA για αυτούς τους ασθενείς”.

Η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των εμβολιασμών αποτελεί βασική προϋπόθεση έγκρισης για ευρεία χρήση.

Με βάση τη Διάσκεψη του Brighton, ο κατάλογος «ανεπιθύμητων εκδηλώσεων ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» («adverse events of special interest–AESI») των εμβολίων, περιλαμβάνει παρενέργειες, όπως αναφυλαξία, μυοκαρδίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, αγγειίτιδες και γενικευμένοι σπασμοί.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες εκδηλώσεις είναι ήπιας βαρύτητας και περιλαμβάνουν οίδημα, ερυθρότητα και άλγος στην περιοχή έγχυσης, κόπωση και παροδική πυρεξία. Εντούτοις, ανεπιθύμητα σοβαρά συμβάματα, όπως  οι αλλεργικές αντιδράσεις αναφυλαξίας, σχετίζονται με τύπου αλλεργικής καταπληξίας (σοκ) δυνητικά θανατηφόρο πορεία απαιτώντας άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση.

Γι’ αυτό, «η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των εμβολιασμών αποτελεί βασική παράμετρο ελέγχου προ της έγκρισης για ευρεία χρήση».

Η ανεύρεση κατάλληλων προτύπων πειραματόζωων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την παρασκευή ενός εμβολίου.

Ως προς τη σημασία για ανεύρεσης κατάλληλων προτύπων πειραματόζωων, για σωστή μελέτη ενός υποψηφίου εμβολίου, τονίζεται ότι «με τα  πειραματικά πρότυπα που μελετήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων τρωκτικών και άλλων θηλαστικών και μη ανθρώπινων πρωτευόντων, ειδικά πιθήκων Rhesus, παρήχθησαν αρχικά ευοίωνα αποτελέσματα για την προσομοίωση της ανοσιακής αντίδρασης και των ανεπιθύμητων εκβάσεων μετά τον εμβολιασμό. Εντούτοις, όλα τα ζωικά πρότυπα που δοκιμάστηκαν, υστερούσαν στο να παράσχουν το ιδανικό υπόστρωμα για την in vivo κλινική μελέτη η οποία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη ενός εμβολίου έναντι του ιού SARS–CoV-2».

Επιπρόσθετα, «οι κοινές και σοβαρές επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένων του συνδρόμου οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας και των διαταραχών πήξης του αίματος, δεν καταγράφηκαν στα ζωικά πρότυπα, επισημαίνοντας επιπλέον περιορισμούς στην κλινική τους εκτίμηση».

Επιπλέον, η σχετική εμπειρία από άλλους ιούς υποδεικνύει ότι τα αντισώματα δυνατόν να προάγουν αντί να μειώνουν τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις. Αυτό το φαινόμενο, ονομαζόμενο ως εξαρτώμενη από αντισώματα ενίσχυση (antibody-dependent enhancement – ADE), οφείλεται στην παρουσία αντισωμάτων διασταυρούμενης αντίδρασης με μειονεκτική εξουδετερωτική ικανότητα, τα οποία αντί να εξουδετερώνουν το ιό, αντίθετα  προσκολλώνται στον ιό και ευοδώνουν την είσοδό του στα κύτταρα. Αυτός ο μηχανισμός αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη εμβολίου για τον SARS–CoV-2, διότι η απόκριση του ξενιστή έναντι του ιού δυνατόν να είναι επιβλαβής μετά τον εμβολιασμό. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίες περισσότερες σχετικές μελέτες για να προσδιοριστεί εάν οι αντιδράσεις του ξενιστή έναντι του εμβολιασμού είναι προστατευτικές ή επιβλαβείς».

Δυνητική επιδείνωση της νόσου μετά από εμβολιασμό;

Ο σχεδιασμός σχετικών κλινικών μελετών  και η επιτήρηση -ακόμα και μετά την επίσημη αδειοδότηση- δυνατόν να παράσχουν μια πλέον αξιόπιστη στρατηγική για την ταυτοποίηση αντενδείξεων, συμπεριλαμβανομένης και της δυνητικής αύξησης της σοβαρότητας της νόσου COVID-19 μετά από τον εμβολιασμό.

Επομένως, η παράκαμψη της καθιερωμένης διαδικασίας των μελετών στα πειραματόζωα, προκάλεσε μερικά κρίσιμα ερωτήματα και ήγειρε απορίες που αφορούν στην μακροπρόθεσμη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα των νεότερων μεθόδων εμβολιασμού και των σκευασμάτων τους κατά του ιού SARS-CoV-2».

Ερωτήματα ως προς την ασφάλεια έναρξης μαζικών εμβολιασμών σε ηλικιωμένα άτομα. Ερωτήματα σε εγκύους και νεογνά.

Στη μελέτη επισημαίνεται ότι «η πυροδοτούμενη από το εμβόλιο κατά του SARS–CoV-2 χυμική ανοσιακή απάντηση δυνατόν να επάγει τη μολυσματικότητα του ιού ή ακόμη και να οδηγήσει σε πιο σοβαρή εκδήλωση της νόσου. 

Σε μια εκτιμητή μειοψηφία ασθενών, η επαγωγή των αποκρίσεων της φυσικής ανοσίας δυνατόν να συμβάλλει σε υπερβολική πρόκληση της φλεγμονώδους διεργασίας με συνοδό ιστοτοξικότητα. Αυτό ιδιαίτερα δύναται να παρατηρηθεί σε ηλικιωμένους στους οποίους υφίσταται υποκείμενη κατάσταση ηπίου βαθμού χρόνιας φλεγμονής, ονομαζόμενη διεθνώς ως «inflammaging». Αυτού του είδους η χρόνια φλεγμονώδης διεργασία, συνδέεται, εν μέρει, εκτός από την ίδια τη γήρανση, και με μεταβολές του μικροβιώματος του εντέρου. Το τελευταίο, αναδύει ερωτήματα όσον αφορά την ασφάλεια έναρξης προγραμμάτων εμβολιασμού στους ηλικιωμένους έναντι του SARS–CoV-2».

Επιπλέον, «η φυσιολογική ολοκλήρωση της κύησης  εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αυξημένη δραστηριότητα των Th2 λεμφοκυττάρων και των ρυθμιστικών κυττάρων, με συνοδό μειωμένη απάντηση των αναφερόμενων Th1 λεμφοκυττάρων. Αντίθετα, η σχετιζόμενη με τον δυνητικό εμβολιασμό «αποκλίνουσα Th1 (CD4+ T κυτταρική) ανοσιακή απάντηση δυνατόν να προκαλέσει απώτερες διαταραχές στα νεογνά. Κατά συνέπεια, οι έγκυες γυναίκες και οι γυναικολόγοι τους απαιτείται στο μέλλον να συνυπολογίσουν τα διαθέσιμα δεδομένα για να σταθμίσουν τα πλεονεκτήματα και τους δυνητικούς κινδύνους από τα εμβόλια κατά της COVID-19.

Επιπροσθέτως, «η διάρκεια της παρεχόμενης προστασίας από το εμβόλιο παραμένει άγνωστη, διότι δεν υφίστανται μέχρι σήμερα δεδομένα από μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Κατά συνέπεια, απαιτούνται μακρόχρονες σχετικές μελέτες (2~έτη) για πλέον ακριβή εκτίμηση της αποτελεσματικότητας και των δυνητικών κινδύνων χορηγήσεως των εμβολίων. Ένα άλλο ουσιώδες πρόβλημα αφορά την ετερογένεια μεταξύ των δεδομένων για το δοσολογικό σχήμα των εμβολίων που απαιτείται για βέλτιστη αποτελεσματικότητα».

Ένα άλλο ενδιαφέρον ζήτημα είναι ότι «δημιουργείται ασάφεια σχετικά με τη δυνητική μεταδοτικότητα μετά τον εμβολιασμό. Ενώ τα εμβόλια αυτά υποδηλώνουν την πρόληψη ή μείωση των συμπτωμάτων της νόσου, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις αποτροπής της κλινικής λοίμωξης ή της μετάδοσης. Κατά συνέπεια, επειδή υφίσταται επιστημονική ασάφεια εάν ο εμβολιασμός προστατεύει ή όχι από τη μολυσματικότητα απαιτείται περαιτέρω ενδελεχής έλεγχος για σχετική εις βάθος διαλεύκανση».

Ο αβέβαιος ρόλος των μεταλλάξεων

Ως προς τις μεταλλάξεις του ιού επισημαίνεται ότι «η δυναμική των μεταλλάξεων του SARS–CoV-2, ως RNA ιού, σε συνδυασμό με την κατεπείγουσα διαδικασία ανάπτυξης εμβολίων βασιζόμενων στο πρωταρχικό στέλεχος (wild-type), ενέχει τον κίνδυνο επίτευξης υποδεέστερων των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων μαζικού εμβολιασμού και επιβίωσης ανθεκτικών στελεχών».

Η τεχνολογία mRNA εμβολίων και οι κίνδυνοι

Ως προς την mRNA τεχνολογία παρασκευής εμβολίων, στη μελέτη αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι «τα περισσότερα διαθέσιμα εμβόλια κατά του SARS-CoV-2 (Covid-19) βασίζονται στην τεχνολογία του mRNA, εκφράζοντας το επιφανειακό αντιγόνο της ακίδας του ιού. Ενώ αρχικές μελέτες έδειχναν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, εντούτοις προοδευτικά αναδύθηκαν επιστημονικές ανησυχίες σχετικά με την μακροπρόθεσμη ασφάλεια των εμβολίων.

Συνεπώς, θεωρείται απαραίτητη η περαιτέρω αξιολόγηση τουλάχιστον για τους υποπληθυσμούς που υπόκεινται σε κίνδυνο για αυτοάνοσα νοσήματα και να δοθούν εναλλακτικές προσεγγίσεις.

Επιπλέον, «η παρουσία του RNA στον εξωκυττάριο χώρο φαίνεται ότι προδιαθέτει για ενδοθηλιακή βλάβη, χάλαση των ενδιάμεσων κυτταρικών συνδέσεων και οίδημα, αύξηση γλοιότητας, υπερπηκτικότητα αίματος και αυξημένη επίπτωση θρομβοεμβολικών επεισοδίων».

Εγγυάται ο εμβολιασμός τη ρήση του Ιπποκράτη περί «ωφελέειν ή μη βλάπτειν»;

«Η επιστημονική κοινότητα απαιτείται να παραμένει αμερόληπτη και αντικειμενική στις διαδικασίες της σχετικής έρευνας, παραγωγής και έγκρισης, αποτελεσματικότητας και ασφάλειας των διαθέσιμων σκευασμάτων – εμβολίων.

Οι λειτουργοί της Ιατρικής, για να διαχειριστούν υπεύθυνα το ισχυρό αίσθημα του καθήκοντος και να ανταπεξέλθουν επιτυχώς στην παρούσα πρόκληση απαιτείται να έχουν αδιάλειπτη συνειδητή μνεία και ως γνώμονα τη διαχρονική ρύση του Ιπποκράτη “ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν”».

Η ΜΕΛΕΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η υφιστάμενη πανδημία με τον διεθνή όρο Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (SARS-CoV-2), συνεπάγεται την επιτακτική ανάγκη εφαρμογής ενός αποτελεσματικού και ασφαλούς από απόψεως παρενεργειών  εμβολιασμού με  συνοδό μειωμένη μολυσματικότητα, νοσηρότητα και θνησιμότητα από τη νόσο του Κορωνοϊού 2019 (Coronavirus disease 2019-COVID-19). Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η διενεργούμενη εντατική σχετική έρευνα στους τομείς της βιολογίας και των ιατρικών επιστημών σε συνδυασμό με την εξαιρετικά επείγουσα ανάγκη περιορισμού σε παγκόσμια κλίμακα της αναφερόμενης πανδημίας και των συνεπειών της σε πολλαπλούς τομείς της ανθρώπινης ζωής και της παγκόσμιας ευημερίας, οδήγησε στην ταχύτατη ανάπτυξη ενός οπλοστασίου εμβολίων. Εντούτοις, το επείγον της εφαρμογής ενός σχετικού εμβολιασμού είχε, ως ουσιώδη περιορισμό, την μη εφαρμογή των αυστηρών επιστημονικών θεσμοθετημένων διαδικασιών που απαιτούνται για τον πρωταρχικό έλεγχο ασφάλειας εκάστου εμβολίου. Το επακόλουθο επιστημονικό κενό που δημιουργήθηκε από την COVID-19, οδήγησε σε εύλογο έντονο προβληματισμό και ανησυχία κυρίως στην παγκόσμια ιατρική κοινότητα. Στη διεθνή σύγχρονη βιβλιογραφία επισημάνθηκε η σχετική επιστημονική ανακολουθία και οι συνεπαγόμενοι προβληματισμοί στην ιατρική και ευρύτερη κοινότητα. Ειδικότερα, η επιταχυνόμενη ανάπτυξη των εμβολίων υποβίβασε παραβλέποντας την αξία των απαραίτητων προ-κλινικών μελετών για την ανάδειξη μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων πιθανών θετικών ή και επιβλαβών επιπτώσεων για τον άνθρωπο. Η προηγούμενη επιστημονική εμπειρία και γνώση του υπόβαθρου της παθοφυσιολογίας των λοιμώξεων από τους κορωνοϊούς  αλλά και των τεχνολογιών ανάπτυξης των σχετικών εμβολίων, σε συνδυασμό με την ανάγκη παγκόσμιας εφαρμογής τους, οδηγεί στην ακόλουθη απαρέγκλιτη επιστημονική τήρηση του ισχύοντος πρωτοκόλλου: Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς επιβάλλεται να προσεγγίζουν επιστημονικώς μια προσεκτική, αυστηρώς προτυποποιημένη και ποιοτική οδό αντικειμενικής προσέγγισης που να διαφωτίζει εις βάθος τα πιθανά οφέλη ή τις πιθανές ανεπιθύμητες δράσεις των εμβολίων αυτών. Ένα σχετικό ανεπίτρεπτο διαπιστούμενο επιστημονικό «bias» ενέχει ευθύνες. Επιπρόσθετα, η μεγάλη τάση μετάλλαξης του γενετικού μηχανισμού του SARS–CoV-2 και οι ήδη υφιστάμενες συσσωρευμένες γενετικές διαφοροποιήσεις του γονιδιώματός του, δημιουργούν ασάφειες και εγείρουν σχετική αβεβαιότητα αν τα εμβόλια αυτά είναι αποτελεσματικά και επιφέρουν δραστική ανοσιακή απάντηση κατά των επικρατέστερων στελεχών των κορωνοϊών.

Η παρούσα ανασκόπηση, με βάση τα υφιστάμενα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και τα αναδυόμενα ερωτήματα σχετικά με τα εμβόλια έναντι του COVID-19, στοχεύει να διεγείρει το ενδιαφέρον των κλινικών και εργαστηριακών επιστημόνων στην ανεύρεση κατά το δυνατόν μιας βέλτιστης στρατηγικής προσέγγισης σε ατομικό και ευρύτερο επίπεδο έναντι αυτής της καινοφανούς πανδημίας.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η νόσος COVID-19, αποτελεί μία αναδυόμενη – εξελισσόμενη λοιμώδη νόσο που περιεγράφηκε αρχικά στην πόλη Wuhan της Κίνας τον Δεκέμβριο του 2019, χαρακτηρίστηκε δε ως πανδημία τον Μάρτιο του 2020.¹ Προκαλείται από το σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο του Κορωνοϊού-2 ή όπως αναφέρεται διεθνώς Severe Αcute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (SARS-CoV-2). Ο συγκεκριμένος ιός αποτελεί μία καινοφανή γενετική γενεαλογία των κορωνοϊών με ριβοζονουκλεϊνικό (RNA) γονιδίωμα μεγέθους 27-34 kb και χαρακτηριστικές μεμβρανικές πρωτεΐνες -ακίδες, οι οποίες δρουν ως κύρια παθογενετικά στοιχεία.¹ Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (7 Μαρτίου 2021),  ο συνολικός αριθμός των επιβεβαιωμένων περιστατικών από COVID-19 ήταν 116.135.492 με συνοδό θνησιμότητα 2.581.976 (2.2%).  Στην Ελλάδα, τα αντίστοιχα περιστατικά για την ίδια ημερομηνία ανέρχονται σε 273.908 και 6.705 (ποσοστό θνητότητας 2.4%).²

Εφόσον δεν υφίσταται, προς το παρόν, επιστημονικώς καθιερωμένη  θεραπεία έναντι του SARS-CoV-2 για τον άνθρωπο, εκτός άλλων προσεγγίσεων, καθίσταται επιτακτική η επείγουσα ανάγκη ανάπτυξης ενός κατάλληλου εμβολίου για την καταπολέμηση της συγκεκριμένης πανδημίας. Σύσσωμη η βιοιατρική επιστημονική κοινότητα δραστηριοποιήθηκε σε μια διαρκή και καινοφανή έντονη προσπάθεια ταχείας ανάπτυξης και εφαρμογής: α) ενός αποτελεσματικού και ασφαλούς από απόψεως παρενεργειών εμβολιασμού με συνοδό μειωμένη μολυσματικότητα, νοσηρότητα  και θνησιμότητα από τη νόσο COVID-19 και β) κατάλληλων αντι-ιικών παραγόντων και εγκεκριμένων θεραπευτικών πρωτοκόλλων.¹ 

Εντούτοις, το επείγον της εφαρμογής σχετικού εμβολιασμού είχε, ως ουσιώδη περιορισμό, τη μη εφαρμογή των αυστηρών επιστημονικών θεσμοθετημένων διαδικασιών που απαιτούνται για τον πρωταρχικό έλεγχο ασφάλειας εκάστου εμβολίου. Το επακόλουθο επιστημονικό κενό που δημιουργήθηκε από την COVID-19,  οδήγησε σε έντονο προβληματισμό και ανησυχία στην παγκόσμια ιατρική κοινότητα. Στη διεθνή σύγχρονη βιβλιογραφία επισημάνθηκε η σχετική επιστημονική ανακολουθία και οι συνεπαγόμενοι προβληματισμοί. Ειδικότερα, η επιταχυνόμενη ανάπτυξη των εμβολίων παρέκαμψε την αξία των απαραίτητων προ-κλινικών μελετών για την αναζήτηση μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων θετικών ή και πιθανών  επιβλαβών επιπτώσεων για τον άνθρωπο.  Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς επιβάλλεται να προσεγγίζουν επιστημονικά μια προσεκτική, αυστηρά προτυποποιημένη και ποιοτική οδό αντικειμενικής προσέγγισης, η οποία να διαφωτίζει εις βάθος τα πιθανά οφέλη ή τις πιθανές ανεπιθύμητες δράσεις των εμβολίων αυτών. Ένα σχετικό ανεπίτρεπτο διαπιστούμενο επιστημονικό «bias» ενέχει ευθύνες.

Επιπρόσθετα, η μεγάλη τάση μετάλλαξης του γενετικού μηχανισμού του SARS–CoV-2 και οι ήδη υφιστάμενες συσσωρευμένες γενετικές διαφοροποιήσεις του γονιδιώματός του, δημιουργούν ασάφειες και εγείρουν σχετική αβεβαιότητα για το αν τα εμβόλια αυτά είναι εις βάθος χρόνου αποτελεσματικά και αν επιφέρουν δραστική ανοσιακή απάντηση έναντι των επικρατέστερων στελεχών των κορωνοϊών.

Στη συνάφεια αυτή, η συνεισφορά του επιφανούς ιατρού της κλασσικής  αρχαιότητας Έλληνα Ιπποκράτη (460-370 π. Χ.) τον καθιστά ως τον πατέρα της Δυτικής Ιατρικής.³ Στο βιβλίο του με τίτλο, ‘Περί Επιδημιών’ (Βιβλίο 1, πεδίο 11), μεταξύ άλλων παραμέτρων αναφέρεται η ακόλουθη διαχρονική φράση: “ἀσκεῖν περὶ τὰ νοσήματα δύο, ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν”. ³ Με βάση τη θεμελιώδη αυτή αρχή του “ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν” και τα υφιστάμενα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα σε συνδυασμό με τα αναδυόμενα ερωτήματα σχετικά με τα εμβόλια έναντι του COVID-19, σκοπός της παρούσης ανασκοπικής μελέτης είναι η πυροδότηση σχετικής έρευνας κλινικών και εργαστηριακών επιστημόνων για αναζήτηση μιας βέλτιστης στρατηγικής προσέγγισης της καινοφανούς αυτής πανδημίας.

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΕΜΒΟΛΙΩΝ

Η πρώτη ανάπτυξη εμβολίου έναντι του ιού της ευλογιάς αποδίδεται στους Benjamin Jesty και Eduard Jenner τον 18^ο αιώνα.⁴ Το εμβόλιο αυτό βασίστηκε σε μια απλή αλλά αποτελεσματική τεχνική καταπολέμησης των παθογόνων μικροοργανισμών με τον ενοφθαλμισμό από ζωονοσογόνους ιούς ευλογιάς σε ασθενείς ανθρώπους. Η τεχνική αυτή προκαλεί ήπια νόσο, παρέχοντας παράλληλα ανοσία σε μελλοντικές μολύνσεις του ιού.⁴ Ετυμολογικά, η λέξη “vaccine” προέρχεται από την λατινική λέξη “vacca”, που μεταφράζεται ως αγελάδα.

Ακολούθησε εφαρμογή μεγάλης ποικιλίας εξασθενημένων εμβολίων. Ο Pasteur και οι συνεργάτες του καθιέρωσαν τη μέθοδο εξασθένησης και διερεύνησαν τη χρήση πολλών εμβολίων συμπεριλαμβανομένων εκείνων έναντι του βακτηρίου Pasteurella multocida, του άνθρακα και της λύσσας. Στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγεται και το εμβόλιο κατά της φυματίωσης, γνωστό και ως BCG (Bacillus Calmette Guérin).⁴ Μια εναλλακτική μέθοδος εμβολιασμού ήταν η αδρανοποίηση με χρήση θανατωμένων μικροοργανισμών από νόσους όπως ρικετσίωσης, κοκκύτη και πολιομυελίτιδας. Καινοτόμος στη μεθοδολογία παραγωγής εμβολίων ήταν η ανάπτυξη εμβολίων in vitro, χρησιμοποιώντας καλλιέργειες κυττάρων σε δοκιμαστικό σωλήνα.⁴ Επιπλέον, έγινε χρήση εμβολίων με κεκαθαρμένες πρωτεΐνες ή πολυσακχαρίτες μικροβιακής  κυτταρικής μεμβράνης, όπως εμβόλια έναντι της διφθερίτιδας, των εκλυόμενων τοξικών πρωτεϊνών του κλωστηριδίου του τετάνου, των εκκρινόμενων πρωτεϊνών του βακίλου του άνθρακα ή των πολυσακχαριτών του μηνιγγιτιδόκοκκου και πνευμονιόκοκκου.⁴  Πρωτοποριακός ήταν ο εμβολιασμός έναντι της ηπατίτιδας Β, με χρήση επιφανειακού αντιγόνου του ιού. Την τελευταία δεκαετία, επιπλέον καινοτόμες επιστημονικές εξελίξεις οδήγησαν στην παραγωγή εμβολίων με αγγελιοφόρο RNA (mRNA), για χρήση έναντι λοιμωδών αλλά και νεοπλασματικών νοσημάτων.⁴

Η μηχανική της τεχνολογίας των εμβολίων mRNA έχει στόχο την ταχεία έκφραση ορισμένων πρωτεϊνών μέσω ενός συγκεκριμένου μορίου mRNA που χορηγείται στον οργανισμό, από τα ίδια τα ριβοσώματα του οργανισμού που εμβολιάζεται. Πλεονεκτήματα των mRNA εμβολίων, περιλαμβάνουν δυνητικά εκμηδενισμό της μόλυνσης, ασφάλεια/αποτελεσματικότητα, σταθερότητα, χαμηλό κόστος και παραγωγή τους σε μεγάλη κλίμακα.⁵

Τα αναφερόμενα πλεονεκτήματα οδήγησαν στη σχεδίαση εμβολίων κατά του SARS-CoV-2 με την προσδοκία υψηλής αποτελεσματικότητας και δυνητικής μεσο- μακρο–πρόθεσμης ασφάλειάς τους.

ΕΜΒΟΛΙΑ ΕΝΑΝΤΙ COVID-19

Η ανάγκη για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και ασφαλών εμβολίων έναντι της υφιστάμενης πανδημίας αποτελεί κύρια πρόκληση και αντικείμενο συνεχιζόμενης εντατικής μελέτης της παγκόσμιας κοινότητας των ειδικών επιστημόνων. Προς αυτή την κατεύθυνση, η αποκρυπτογράφηση και κατανόηση των πολύπλοκων μοριακών και κυτταρικών μηχανισμών της πυροδοτούμενης από τον SARS-CοV-2 ανοσιακής απάντησης του ξενιστή, αποτελούν κύριο ερευνητικό στόχο για την ανάπτυξη εμβολίων και σχετικών θεραπευτικών στρατηγικών με απώτερο σκοπό τον περιορισμό της μετάδοσης και  την ηπιότερη κλινική πορεία των ασθενών.

Ενώ είναι απαραίτητο το προκαταρκτικό μεγάλο χρονικό διάστημα της επιστημονικής διαδικασίας για την ανάπτυξη ασφαλών εμβολίων, η εμπειρία της υφιστάμενης πανδημίας του SARS–CoV-2, αιφνιδίασε και επιτάχυνε στην προκειμένη περίπτωση τη διαδικασία.⁶

Στη συνάφεια αυτή, επισημαίνεται ότι το εμβόλιο της Pfizer–BioNTech Covid-19 δεν έχει εγκριθεί ή αδειοδοτηθεί από το FDA (Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων), αλλά έχει εξουσιοδοτηθεί μόνο για επείγουσα χρήση στο πλαίσιο εξουσιοδοτήσεως Επείγουσας Χρήσης προς παρεμπόδιση της SARS-CoV-2 νόσου, για χρήση σε άτομα 16 ετών και άνω. Αυτό υποδηλώνει, μεταξύ άλλων παραμέτρων, ασάφεια ελέγχου της δυνητικής τους ασφάλειας.

Τα πρώτα εμβόλια ήταν κλινικά διαθέσιμα μόλις 15-18 μήνες από την έναρξη της πανδημίας.⁷ 63 candidate vaccines in human clinical trials and more than 172 candidates in preclinical development worldwide9. Among the 60 clinically evaluated vaccines we find 13 leading candidates that are already carrying out or entering Phase 3 clinical trials Περισσότερα από 172 υποψήφια εμβόλια χορηγούνται σε προ-κλινικό επίπεδο για να λάβουν έγκριση, 63 σε ανθρώπους, ενώ 13 από αυτά βρίσκονται υπό αξιολόγηση σε κλινικές μελέτες φάσης 3.⁸

Επιγραμματικά, γενικότερα η διαδικασία ανάπτυξης των εμβολίων περιλαμβάνει δύο κύρια βήματα:

1. την ταυτοποίηση ενός αντιγόνου-στόχου, και
2. την ανάπτυξη της βέλτιστης μεθόδου χορήγησης στον οργανισμό για την επίτευξη ισχυρής χυμικής και κυτταρικής ανοσιακής απάντησης του ξενιστή.

Τα υποψήφια εμβόλια κατηγοριοποιούνται σε τέσσερεις ομάδες βασιζόμενα σε:

1. ιούς-φορείς,
2. μήτρα RNA,
3. μήτρα DNA, και
4. πρωτεΐνη-αντιγόνο του ιού.⁹

Επισημαίνεται ότι τα εμβόλια απαιτούν τουλάχιστον 10-15 έτη επιστημονικής διαδικασίας για να τεθούν ασφαλή προς κλινική χρήση.

Ειδικότερα, τα απαιτούμενα διαδοχικά στάδια περιλαμβάνουν απαραιτήτως: το στάδιο προκλινικών μελετών στο εργαστήριο και στα πειραματόζωα, το στάδιο κλινικών μελετών φάσεων 1,2 και τέλος το στάδιο φάσης 3, ώστε να εξαχθούν με πλήρη διαφάνεια τα τελικά συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα ή όχι εκάστου υπό δοκιμή εμβολίου.

Για την έναρξη κάθε επόμενης φάσης στην αλληλουχία ανάπτυξης του εμβολίου, είναι σημαντικό τα αποτελέσματα όλων των προηγούμενων φάσεων να είναι αξιόπιστα επιστημονικά, ώστε να δικαιολογούν την έρευνα του επόμενου σταδίου. Αντίθετα, η απαραίτητη αυτή επιστημονική διαδικασία  ανάπτυξης των εμβολίων έναντι του COVID-19 διεξήχθη σε σημαντικά βραχύτερο χρονικό διάστημα, διότι οι φάσεις ανάπτυξης επικαλύφθηκαν. Μέσα σε λίγους μήνες, περισσότερα από 30 υποψήφια εμβόλια εισήχθησαν στη φάση των κλινικών δοκιμών και αρκετά εξ αυτών (12)  βρίσκονται ήδη σε φάσεις 2/3.

Τέλος, πριν ολοκληρωθεί η συλλογή και εξαγωγή των απαραίτητων συμπερασμάτων αναφορικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των υποψήφιων εμβολίων, ξεκίνησε η ευρεία βιομηχανική παραγωγή και διάθεσή τους στον γενικό πληθυσμό. Τα δεδομένα αυτά αναδύουν ποικίλης φύσεως επιστημονικών «bias» που συνεπάγονται δυνητικές σοβαρές συνέπειες.

Τα υποψήφια εμβόλια που δοκιμάζονται έναντι της COVID-19 περιλαμβάνουν τις ακόλουθες κατηγορίες:⁶  

• (μη) πολλαπλασιαζόμενους ιούς-φορείς
• σωματίδια που προσομοιάζουν στους ιούς
• εκμαγείο DNA
• ζώντες – αδρανοποιημένους ιούς
• αδρανοποιημένους ιούς
• ανασυνδυασμένες πρωτεΐνες-αντιγόνα του ιού
• φυτικής προέλευσης αντιγόνα
• εκμαγείο RNA.

Στις αρχές του 2021, τουλάχιστον πέντε υποψήφια εμβόλια έχουν λάβει εξουσιοδότηση για έκτακτη χρήση σε διάφορες χώρες για κλινική εφαρμογή.⁸ Το εμβόλιο BNT162b2, βασιζόμενο σε mRNA, που αναπτύχθηκε από τις εταιρείες Pfizer-BioNTech, ήταν το πρώτο που έλαβε την αναφερόμενη εξουσιοδότηση για επείγουσα χρήση κατά του SARS-CoV-2 στις ΗΠΑ.¹⁰ Το εμβόλιο mRNA-1273 της εταιρείας Moderna, έλαβε, επίσης, εξουσιοδότηση για επείγουσα χορήγηση.¹¹ To εμβόλιο Sputnik V της εταιρείας Gamaleya, βασισμένο στη χρήση ιού-φορέα για τη μεταφορά αντιγόνων έλαβε άδεια χορήγησης αρχικά στη Ρωσία.⁷ Το τέταρτο εξουσιοδοτημένο εμβόλιο κατά της COVID-19, αναπτύχθηκε από τις εταιρείες Astrazeneca και Vaccitech του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και βασίζεται στην ίδια τεχνολογία με το Sputnik V.⁸ Η ενδιάμεση ανάλυση των εξελισσόμενων κλινικών δοκιμών για τα τέσσερα εμβόλια ¹² περιγράφει ένα βραχυπρόθεσμο ασφαλές και ωφέλιμο αποτέλεσμα για όλα τα σκευάσματα. Επιπλέον, το εμβόλιο, το οποίο προέρχεται από την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και αναπτύχθηκε από την εταιρεία Sinopharm, εμπεριέχει αδρανοποιημένο τον ιό SARS-CoV-2.⁸ Μια ενδιάμεση ανάλυση των δεδομένων της φάσης 1, απέδωσε συγκρίσιμα αποτελέσματα με τα προαναφερθέντα εμβόλια.¹³

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΕΓΕΙΡΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΕΝΑΝΤΙ COVID-19.

Η  χορήγηση Επείγουσας Χρήσης από το FDA για δυο mRNA COVID-19 εμβόλια και η συνοδός προσδοκία ανάπτυξης πληθώρας άλλων εμβολίων στο άμεσο μέλλον, πυροδότησαν πολλαπλά ερωτήματα, έντονους προβληματισμούς και δημόσιες αντιπαραθέσεις από την επιστημονική κοινότητα και το ευρύτερο κοινό, σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων.¹⁴ Ήδη άνω των 190 υποψήφιων εμβολίων τελούν σε κάποια φάση ανάπτυξής τους έναντι της SARS-CoV-2 πανδημίας.¹⁵ Το σημαντικό που αποπροσανατολίζει την επιστημονική κοινότητα και τους αποδέκτες των εμβολίων, εστιάζεται στο γεγονός ότι ορισμένες δοκιμές εμβολίων έχουν αποσυρθεί ή παγώσει για λόγους ασφαλείας. Εντούτοις, άλλες έχουν ανακηρύξει υποψήφια εμβόλια ως αποτελεσματικά και ασφαλή, όπως περιγράφουν οι Ρωσικές και Κινεζικές αρχές που ενέκριναν την κυκλοφορία τους.¹⁶ Στη συνάφεια αυτή, οι αξιολογητές και οι κυβερνώντες οφείλουν να αναλογιστούν υπεύθυνα τους τρόπους αντιμετώπισης των προκλήσεων που δημιουργούνται^. προκλήσεις οι οποίες δεν σχετίζονται με τα εμβόλια καθαυτά. Οι προκλήσεις αυτές συνδυάζονται πιθανότατα με τη γενικότερη διστακτικότητα μέρους πολιτών για το σύνολο των εμβολιασμών, τις ιστορίες συνωμοσιολογίας που αναδύονται και κατακυριεύουν με φρενήρεις ρυθμούς τα μέσα μαζικής δικτύωσης σε οτιδήποτε “καινοτόμο” αλλά όχι πλήρως επιστημονικά τεκμηριωμένο και δοκιμασμένο στη σύγχρονη κοινωνία, με την οικονομική και ψυχική κόπωση και τις σοβαρές συνέπειες που επιφέρουν τα τωρινά και προτεινόμενα μέτρα υγειονομικού περιορισμού παγκοσμίως, αλλά και την ιλιγγιώδους ταχύτητας προσπάθεια εμβολιασμού του παγκόσμιου πληθυσμού. Όλα αυτά εγείρουν λογικά «conflict» ουσιώδη για την ανθρώπινη ζωή, στοιχεία που χρήζουν εις βάθος διαλεύκανσης για λόγους νομιμότητας.

O ταχύτατος παγκόσμιος ρυθμός εργασίας για ανάπτυξη και πρόωρη εφαρμογή νέων εμβολίων που δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς πυροδοτούν την υφιστάμενη ανησυχία και φοβία για τον επικείμενο εμβολιασμό και θέτουν a priori σε κίνδυνο προγράμματα εμβολιασμού έναντι του SARS-CoV-2, όπως επισημαίνεται από ορισμένους ερευνητές.¹⁷ Η διστακτικότητα για τον εμβολιασμό, ειδικά στο πλαίσιο του εμβολίου έναντι του COVID-19, αποτελεί μια παγκόσμια πραγματικότητα και τα αντιεμβολιαστικά κινήματα προοδευτικά πληθαίνουν,¹⁸ ειδικότερα στον αυξανόμενο αριθμό ενηλίκων που αμφισβητούν την εγκυρότητα των προγραμμάτων προληπτικού εμβολιασμού.¹⁹ Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αυτονομία κάθε ατόμου αποτελεί απαραβίαστη θεμελιώδη αρχή και αυτό δεν δικαιολογεί, για παράδειγμα, υποχρεωτικό εμβολιασμό. Η επιβολή υποχρεωτικού εμβολιασμού είναι καταδικαστέα. Σύμφωνα με ένα κοινώς αποδεκτό παράδειγμα, η παγκόσμια κοινότητα απαγορεύει την εθελοντική δουλεία και μονομαχία, επειδή η εκδούλευση ή δολοφονία ικανών ατόμων, ακόμα και αν συναινούν, είναι ασυμβίβαστες με τις προϋποθέσεις της αυτονομίας που είναι απαραίτητες για τους ανθρώπους ώστε να συνεχίσουν να απολαμβάνουν μία αξιοπρεπή και υγιή ζωή της δικής τους επιλογής. Για παράδειγμα, ο John Stuart Mill τοποθετήθηκε στην θεμελιώδη αρχή ότι δεν δικαιολογούν όλες οι εθελοντικές πράξεις την αυτονομία. “…Το άτομο πουλώντας τον εαυτό του σκλάβο ταυτόχρονα παραιτείται από την ελευθερία…Ελευθερία που απομακρύνει από την ελευθερία είναι ανεπίτρεπτη, παράλογη”.²⁰ Με τον ίδιο τρόπο τα δικαιώματα της ελευθερίας του ανθρώπου επιτρέπουν την άρνηση στον εμβολιασμό και συνεπώς ο υποχρεωτικός εμβολιασμός από οιονδήποτε φορέα που την επιχειρεί, είναι ανεπίτρεπτος, γίνεται δε αίτιο νομικών και δικαστικών συνεπειών και ορθώς δεν επιβλήθηκε παγκοσμίως.

ΕΜΒΟΛΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΚΟΡΩΝΟΪΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΙΑ.

Αυτοάνοσες και φλεγμονώδεις παθολογίες εμφανίζονται σε ασθενείς με COVID-19, όπως αυτοάνοση κυτταροπενία, αντι-φωσφολιπιδικό σύνδρομο, σύνδρομο Guillain-Barré ή νόσος Kawasaki, απαιτείται δε ιδιαίτερη προσοχή και θεραπευτική αντιμετώπιση τέτοιων δυνητικά απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων, ιδιαίτερα σε σοβαρά πάσχοντες ασθενείς.²¹ Επισημαίνεται ότι πληθώρα επιστημονικών ενδείξεων συσχετίζει τον COVID-19 με ανάπτυξη αυτονοσίας.²¹ Αυτοανοσία προκαλούμενη από διασταυρούμενη αντίδραση των εμβολίων, εμπλέκεται στην ανάπτυξη αρκετών παθολογικών καταστάσεων που περιλαμβάνουν,  εκτός από το αναφερόμενο σύνδρομο Guillain-Barré, πολλαπλή σκλήρυνση, άλλες απομυελοϊνωτικές νευροπάθειες, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, σύνδρομα ναρκοληψίας ή ορθοστατικής ταχυκαρδίας σε ευπαθείς πληθυσμούς.²² Κατά συνέπεια, μια ουσιώδης παρενέργεια που δύναται να επιφέρει η μαζική χορήγηση εμβολίου είναι η πρόκληση αυτοανανόσων νοσημάτων, ιδιαίτερα σε άτομα που παρουσιάζουν γενετική προδιάθεση για αυτοανοσία.²³ Η ύπαρξη ομολογίας μεταξύ επιτόπων πρωτεϊνών του ιού SARS-CoV-2 και επιτόπων πρωτεϊνών του ανθρώπου οδηγεί σε διασταυρούμενες αντιδράσεις και πρόκληση αυτοανόσων νοσημάτων που αντανακλούν τις δυσμενείς επιδράσεις του εμβολιασμού.²⁴ Επειδή τα -σχετιζόμενα με τη διασταυρούμενη αντιδραστικότητα πρωτεϊνών του SARS-CoV-2 με ιστικούς επιτόπους του ανθρώπου- νοσήματα δυνατόν να επιδεινώνουν σοβαρά υποκείμενα νοσήματα των ασθενών  ή  να οδηγούν σε απρόβλεπτες αντιδράσεις που απειλούν τη ζωή των ασθενών που υποβάλλονται σε εμβολιασμό, απαιτείται ενδελεχής διερεύνηση της δυνατότητας πρόκλησης αυτοάνοσης αντίδρασης από αντιγόνα του SARS-CoV-2.²⁵

Η προβολή και εφαρμογή μίας τόσο επιθετικής εκστρατείας απόκτησης “διαβατηρίου ανοσίας”, μέσω εμβολιασμού σε παγκόσμια κλίμακα, χωρίς τη γνώση μελετών που να αποσαφηνίζουν με ακρίβεια την ασφάλεια της υγείας από τους εμβολιασμούς, δυνατόν να προκαλέσει μια επίσης υψηλού κόστους έκρηξη στην παγκόσμια κοινότητα με την μορφή μίας επιπρόσθετης επιδημίας που αφορά την αύξηση των αυτοάνοσων συνδρόμων-νοσημάτων σε άμεσο ή επιβραδυνόμενο χρονικό διάστημα μετά τον εμβολιασμό.²⁵ 

Μελέτες σε πειραματόζωα νεαρής ηλικίας και ενός έτους, τα οποία εμβολιάστηκαν με ανοσοενισχυμένα ή μη, διπλώς αδρανοποιημένα εμβόλια (double inactivated vaccines – DIV) του ιού SARS-CoV, έδειξαν ότι ενήλικοι μύες, οι οποίοι είχαν εμβολιαστεί με το ανοσοενισχυμένο DIV (το οποίο εμπεριέχει και υπεροξείδιο του αλουμινίου) παρουσίασαν υψηλά επίπεδα ηωσινοφίλων στον πνεύμονα. Οι πνευμονικές ηωσινοφιλικές διηθήσεις βεβαιώθηκαν με ιστολογικό έλεγχο και κυταρομετρία ροής.²⁶ Πνευμονικές ηωσινοφιλικές και λεμφοκυτταρικές Τh2 διηθήσεις παρατηρήθηκαν και σε μύες που εμβολιάστηκαν με εμβόλια SARS (εμπλουτισμένα ή όχι με υδροξείδιο του αλουμινίου ως ανοσοενισχυτική ουσία).²⁴ Επισημαίνεται ότι η αυτοανοσία χαρακτηρίζεται από Th2-μεσολαβούμενες ηωσινοφιλικές κλινικές οντότητες.²⁷ Πράγματι, η ηωσινοφιλία έχει συσχετιστεί με πολλές αυτοάνοσες και  ρευματολογικές παθήσεις ή και νοσήματα του  συνδετικού ιστού, όπως αγγειίτιδα Churg-Strauss, σύνδρομο Wegener, δερματομυοσίτιδα, σοβαρή ρευματοειδή αρθρίτιδα, σαρκοείδωση, προοδευτική συστηματική σκλήρυνση, συστηματικό ερυθηματώδη λύκος, IgG4-σχετιζόμενη νόσο και ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο εντέρου.²⁸

Η μοριακή μίμηση μεταξύ των επιτόπων του ιού και του ξενιστή, οδηγεί και σε διασταυρούμενες αντιδράσεις με επακόλουθη παραγωγή τοξικών αυτοαντισωμάτων. Το προφίλ των κυτταροκινών που παρατηρείται στους ασθενείς με COVID-19 και οι βλάβες των πνευμόνων είναι ανάλογες εκείνων που παρατηρούνται σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα^. βλάβες συμβατές με τις αντίστοιχες που έχουν παρατηρηθεί σε νεκροψίες ασθενών με COVID-19 στην Κίνα.²⁹ Επιπροσθέτως, έχει αναφερθεί η ύπαρξη μιας επταπεπτιδικής κοινής αλύσου μεταξύ της ιικής ακιδικής γλυκοπρωτεΐνης και του ανθρώπινου πρωτεώματος (proteon).³⁰ Στο ίδιο πλαίσιο, έχει ταυτοποιηθεί μια κοινή αλληλουχία μεταξύ του διαλυτού υποδοχέα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης 2 (ACE-2)  και των πρωτεϊνών του ιού SARS-CoV-2, η οποία μέσω διασταυρούμενης αντίδρασης οδηγεί σε παραγωγή αυτοαντισωμάτων. Ο τύπος των αλλοιώσεων που προκαλούν αυτά τα αυτοαντισώματα στον πνεύμονα των ασθενών με COVID-19, ομοιάζει με εκείνο που προκαλούν στον πνεύμονα τα αυτοαντισώματα έναντι της αγγειοτενσίνης 2 σε ασθενείς με σκληροδερμία.³¹  

Τα Κέντρα Ελέγχου Νοσημάτων και Πρόληψης των ΗΠΑ (Centrers for Disease Control and Prevention – CDC), υπογραμμίζουν τα δεδομένα ασφαλείας που αγνοούνται για αυτόν τον πληθυσμό ασθενών, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι: “…δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία στην παρούσα φάση, για την ασφάλεια των εμβολίων mRNA για αυτούς τους ασθενείς”.²⁸

Εμβόλια COVID-19 και πορεία τους προς τελική έγκριση:  προ-κλινικά ΠΡΟΤΥΠΑ πειραματόζωων.

Υφίσταται επιτακτική η ανάγκη ανεύρεσης κατάλληλων προτύπων πειραματόζωων, για σωστή εκτίμηση σε προκλινική φάση ενός υποψηφίου εμβολίου και μιας καινοφανούς θεραπευτικής στρατηγικής. Οι προκλινικές πειραματικές μελέτες, αποτελούν προαπαιτούμενα κατά την διάρκεια ανάπτυξης των εμβολίων, για να προσδιοριστεί η οδός χορήγησης, οι παρεμβαλλόμενοι ανοσιακοί μηχανισμοί και η διάρκεια της αποκτώμενης προστασίας, ώστε να επιτευχθεί μια βέλτιστη ισορροπία μεταξύ ανοσίας και παρενεργειών του υπό διερεύνηση εμβολίου.³¹ Τα ζωικά πρότυπα παρέχουν βοήθεια στη διερεύνηση της παθογένειας και των βιολογικών μηχανισμών της νόσου COVID-19, αποσαφηνίζουν δε χαρακτηριστικά στοιχεία της φαρμακολογίας, της τοξικολογίας και του ανοσιακού συστήματος για την χάραξη θεραπευτικής εμβολιαστικής στρατηγικής.³² Το αρχικό βήμα αυτής της διαδικασίας απαιτεί προσδιορισμό του πλέον κατάλληλου πειραματικού προτύπου για εκάστη συγκεκριμένη νόσο που διερευνάται. Κατά συνέπεια, η οδός μολύνσεως, οι υποδοχείς, οι μηχανισμοί και η ευπάθεια στη νόσο απαιτείται να προσομοιάζουν με τα αντίστοιχα του ανθρώπου. Όταν μολύνεται ο ξενιστής, υπό ιδανικές συνθήκες, θα αναπτύξει τα αντίστοιχα κλινικά συμπτώματα και πορεία της νόσου ώστε να προσδώσει αρκετό υλικό για τη μελέτη της ανοσιακής αντίδρασης.³¹ Συνεπώς, ένα ασφαλές χρονικό διάστημα για την εξασφάλιση αξιόπιστων αποτελεσμάτων, απαιτεί τουλάχιστον 9 – 10 έτη προκλινικών μελετών, πριν χορηγηθεί  στον άνθρωπο.³¹

Η παρούσα πανδημία του ιού SARS-CoV-2 προκάλεσε την επίσπευση ταυτοποίησης των πειραματικών προτύπων, ως κατάλληλα για μελέτη της νόσου COVID-19 στον άνθρωπο, με  σκοπό να συμβάλλει στη θεραπευτική αντιμετώπιση και τον εμβολιασμό έναντι της αυξανόμενης μετάδοσης και θνητότητας της νόσου.³³ Με τα  πειραματικά πρότυπα που μελετήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων τρωκτικών και άλλων θηλαστικών και μη ανθρώπινων πρωτευόντων, ειδικά πιθήκων Rhesus, παρήχθησαν αρχικά ευοίωνα αποτελέσματα για την προσομοίωση της ανοσιακής αντίδρασης και των ανεπιθύμητων εκβάσεων μετά τον εμβολιασμό.³⁴ Εντούτοις, όλα τα ζωικά πρότυπα που δοκιμάστηκαν, υστερούσαν στο να παράσχουν το ιδανικό υπόστρωμα για την in vivo κλινική μελέτη η οποία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη ενός εμβολίου έναντι του ιού SARS–CoV-2. Αυτό οφείλεται στο ότι σε κανένα από αυτά τα πειραματικά πρότυπα δεν κατέστη εφικτό να αναπαραχθεί η σοβαρή ή κρίσιμη κλινική συμπτωματολογία που σχετίζεται με τον θάνατο των ασθενών από τη νόσο COVID-19.³⁵

Επιπρόσθετα, οι κοινές και σοβαρές επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένων του συνδρόμου οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας και των διαταραχών πήξης του αίματος, δεν καταγράφηκαν στα ζωικά πρότυπα, επισημαίνοντας επιπλέον περιορισμούς στην κλινική τους εκτίμηση.³⁶

Ειδικότερα, σε προκλινικό επίπεδο, ο εμβολιασμός πιθήκων Rhesus  προκάλεσε την παραγωγή εξουδετερωτικών αντισωμάτων, υποδηλώνοντας την ανάπτυξη δυνητικής ανοσοενισχυτικής δράσης έναντι του ιού SARS-CoV-2.³⁷ Στο συγκεκριμένο πειραματικό πρότυπο, η αποτελεσματικότητα της παρεχόμενης προστασίας συσχετίζονταν με τους τίτλους των εξουδετερωτικών αντισωμάτων έναντι της πρωτεϊνικής ακίδας, ενώ απαιτούνταν περαιτέρω ανάλυση της ανοσιακής απόκρισης των Τ λεμφοκυττάρων.³² Οι μολυσμένοι πίθηκοι από τον ιό SARS–CoV-2, ανέπτυξαν ήπιας μορφής προσβολή των πνευμόνων, χωρίς κλινική συμπτωματολογία της COVID-19 ή θάνατο. Η διάρκεια της κλινικώς επαρκούς ανοσοποίησης ή το πιθανό ανοσοενισχυτικό αποτέλεσμα του εμβολίου στην μετεμβολιαστική περίοδο δεν κατέστησαν δυνατόν να εκτιμηθούν, λόγω της άμεσης έμφυτης κάθαρσης του ιού, της αυτοπεριοριζόμενης πνευμονίτιδας που δεν επέφερε θάνατο και της προαναφερθείσας απουσίας κλινικής πορείας.³⁵ Επιπρόσθετα, η σχετική εμπειρία από άλλους ιούς υποδεικνύει ότι τα αντισώματα δυνατόν να προάγουν αντί να μειώνουν τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις. Αυτό το φαινόμενο, ονομαζόμενο ως εξαρτώμενη από αντισώματα ενίσχυση (antibody-dependent enhancement – ADE), οφείλεται στην παρουσία αντισωμάτων διασταυρούμενης αντίδρασης με μειονεκτική εξουδετερωτική ικανότητα, τα οποία προσκολλώνται στον ιό και ευοδώνουν την είσοδό του στα κύτταρα.³² Αυτός ο μηχανισμός αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη εμβολίου για τον SARS–CoV-2, διότι η απόκριση του ξενιστή έναντι του ιού δυνατόν να είναι επιβλαβής μετά τον εμβολιασμό.³⁸ Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίες περισσότερες σχετικές μελέτες για να προσδιοριστεί εάν οι αντιδράσεις του ξενιστή έναντι του εμβολιασμού είναι προστατευτικές ή επιβλαβείς. Λαμβάνοντας υπόψη τη μόλυνση από τον ιό, οι υποδοχείς του  αναφερόμενου ACE-2 και οι υποδοχείς της διαμεμβρανικής πρωτεάσης της σερίνης-2, που παρουσιάζουν υψηλή συγγένεια με τις πρωτεΐνες που ανευρίσκονται στα σωματίδια του ιού και διαμεσολαβούν στην ενδοκυτταρική εισχώρηση, παρουσιάζουν διαφοροποίηση στον καταμερισμό τους στους ανθρώπινους ιστούς σε σύγκριση με τους πιθήκους Rhesus.³⁹ Τα ανθρώπινα πνευμονοκύτταρα τύπου ΙΙ με συνοδό υψηλή ACE-2 έκφραση, αποτελούν τους πρωταρχικούς στόχους του ιού SARS-CoV-2, οδηγώντας στη λοίμωξη και αναπνευστική βλάβη. Αντίθετα, τα αντίστοιχα κύτταρα των πιθήκων Rhesus χαρακτηρίζονται από χαμηλότερη έκφραση υποδοχέων ACE-2, προφανώς υποδηλώνοντας μια ενδογενή αντίσταση κατά της λοίμωξης COVID-19 σε σύγκριση με τους ανθρώπους.⁴⁰

Κατά συνέπεια, η λεπτομερής εκτίμηση των  πειραματικών προτύπων για την νόσο COVID-19 και η τήρηση ενός καθορισμένου χρονικού πλαισίου, δυνατόν να εξασφαλίσουν την αποφυγή πιθανών διχογνωμιών και αποκλίσεων από την επιστημονική ορθότητα της πρόωρης χορήγησης στους ανθρώπους.

Εκτός από την επιλογή του κατάλληλου πειραματοζώου, η χρονική διάρκεια των προκλινικών μελετών αποτελεί τον θεμελιώδη λίθο για την ορθή εκτίμηση των αποτελεσμάτων μεσο- και μακρο- πρόθεσμα.³¹  Ενώ η παρούσα πανδημία δεν επιτρέπει καθυστέρηση, η παρατεταμένη in vivo εκτίμηση δυνατόν να παράσχει περισσότερα ουσιώδη στοιχεία για τη διάρκεια της αντιικής προστασίας. Ειδικά για τους RNA ιούς, συμπεριλαμβανομένου του SARS–CoV-2, οι επιδιορθωτικοί μηχανισμοί δεν αναγνωρίζουν και δεν επιδιορθώνουν τις μεταλλάξεις τους, οδηγώντας έτσι στη συσσώρευσή τους στο ιικό γονιδίωμα. Το μεταλλαγμένο ιικό RNA μεταγράφεται σε διάφορα πρωτεϊνικά δομικά αντιγόνα, μια διαδικασία που ονομάζεται αντιγονική εκτροπή (antigenic drift). Τα νέα αντιγόνα προδιαθέτουν στην ιική διαφυγή από την επιτήρηση του ανοσιακού συστήματος με κύριο παράδειγμα τον ιό της γρίπης. Κατά συνέπεια, συνιστάται ο ετήσιος εμβολιασμός έναντι αυτού του ιού, τα δε πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα καθιστούν απαραίτητη την παρόμοια χρονική αναγκαιότητα εμβολιασμού κατά του SARS-CoV-2, ακόμα και σε τακτικότερα χρονικά διαστήματα.³¹

Εκτός από τα θεραπευτικά οφέλη, οι προκλινικές πειραματικές μελέτες δυνατόν να διαλευκάνουν δυνητικές ανησυχίες ασφάλειας των εμβολίων από δεδομένα προηγούμενων επιδημιών των κορωνοϊών. Ειδικότερα, οι μελέτες των λοιμώξεων από τους ιούς SARS-CoV και MERS-CoV έχουν αποκαλύψει μια δυσμενή ανοσοενισχυμένη νόσο που εκδηλώνεται σε δύο οδούς: την πνευμονική νόσο διαμεσολαβούμενη από αντισώματα, ή τη μειονεκτική προστασία των anti-SARS-CoV αντισωμάτων, η οποία δυνατόν να διευκολύνει την πιθανή SARS-CoV μόλυνση σε κύτταρα-στόχους.⁴¹ Βάσει δεδομένων προηγούμενων μελετών, η αναφερόμενη ADE θεωρήθηκε ότι μεσολαβείται στις περιπτώσεις ενεργοποίησης των Th2 λεμφοκυττάρων μετά τον εμβολιασμό, και, κατά συνέπεια, η εκτίμηση αυτού του ενδεχόμενου in vivo, ήταν προαπαιτούμενο για τις μελέτες χορήγησης του εμβολίου SARS-CoV-2 στους ανθρώπους.⁴² H επικράτηση της Τh1 ανοσιακής απόκρισης από τον εμβολιασμό κατά του SARS–CoV-2, θεωρήθηκε αρχικά ως ασφαλής συνθήκη για τον αποκλεισμό πιθανής αντίδρασης ADE στον οργανισμό του εμβολιαζόμενου.⁴¹ Εντούτοις, εκτός των ποιοτικών χαρακτηριστικών, η ποσοτικώς υπέρμετρη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος δυνατόν να προκαλέσει την ανάπτυξη της νόσου οδηγώντας σε ανοσιακή Th2 δυσλειτουργική αντίδραση.⁴³

Επιπλέον, η προαναφερόμενη αστάθεια του ιικού RNA και οι συνακόλουθες μεταλλάξεις, δυνατόν να πυροδοτήσουν μια απρόβλεπτη ADE ή ανεπαρκή αντιική προστασία, προδιαθέτοντας σε μια έντονη ανοσιακή αντίδραση από μια πιθανή μόλυνση του SARS–CoV-2 μετά τον εμβολιασμό. Κατά συνέπεια, επιβάλλεται προσεκτική προσέγγιση στη διαδικασία ανάπτυξης του εμβολίου για αποφυγή των αναφερόμενων δυνητικών δυσμενών συμβαμάτων τα οποία δημιουργούν προβλήματα ασφάλειας των εμβολιαζόμενων πληθυσμών. 

Μέχρι σήμερα, τα περισσότερα διαθέσιμα εμβόλια κατά του SARS–CoV-2 βασίζονται στην τεχνολογία του mRNA, εκφράζοντας το επιφανειακό αντιγόνο της ακίδας του ιού.⁴⁴ Ενώ αρχικές μελέτες έδειχναν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, εντούτοις προοδευτικά αναδύθηκαν επιστημονικές ανησυχίες σχετικά με την μακροπρόθεσμη ασφάλεια των εμβολίων.⁵ Εκτός από την τοπική και/ή την συστηματική ανοσιακή αντίδραση, οι οποίες απαντήθηκαν μερικώς από τις αρχικές μελέτες, η διαρκής έκφραση του σχετιζόμενου με το εμβόλιο mRNA αντιγόνου, η τοξικότητα των ξένων νουκλεοτιδίων στο γονιδίωμα του ξενιστή και η επαγωγή αντισωμάτων που προσβάλουν τον ίδιο τον ξενιστή, απαιτούν in vivo μακροπρόθεσμη εκτίμηση πριν διατεθούν τα εμβόλια στην παγκόσμια κοινότητα, για να προσδιοριστούν, τουλάχιστον, οι υποπληθυσμοί που υπόκεινται σε κίνδυνο για αυτοάνοσα νοσήματα και να δοθούν εναλλακτικές προσεγγίσεις.

Επιπλέον, η παρουσία του RNA στον εξωκυττάριο χώρο φαίνεται ότι προδιαθέτει για ενδοθηλιακή βλάβη, χάλαση των ενδιάμεσων κυτταρικών συνδέσεων και οίδημα, αύξηση γλοιότητας, υπερπηκτικότητα αίματος και αυξημένη επίπτωση θρομβοεμβολικών επεισοδίων.⁵

Επί του παρόντος, δεν υφίστανται δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι τα in vitro ή τα πειραματικά ζωικά πρότυπα της SARS-CoV-2 λοίμωξης, προβλέπουν με συνέπεια την ανάλογη εμπειρία στους ανθρώπους. Ενώ τα ζωικά πρότυπα της SARS-CoV-2 λοίμωξης πιθανόν να διευκρινίζουν τους ανοσιακούς προστατευτικούς μηχανισμούς,  μελλοντικές σχετικές επιστημονικές προσεγγίσεις του φαινομένου αυξημένης νόσου σε ανθρώπους που λαμβάνουν υποψήφια εμβόλια για τον COVID-19, κρίνονται επιτακτικές για αναγνώριση του κινδύνου της σχετιζόμενης με αυξημένη ανοσιακή αντίδραση νόσου. Ο σχεδιασμός σχετικών κλινικών μελετών  και η επιτήρηση ακόμα και μετά την επίσημη αδειοδότηση δυνατόν να παράσχουν μια πλέον αξιόπιστη στρατηγική για την ταυτοποίηση αντενδείξεων, συμπεριλαμβανομένης και της δυνητικής αύξησης της σοβαρότητας της νόσου COVID-19 μετά από τον εμβολιασμό.⁴⁵

Συμπερασματικά, η παράκαμψη της καθιερωμένης διαδικασίας των μελετών στα πειραματόζωα, προκάλεσε μερικά κρίσιμα ερωτήματα και ήγειρε απορίες που αφορούν στη μακροπρόθεσμη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα των νεότερων μεθόδων εμβολιασμού και των σκευασμάτων τους κατά του ιού SARS-CoV-2. Κατά συνέπεια, η διάθεση των εμβολίων στον παγκόσμιο πληθυσμό απαιτεί τη θεσμοθετημένη προκαταρκτική προσέγγιση ανάπτυξης των εμβολίων, βασιζόμενη σε καλά σχεδιασμένες επιστημονικές μελέτες για να παραχθούν βέλτιστα αποτελέσματα πρόληψης χωρίς συνοδό κίνδυνο επιπλοκών.

Αποτελεσματικότητα / ανεπιθύμητες ενέργειες εμβολιασμόΥ έναντι της COVID-19.

Δεν υφίσταται εμβόλιο ή φάρμακο πλήρως απαλλαγμένο από ανεπιθύμητα συμβάματα ή δυνητικές επιπλοκές. Με βάση τη Διάσκεψη του Brighton, ο κατάλογος «ανεπιθύμητων εκδηλώσεων ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» ( «adverse events of special interest–AESI») των εμβολίων, περιλαμβάνει παρενέργειες, όπως αναφυλαξία, μυοκαρδίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, αγγειίτιδες και γενικευμένοι σπασμοί.^46,47

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες εκδηλώσεις είναι ήπιας βαρύτητας και περιλαμβάνουν οίδημα, ερυθρότητα και άλγος στην περιοχή έγχυσης, κόπωση και παροδική πυρεξία.⁴⁸ Εντούτοις, ανεπιθύμητα σοβαρά συμβάματα, όπως  οι αλλεργικές αντιδράσεις αναφυλαξίας, σχετίζονται με τύπου αλλεργικής καταπληξίας (σοκ) δυνητικά θανατηφόρο πορεία απαιτώντας άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση.⁴⁹ Ειδικότερα, σχετικά με τους εμβολιασμούς κατά της COVID-19, έχουν αναφερθεί μετά τον εμβολιασμό αλλεργικές αντιδράσεις, συμπεριλαμβανομένης της σοβαρής αναφυλαξίας (μετά την πρώτη δόση του Pfizer-BioNTech anti-COVID-19 εμβολίου τον Δεκέμβριο 2020), κινητοποιώντας τους αρμόδιους φορείς, ώστε να εκδώσουν στοχευμένες και επικαιροποιημένες κατευθυντήριες θεραπευτικές προσεγγίσεις.⁴⁹ Για τον σκοπό αυτό, οι χώροι διεξαγωγής εμβολιασμών επιβάλλεται να διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα και εκπαιδευμένο προσωπικό για την αντιμετώπιση της αναφυλαξίας και να εξασφαλίζουν επαρκή χρόνο παρακολούθησης μετά τον εμβολιασμό. Επιπλέον, οι αλλεργικοί ασθενείς απαιτείται να είναι εκπαιδευμένοι και να  προμηθεύονται ενέσεις αδρεναλίνης για την άμεση χορήγησή της σε περίπτωση αναφυλαξίας εκτός νοσηλευτικής μονάδας.⁴⁹

Επιπρόσθετα, η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των εμβολιασμών αποτελεί βασική παράμετρο ελέγχου προ της έγκρισης για ευρεία χρήση. Επιδείνωση της κλινικής λοιμώδους νόσου έχει παρατηρηθεί μετά από εμβολιασμούς κατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV, εμβόλιο FIRSV). Ειδικότερα, διαπιστώθηκε σημαντική αύξηση των ποσοστών νοσηλείας λόγω RSV σε παιδιά εμβολιασμένα με FIRSV ηλικίας 6-11 μηνών, προκαλώντας δύο θανάτους, η δε σχετιζόμενη με εμβόλιο FIRSV επιδείνωση της νόσου οδήγησε στην παύση της κλινικής μελέτης. Επίσης, μελέτες σε πειραματόζωα για την ανάπτυξη εμβολίων έναντι των MERS και SARS–CoV-1 έχουν αναδείξει περιπτώσεις κλινικής επιδείνωσης της νόσου.⁵⁰

Επισημαίνεται ότι, η πυροδοτούμενη από το εμβόλιο κατά του SARS–CoV-2 χυμική ανοσιακή απάντηση δυνατόν να επάγει τη μολυσματικότητα του ιού ή ακόμη και να οδηγήσει σε πιο σοβαρή εκδήλωση της νόσου⁴⁵.  Η μεσολαβούμενη από αντισώματα ανοσοενίσχυση (ADE) ή η εντεταμένη αναπνευστική νόσος (Enhanced Respiratory Disease – ERD) είναι τυπικά παραδείγματα υπερβολικής ανοσοαπόκρισης κατά του ιού.⁵¹ Ο κίνδυνος τέτοιου είδους ανεπιθύμητων συνεπειών υφίσταται και στην περίπτωση των εμβολίων SARS–CoV-2, εύρημα που δυνατόν να υποεκτιμάται από το γεγονός ότι οι πολύ πρόσφατες κλινικές δοκιμές είναι βραχυπρόθεσμες.⁴⁵ Σε μια εκτιμητή μειοψηφία ασθενών, η επαγωγή των αποκρίσεων της φυσικής ανοσίας δυνατόν να συμβάλλει σε υπερβολική πρόκληση της φλεγμονώδους διεργασίας με συνοδό ιστοτοξικότητα. Αυτό ιδιαίτερα δύναται να παρατηρηθεί σε ηλικιωμένους στους οποίους υφίσταται υποκείμενη κατάσταση ηπίου βαθμού χρόνιας φλεγμονής, ονομαζόμενη διεθνώς ως «inflammaging».⁵² Αυτού του είδους η χρόνια φλεγμονώδης διεργασία, συνδέεται, εν μέρει, εκτός από την ίδια τη γήρανση, και με μεταβολές του μικροβιώματος του εντέρου. Το τελευταίο, αναδύει ερωτήματα όσον αφορά την ασφάλεια έναρξης προγραμμάτων εμβολιασμού στους ηλικιωμένους έναντι του SARS–CoV-2.⁵³

Αναφορικά με το εμβόλιο κατά του SARS-CoV-2, τον Σεπτέμβριο του 2020, τέθηκαν ζητήματα ασφάλειας, μετά από μια περίπτωση μυελίτιδας (transverse myelitis) σε συμμετέχοντα στην κλινική φάση 3 του εμβολίου της AstraZeneca και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (AZD 1222). Αυτή η ανεπιθύμητη ενέργεια οδήγησε στην προσωρινή παύση της κλινικής μελέτης.⁷

Αναφορικά με την ασφάλεια του εμβολίου της Moderna mRNA-1273, η συχνότητα των ανεπιθύμητων ευρημάτων στους συμμετέχοντες δεν διέφερε στατιστικά σημαντικά με την ομάδα ελέγχου για το μικρό διάστημα παρατήρησης των 28 ημερών.¹¹ Εντούτοις, καταγράφηκαν περιπτώσεις ασθενών με εμφάνιση πάρεσης τύπου Bell (Bell’s palsy) μετά τη χορήγηση του  εμβολίου οι οποίες χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης και αξιολόγησης.¹¹

Ένας επιπλέον σοβαρός προβληματισμός αφορά την αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού στους ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπευτική αγωγή, διότι δεν διενεργήθηκε δοκιμή εμβολίου φάσης 3 στην κατηγορία αυτή των ασθενών. Ειδικότερα, η θεραπεία με μονοκλωνικά αντισώματα αντί-CD20, κυρίως με Rituximab, προκαλεί ταχεία και παρατεταμένη έκπτωση των Β-λεμφοκυττάρων που ευθύνονται για την παραγωγή αντισωμάτων, η οποία διαρκεί τουλάχιστον 9-12 μήνες.⁵⁴ Με βάση αυτόν τον αντίκτυπο έκπτωσης της χυμικής επίκτητης ανοσιακής απάντησης, οι τρέχουσες συστάσεις προτείνουν τη χορήγηση του εμβολίου κατά της COVID-19 τουλάχιστον 6 μήνες μετά την χορήγηση Rituximab.⁵⁵ Παρόμοια δεδομένα ισχύουν και για τη θεραπεία με Ocrelizumab.⁵⁶ Αποτελέσματα μελετών σε ασθενείς που λάμβαναν σκευάσματα Ocrelizumab ή Rituximab (NCT02545868, NCT00676715) υποδηλώνουν ότι η ανάπτυξη προστατευτικών αντισωμάτων και γενικότερα η ανταπόκριση στους εμβολιασμούς μειονεκτούν μέχρι την παραγωγή  νέων Β λεμφοκυττάρων.⁵⁶ Για παράδειγμα, σε μελέτη ασθενών με οπτική νευρομυελίτιδα (Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder, NMOSD) υπό θεραπεία με Rituximab, η μειονεκτική ανοσιακή απάντηση έναντι του ιού της γρίπης Η1Ν1 σχετίζονταν με μειωμένο τίτλο αντισωμάτων και ορομετατροπής (37,5% έναντι 75% των υγιών μαρτύρων).⁵⁷ Στη συνάφεια αυτή, η  Helicobacter pylori (Hp) λοίμωξη, επάγοντας πολλούς μεσολαβητές ή μέσω μοριακής μίμησης (ομολογίας Hp επιτόπων με στοιχεία νευρώνων του ξενιστή), εμπλέκεται στην παθοφυσιολογία της αναφερόμενης οπτικής νευρομυελίτιδας.⁵⁸ Επιπλέον, το Hp αυξάνει την έκφραση των ACE-2 υποδοχέων στη γαστρεντερική οδό, τα δε συμπτώματα της γαστρεντερικής οδού σχετίζονται σημαντικά με την παρουσία του Hp σε ασθενείς με COVID-19.⁵⁹

Η ένταξη εγκύων σε κλινικές μελέτες για ανάπτυξη εμβολίων έχει συζητηθεί εκτενώς τα τελευταία έτη υπό το πρίσμα της Βιοηθικής και όσον αφορά την περίπτωση των εμβολίων έναντι της COVID-19, η κύηση ανήκε στα κριτήρια αποκλεισμού.⁶⁰ Ενώ οι κυοφορούσες ασθενείς έχουν αυξημένες πιθανότητες να χρειαστούν μηχανικό αερισμό σε περίπτωση νόσου από COVID-19 και μεγαλύτερο κίνδυνο για αυτόματη αποβολή,⁶¹ υφίστανται ορισμένα θέματα που χρειάζονται τεκμηρίωση σε σχέση με τον εμβολιασμό στη συγκεκριμένη ομάδα πληθυσμού. Αποτελέσματα μελετών με χρήση του εμβολίου Pfizer-BioNtech mRNA (BNT162b2), δείχνουν ευρεία ανοσοαπόκριση με επαγωγή εξουδετερωτικών αντισωμάτων, και ενεργοποίηση των Th1 βοηθητικών (CD4+) και κυτταροτοξικών (CD8+) λεμφοκυττάρων στους άντρες και στις μη-έγκυες γυναίκες.⁶² Το εάν υφίσταται παρόμοια ανοσοφαινοτυπική ανταπόκριση στις εγκύους παραμένει αδιευκρίνιστο. Εντούτοις, είναι γνωστό ότι η φυσιολογική ολοκλήρωση της κύησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αυξημένη δραστηριότητα των Th2 λεμφοκυττάρων και των ρυθμιστικών κυττάρων, με συνοδό μειωμένη απάντηση των αναφερόμενων Th1 λεμφοκυττάρων.⁶³ Η διαταραχή στο ισοζύγιο της CD4+ T λεμφοκυτταρικής ανοσιακής απάντησης, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, σχετίζεται με ανεπιθύμητα περιγεννητικά συμβάματα, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας του κυήματος και του πρόωρου τοκετού. Επιπλέον, η αποκλίνουσα CD4+ T κυτταρική ανοσιακή απάντηση δυνατόν να προκαλέσει απώτερες διαταραχές στα νεογνά.⁶⁴ Κατά συνέπεια, οι έγκυες γυναίκες και οι γυναικολόγοι τους απαιτείται στο μέλλον να συνυπολογίσουν τα διαθέσιμα δεδομένα για να σταθμίσουν τα πλεονεκτήματα και τους δυνητικούς κινδύνους από τα εμβόλια κατά της COVID-19. Συγκεκριμένα ζητήματα που οφείλουν να συνεκτιμηθούν, περιλαμβάνουν τα σχετικά αποτελέσματα από μελέτες σε πειραματόζωα, τους δυνητικούς κινδύνους της εγκυμοσύνης από την αντίδραση που προκαλούν τα εμβόλια στον πληθυσμό αυτό (reactogenicity), και τους συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου για την κύηση.⁶⁰

Μια επιπλέον ομάδα υψηλού κινδύνου αφορά ασθενείς με νοσήματα του ήπατος. Οι ασθενείς με κίρρωση ήπατος διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής νόσου COVID-19 και δυσμενέστερες ηπατικές επιπλοκές συγκριτικά με εκείνους χωρίς κίρρωση. Κατά συνέπεια, ηπατοπαθείς με προχωρημένη ίνωση ή/και με συνοδό μεταμόσχευση ήπατος θεωρούνται βασικοί στόχοι προφυλακτικών μέτρων κατά της COVID-19, ως εξαιρετικά ευπαθείς ομάδες.⁶⁵ Εντούτοις, σε κλινικό επίπεδο, ο αριθμός των συμπεριλαμβανομένων ασθενών με ηπατικά νοσήματα ήταν εξαιρετικά περιορισμένος, παρά το γεγονός ότι οι τρεις σημαντικότερες κλινικές δοκιμές φάσης 3 με εμβόλια των εταιριών Pfizer/BioNTech, Moderna και AstraZeneca, ενέταξαν σχεδόν 100.000 άτομα. Για παράδειγμα, στην κλινική δοκιμή της Pfizer συμπεριλήφθηκαν 217 συμμετέχοντες εκ των οποίων μόνο τρεις (ποσοστό 0,6%) καταγράφηκαν με ιστορικό μέτριας έως σοβαρής ηπατικής νόσου.⁶⁶

Επιπλέον, δεν υφίστανται επιστημονικά δεδομένα επίπτωσης των εμβολίων mRNA κατά της COVID-19 σε νευρολογικούς ασθενείς με σοβαρές κεφαλαλγίες, όπως  ημικρανία με ή χωρίς αύρα και αθροιστικές κεφαλαλγίες. Δεδομένου ότι και στις δύο περιπτώσεις εμβολίων mRNA αναφέρεται αυξημένη επίπτωση κεφαλαλγιών, είναι αναμενόμενη η επιφυλακτικότητα χορηγήσεώς τους σε ασθενείς με χρόνιες και σοβαρές κεφαλαλγίες. Οι ασθενείς αυτοί ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής της νόσου και τροποποίησης των ουδών έναρξης συμπτωμάτων, προάγοντας έναν δυνητικό φαύλο κύκλο υποτροπών. Επιπλέον, οποιαδήποτε αλληλεπίδραση των εμβολίων με τα νέα αντισώματα anti-CGRP (πεπτίδιο σχετιζόμενο με το γονίδιο της καλσιτονίνης) όπως Erenumab τελεί ακόμα υπό διερεύνηση.

Επιπροσθέτως, η διάρκεια της παρεχόμενης προστασίας από το εμβόλιο παραμένει άγνωστη, διότι δεν υφίστανται μέχρι σήμερα δεδομένα από μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Προκαταρκτικές μελέτες που αφορούν το εμβόλιο της Moderna mRNA-1273 έχουν δείξει ότι η δόση των 100mg δυνατόν να παράσχει αυξημένο τίτλο εξουδετερωτικών αντισωμάτων για 3 μήνες.⁶⁷ Οι Lumley και συν,⁶⁸ ελέγχοντας 12.541 εργαζομένους στον τομέα της υγείας, ανέφεραν ότι η παρουσία αντισωμάτων έναντι του νουκλεϊδικού καψιδίου (anti-nucleocapsid-IgG) ή της πρωτεΐνης S του ιού (anti-IgG-spike), συσχετίστηκε με σημαντικά μειωμένο κίνδυνο επανεμφάνισης του SARS-CoV-2 στους έξι μήνες.⁶⁸ Κατά συνέπεια, απαιτούνται  μακρόχρονες σχετικές μελέτες (2~έτη) για πλέον ακριβή εκτίμηση της αποτελεσματικότητας και των δυνητικών κινδύνων χορηγήσεως των εμβολίων.

Επισημαίνεται ότι το FDA έχει εκδώσει την Εξουσιοδότηση Έκτακτης Ανάγκης (Emergency Use Authorization – EUA) και για τα δύο εμβόλια mRNA για τον SARS-CoV-2, εφαρμόζοντας ένα αυστηρό και μακροπρόθεσμο πρόγραμμα επιτήρησης για τον έλεγχο πιθανών παρενεργειών και την περαιτέρω διερεύνηση της διάρκειας προστασίας.⁶⁹ Στην ίδια κατεύθυνση, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (European Medicines Agency – EMA) εξέδωσε, υπό όρους, άδεια χορήγησης για το εμβόλιο των Pfizer-BioNTech. Ο συγκεκριμένος τύπος άδειας χορηγείται και σε φάρμακα για έκτακτες υγειονομικές ανάγκες, παρά τα ελλιπή κλινικά δεδομένα.⁷⁰

Ένα άλλο ουσιώδες πρόβλημα αφορά την  ετερογένεια μεταξύ των δεδομένων για το δοσολογικό σχήμα των εμβολίων που απαιτείται για βέλτιστη αποτελεσματικότητα. Η ανάλυση της εταιρίας AstraZeneca της Οξφόρδης έδειξε σημαντική διαφορά στην αποτελεσματικότητα, εξαρτώμενη από την ποσότητα του χορηγούμενου εμβολίου. Το δοσολογικό σχήμα δύο (2) πλήρων δόσεων σε διάστημα ενός μηνός ήταν αποτελεσματικό μόνο στο 62% των περιπτώσεων, ενώ οι συμμετέχοντες που έλαβαν μικρότερη ποσότητα εμβολίου στη πρώτη δόση και την πλήρη ποσότητα στη δεύτερη δόση είχαν 90% περισσότερη προστασία από την COVID-19 σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.⁷¹ Τα διφορούμενα αυτά ευρήματα απαιτούν μελλοντικής διαλεύκανσης.

Ένα άλλο βασικό μειονέκτημα της διαδικασίας του κατεπείγοντος που ακολουθήθηκε στα εμβόλια κατά του SARS-CoV-2, είναι η άσκηση πιέσεως για ανοσοποίηση των συμμετεχόντων που αρχικά έλαβαν εικονικό εμβόλιο (ομάδα placebo). Εντούτοις, ο εμβολιασμός της ομάδας ελέγχου αλλοιώνει τα στατιστικά δεδομένα σχετικά με τα μεσοπρόθεσμα και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της ασφάλειας ή μη των εμβολίων και  τον κλινικό αντίκτυπο της ανοσιακής διέγερσης μεταξύ των δύο ομάδων.  Η τελευταία κριτική παράμετρος έχει μεγάλη επιστημονική σημασία, διότι δημιουργείται ασάφεια σχετικά με τη δυνητική μεταδοτικότητα μετά τον εμβολιασμό.⁷² Ενώ τα εμβόλια αυτά υποδηλώνουν την πρόληψη ή μείωση των συμπτωμάτων της νόσου, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις αποτροπής της κλινικής λοίμωξης ή της μετάδοσης.⁷² Ανάλογο ζήτημα τέθηκε και ως προς αποτελέσματα των μελετών για το εμβόλιο mRNA 1273. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, θεωρήθηκαν ανεπαρκή για την εκτίμηση των ποσοστών της ασυμπτωματικής λοίμωξης.¹¹ Κατά συνέπεια, επειδή υφίσταται επιστημονική ασάφεια εάν ο εμβολιασμός προστατεύει ή όχι από τη μολυσματικότητα¹¹, απαιτείται περαιτέρω ενδελεχής έλεγχος για σχετική εις βάθος διαλεύκανση.

Η πίεση για την ανάπτυξη εμβολίων εντός διαστήματος μηνών, όπως ανέφεραν οι προτρέχοντες συντονιστές των αντίστοιχων προγραμμάτων, οδήγησε στην παράλειψη των αναφερόμενων σημαντικών επιστημονικών βημάτων στο στάδιο των προκλινικών μελετών, παρά το γεγονός ότι οι νέες εργαστηριακές τεχνικές απαιτούν λιγότερο χρονικό διάστημα συγκριτικά με τις παραδοσιακές διαδικασίες. Η ταχεία διαδικασία ανάπτυξης των εμβολίων συνεπάγεται τον κίνδυνο να διαφεύγουν ανεπιθύμητες ενέργειες που διαφορετικά θα ανιχνεύονταν μέσω μακροπρόθεσμων μελετών. Επιπλέον, η απουσία συμμετοχής επαρκούς αριθμού συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων, όπως ασθενείς υψηλού κινδύνου με αυτοάνοσα νοσήματα, κακοήθειες, διαβήτη, παχυσαρκία ή ηλικιωμένοι, δυνατόν να παραβλέψει σοβαρές βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες μετά τον εμβολιασμό. Κατά συνέπεια, απαιτείται εκπόνηση μελλοντικών μελετών σε τέτοιες ομάδες, για να εκτιμηθεί η ασφάλεια των εμβολίων κατά του SARS-CoV-2.^14,73 Πρόσφατα, στη Νορβηγία, 26 ηλικιωμένοι κατέληξαν σύντομα μετά την λήψη του εμβολίου των Pfizer–BioNTech,⁷⁴ γεγονός που εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς.

Συνοπτικά, περαιτέρω προοπτικές μελέτες σε μεγάλο δείγμα πληθυσμού αναμένεται να παρέχουν  πληροφορίες για τη διάρκεια προστασίας ή μη εκάστου εμβολίου, την πρόληψη ή μη των σοβαρών  μορφών της COVID-19 μετά τη χορήγηση των εμβολίων, την αποτελεσματικότητά τους ή όχι σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, παιδιά, εγκύους ή σε μεταλλαγμένα στελέχη και την ενδεχόμενη προστασία από τη μετάδοση.⁷⁰

Ακολουθώντας έναν προσεκτικό προγραμματισμό και υπολογισμό του ισοζυγίου οφέλους και κινδύνων, θεωρείται λογικό να διενεργηθούν ορισμένες συγκριτικές μελέτες ελέγχου με εικονικό εμβόλιο, προκειμένου να τεθούν στέρεες βάσεις για τη διαχείριση της πανδημίας.⁷⁵

Γονιδιακές μεταλλάξεις SARS–CoV-2 και αποτελεσματικότητα εμβολίων COVID-19.

Συνολικά 149 μεταλλάξεις σε 103 διαφορετικά στελέχη του SARS-CoV-2 έχουν εντοπιστεί από τα αρχικά στάδια της πανδημίας.⁷⁶ Η μεγαλύτερη αναλογία των επαγόμενων μεταλλάξεων περιλαμβάνει 67,4% συνώνυμες μεταλλάξεις και 84,3% μη συνώνυμες μεταλλάξεις, απεικονίζοντας νέα προέλευση ή πληθυσμιακή αύξηση.⁷⁷ Μεταξύ των ταυτοποιημένων μεταλλάξεων, είκοσι τρεις εντοπίστηκαν στη γλυκοπρωτεΐνη επιφανείας (S),  μία στην πρωτεΐνη του φακέλου (Ε), δύο στην γλυκοπρωτεΐνη της ιικής μεμβράνης (Μ) και επτά στις πρωτεΐνες του νουκλεοκαψιδίου (Ν). Μεταξύ των δομικών πρωτεϊνών, οι πρωτεΐνες S, Μ και Ν ασκούν σπουδαίο ρόλο επαγωγής της ανοσιακής απάντησης.⁷⁸ Η πρωτεΐνη S αποτελεί το κύριο μέσο εισόδου του ιού στα κύτταρα, μέσω αλληλεπίδρασης με τον υποδοχέα ACE2 του ξενιστή. Αρκετά υποψήφια εμβόλια στοχεύουν την αναχαίτηση της πρωτεΐνης S μέσω εξουδετερωτικών αντισωμάτων, παρεμποδίζοντας την είσοδο του ιού στο κύτταρο.⁷⁹ Στη συνάφεια αυτή, οι παθογόνοι ιοί, συμπεριλαμβανόμενου και του COVID-19, εξελίσσονται συνεχώς μέσω αντιγονικής μετατροπής και της αναφερόμενης εκτροπής (shift and drift). Αυτή η εξελικτική τάση του ιού οδηγεί στην εμφάνιση νέων οροτύπων, οι οποίοι αποδεικνύονται θανατηφόροι στις ανθρώπινες πανδημίες τύπου γρίπης, με τον SARS–CoV-2 να αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα.⁸⁰ Η ταχεία μετατροπή (shift) και εκτροπή (drift) των ιών προκαλούν αλλαγές στις αντιγονικές τους ιδιότητες, καθιστώντας τους έτσι μη αναγνωρίσιμους από το ανοσιακό σύστημα του ξενιστή. Με τον τρόπο αυτό οι ιοί διαφεύγουν της ανοσιακής επιτήρησης του ξενιστή και είναι ικανοί να προκαλέσουν επιπρόσθετες λοιμώξεις. Ειδικότερα, η αντιγονική εκτροπή αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό των RNA ιών, παρέχοντας ένα ενδογενές δυναμικό μεταλλάξεων, λόγω της απουσίας μηχανισμών επιδιόρθωσης του γονιδιώματος, και προδιαθέτοντας σε αλλαγές των επιτόπων του ιού με επακόλουθη διαφυγή της δεσμεύσεώς τους από τα αντισώματα που αναπτύσσει ο ξενιστής.³¹ Περιβαλλοντικές καταστάσεις, όπως η μετάδοση από ξενιστή σε ξενιστή και η ανοσιακή απόκριση, οδηγούν σε συσσώρευση των σχετιζόμενων με την αλληλουχία – νουκλεοτίδιο-αμινοξέα-πρωτεΐνη – δομικών μετασχηματισμών που αποτυπώνονται σε αλλαγές του ιικού φαινότυπου και την αλληλεπίδρασή του με το μικροπεριβάλλον του ξενιστή.⁸¹ Σε αντίθεση με τα τυπικά παραδείγματα ιών, όπως της γρίπης ή του ιού της επίκτητης ανοσοανεπάρκειας (HIV), ο SARS-CoV-2 εκφράζει μια 3’-5’ εξωνουκλεάση, η οποία λειτουργεί ως σταθεροποιητής του RNA, της αναπαραγωγιμότητας και της ομοιογένειάς του, μέσω της επιτήρησης κατά την αντιγραφή του γονιδιώματος του ιού.⁷⁹ Η υφιστάμενη ιική ετερογένεια μεταξύ των στελεχών των ιών HIV-1,  γρίπης ή ιού του δάγκειου πυρετού, εγείρει αμφιβολίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εμβολίων έναντι αυτών των ιών, οι οποίοι, εντούτοις, αποτελούν διαφορετικό πληθυσμό από τον ιό SARS-CoV-2. Σε αυτή τη συνάφεια, η αναφερόμενη πρωτεΐνη S, η οποία διευκολύνει τα ιικά σωματίδια να προσκολληθούν και να εισβάλουν στα κύτταρα του ξενιστή, αρχικά θεωρήθηκε σχετικά αμετάβλητη, αποτελώντας έναν λογικό στόχο αντισωμάτων για επίτευξη ανοσίας και προστασίας του ξενιστή.⁸² Ως συνέπεια, το αρχικά απομονωμένο γονιδίωμα του SARS-CoV-2 (Wuhan-Hu-1) τον Δεκέμβριο του 2019, αξιολογήθηκε ως η μήτρα ανάπτυξης ποικίλων εμβολίων όπως mRNA-1273, BNTX BNT162b2 και Ad5-nCoV.^83,84 Εντούτοις, παρά τη βραχεία διάρκεια της πανδημίας, καταγράφονται σημαντικές γενετικές αλλαγές στο γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη S.⁸⁵ Η κυρίαρχη μετάλλαξη της S πρωτεΐνης αφορά στην αντικατάσταση του αμινοξέος ασπαρτικού (D) από γλυκίνη (G) στη θέση 614, η οποία είναι η τρέχουσα επικρατούσα μορφή του ιού παγκοσμίως,⁸⁶ πιθανώς λόγω της ανθεκτικότητάς του σε περιβαλλοντικούς στρεσογόνους παράγοντες, όπως υποδηλώνεται από τον υψηλότερο τίτλο του σε σχετικές μελέτες.⁸⁵ Το μεταλλαγμένο πρότυπο της θέσης 614 ακολουθεί γεωγραφική κατανομή, με το G614 να επικρατεί στη Δύση και το D614 στην Ανατολή. Η περιοχή του υποδοχέα δέσμευσης (receptor-binding domain, RBD) του τμήματος S1 ειδικά αλληλεπιδρά με το ACE-2, σε αντίθεση με την υπόλοιπη πρωτεΐνη S του ιού. Η περιοχή RBD επαρκεί για να συνδεθεί σθεναρά με την περιοχή πεπτιδάσης του ACE-2. Κατά συνέπεια, η περιοχή RBD φαίνεται να είναι καταλυτικός παράγοντας για: 1) την σύνδεση του ιού στον υποδοχέα του, 2) το εύρος των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ιού και ξενιστή και 3) τον τροπισμό και τη λοιμογονικότητά του.⁸⁷ Αν και η θέση 614 δεν περιλαμβάνεται στην RBD, η μετάλλαξή της τροποποιεί τη δομή της πρωτεΐνης S σε μια περιοχή που διευκολύνει τη σύνδεση της πρωτεΐνης του ιού στους υποδοχείς των κυττάρων του ξενιστή και την επακόλουθη σύντηξή τους, αυξάνοντας την παθογονικότητα σε σύγκριση με τον πρωταρχικό ιό.⁸⁵ Σε αυτή τη συνάφεια, το μεταλλαγμένο στέλεχος του ιού πιθανόν να προκαλεί αυξημένη βαρύτητα και θνητότητα της λοίμωξης σχετιζόμενες με μειονεκτική ανοσιακή απάντηση, με την τροποποιημένη G614 πρωτεΐνη S παραμένουσα ασύζευκτη με τους σχετιζόμενους με το ανοσιακό σύστημα υποδοχείς/αντισώματα, όπως έχει περιγραφεί και σε άλλες ιογενείς λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένων των ιών RSV και HIV.⁸⁶ Εντούτοις, μελέτες σε πειραματόζωα προσβεβλημένα από το μεταλλαγμένο στέλεχος G614 έδειξαν ότι η χορήγηση ορού μολυσμένων ατόμων με τον αρχικό ιό, παρείχε επαρκή εξουδετέρωση του  μεταλλαγμένου επιτόπου.⁸⁵ Το εμπορικά διαθέσιμο εμβόλιο mRNA-1273, σε προ-κλινικές μελέτες προκάλεσε διέγερση των CD8+ T-λεμφοκυττάρων και την παραγωγή αντισωμάτων έναντι και των δύο παραλλαγών του ιού SARS–CoV-2, αλλά η κλινική προστασία που περιγράφεται στην μελέτη δεν δύναται να αναχθεί σε ανθρώπους λόγω των διαφορετικών παθοφυσιολογικών μηχανισμών μεταξύ μυών και ανθρώπων. Ωσαύτως, η  σχετιζόμενη λοίμωξη με τον μεταλλαγμένο ιό G614 προκαλεί υψηλότερο φορτίο στο ρινοφαρυγγικό επίχρισμα και συνοδό μολυσματικότητα, εκφραζόμενη με λιγότερους RT-PCR κύκλους.⁸⁵ Αυτό υποδηλώνει ότι πιθανώς να απαιτείται υψηλότερος τίτλος αντισωμάτων για την εξουδετέρωση του ιού σε σύγκριση με το αρχικό στέλεχος D614. Μια επιπλέον κατάσταση που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας του SARS–CoV-2, αφορούσε την αναφερόμενη ADE, σε περίπτωση επιλοίμωξης με τον μεταλλαγμένο ιό.⁸⁵ Εντούτοις, τα τρέχοντα δεδομένα δεν συσχετίζουν τη συγκεκριμένη μετάλλαξη του ιού με αναποτελεσματικότητα ή ανεπιθύμητες ενέργειες των εξουσιοδοτημένων εμβολίων για επείγουσα χρήση.⁸⁸ 

Από την άλλη πλευρά, έχει ήδη καταγραφεί πληθώρα επιπρόσθετων μεταλλάξεων, ορισμένες από τις οποίες φαίνεται να εξασκούν σημαντικό κλινικό και θεραπευτικό αντίκτυπο. Η πιο σημαντική περιοχή της πρωτεΐνης S είναι η αλληλουχία RBD, λόγω της γειτνίασής της με περιοχές επιτόπων, όπου οι πιθανές τροποποιήσεις της δυνατόν να επηρεάσουν την ανοσοαπόκριση και το κλινικό αποτέλεσμα της λοίμωξης. Ειδικότερα, έχουν περιγραφεί ειδικές αλληλουχίες αμινοξέων εντός της πρωτεΐνης S, που εξασκούν αντιγονική ιδιότητα, όπως οι αλληλουχίες 370–394, 450–469, 480–499 και 818–835,⁸⁹ αλλά και σχετικές παραλλαγές τους. Αναφορικά με τις κλινικά σημαντικές μεταλλάξεις του ιού, τα ιικά στελέχη που εκφράζουν A475V, L452R, V483A, N439K, Y508H και F490L διαθέτουν ενδογενή προστασία έναντι της χυμικής ανοσίας του ξενιστή,⁹⁰ και μελέτες διερεύνησης της αποτελεσματικότητας θεραπειών με μονοκλωνικά αντισώματα, κατέγραψαν την αντίσταση αυτών των στελεχών στις συγκεκριμένες θεραπείες.⁹⁰ Η πρόσφατη βρετανική μετάλλαξη χαρακτηρίζεται κυρίως από N501Y παραλλαγή και ενσωματώνει επιπλέον 23 μεταλλάξεις στην πρωτεΐνη S, αν και με ασαφή αντίκτυπο στην ανοσοαπόκριση και αποτελεσματικότητα του εμβολίου.⁸⁹ Επιπλέον, η προαναφερθείσα μετάλλαξη G614 συνοδεύεται από επιπλέον αστάθεια του γονιδιώματος του ιού και συσσώρευση περαιτέρω μεταλλάξεων.⁸¹ Ειδικότερα, σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα της Δύσης, το στέλεχος G614 περιλαμβάνει την πρόσθετη μετάλλαξη ORF1ab 4715L, σχετιζόμενη με αυξημένη θνητότητα, ενώ η συνύπαρξη της I472V σχετίστηκε με αυξημένη μολυσματικότητα και αντίσταση στην ανοσιακή κάθαρση.^86,90 Με βάση τα ανωτέρω, τα στελέχη με αντίσταση στην ανοσιακή απάντηση απαιτείται να επιτηρούνται στενά λόγω της δυνατότητάς τους να επικρατήσουν μετά την εξάλειψη των τρεχουσών μορφών του ιού με τον εμβολιασμό.

Εκτός της αλυσίδας των αμινοξέων, η γλυκοζυλίωση καθορίζει τη στερεοτακτική μορφή της πρωτεΐνης S και την αλληλεπίδρασή της με πρωτεϊνικούς υποδοχείς. Όπως ο προηγούμενος CoV, ο τρέχων SARS-CoV-2 ιός διατηρεί σημαντικό βαθμό γλυκοζυλίωσης της S πρωτεΐνης σε 22 Ν-γλυκοζυλιωμένες περιοχές, ρυθμίζοντας τη σχέση της με την ανοσιακή αντίδραση και την αλληλεπίδραση ιού-ξενιστή.⁹¹ Με βάση αυτό το εύρημα, η γενετική ποικιλομορφία που αφορά στη γλυκοζυλίωση δυνατόν να επηρεάσει βασικές ιικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης και της διαφυγής του ιού από τους αμυντικούς μηχανισμούς του ξενιστή.⁹² Όσον αφορά στη μολυσματικότητα, ελλειμματική γλυκοζυλίωση των θέσεων Ν331 και Ν343 μειώνει τη δυνατότητα αποικισμού, ενώ αναφορικά με την αντίσταση έναντι των εξουδετερωτικών αντισωμάτων, οι Ν234Q παραλλαγές είναι ανθεκτικές και  οι N165Q ευαίσθητες.⁹⁰ Όσον αφορά τη σχετιζόμενη με ανοσιακά κύτταρα δεσμευτική RBD, η σερίνη 673, η θρεονίνη 678 και η σερίνη 686 αποτελούν τρεις πιθανές θέσεις Ο-γλυκοζυλίωσης, ενώ υφίσταται ομοιογένεια στις άλλες θέσεις Ν- ή Ο-γλυκοζυλίωσης. Αυτές οι τρείς θέσεις θεωρείται ότι προστατεύουν τα ιικά σωματίδια έναντι των  αμυντικών μηχανισμών του ξενιστή, δημιουργώντας την ομοιάζουσα με βλεννίνη περιοχή (mucin-like domain).⁹³ Η γλυκοζυλίωση δυνατόν να ποικίλλει ανάμεσα στα είδη των ξενιστών. Κατά συνέπεια, η ανάπτυξη των εμβολίων σε βακτήρια, κύτταρα θηλαστικών και φυτικά συστήματα έκφρασης δυνατόν να επηρεάσει τη δομή και αποτελεσματικότητα των αντισωμάτων στους πάσχοντας ανθρώπους.⁹⁰ 

Επί του παρόντος, πολλές βάσεις δεδομένων έχουν επιτευχθεί για την καταγραφή μεταλλάξεων στο RNA του SARS-CoV-2 με  σκοπό τον επιστημονικό σχεδιασμό τεχνολογιών για την θεραπεία και τον περιορισμό της νόσου. Οι βάσεις δεδομένων Global Evaluation of SARS-CoV-2 Sequence (GESS) και GISAID αποτελούνται από συνεχώς ενημερωμένες πηγές εντοπιζόμενων μεταλλάξεων του ιού COVID-19, οι οποίες δυνατόν να παρέχουν εμπεριστατωμένα στοιχεία σχετικά με τους σταθερούς και διατηρημένους επιτόπους της πρωτεϊνικής αλυσίδας S καθοδηγώντας στην ανάπτυξη  παγκόσμιων και ανεξάρτητων  από στελέχη του ιού εμβολίων.⁸⁴

Η δυναμική των μεταλλάξεων του SARS–CoV-2, ως RNA ιού, σε συνδυασμό με την κατεπείγουσα διαδικασία ανάπτυξης εμβολίων βασιζόμενων στο πρωταρχικό στέλεχος (wild–type), ενέχει τον κίνδυνο επίτευξης υποδεέστερων των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων μαζικού εμβολιασμού και επιβίωσης ανθεκτικών στελεχών. Κατά συνέπεια, επιπλέον επαρκώς σχεδιασμένες μελέτες, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταλλάξεις του ιού, είναι απαραίτητες για την ταυτοποίηση επιτόπων μικρότερης ετερογένειας για την παραγωγή εμβολίων με δυνητικά βέλτιστα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Προς το παρόν, είναι αναπάντητη η θεώρηση ότι ο ιός έχει μεταλλαχθεί σε κάτι πιο επικίνδυνο ή ηπιότερο, διότι οι μεταλλάξεις δύνανται να εμφανιστούν σε ένα τμήμα του γονιδιώματος του ιού. Η μακρόχρονη μελέτη το ιού αναμένεται να παρέχει πλέον ασφαλή σχετική πληροφορία.

Προβληματισμοι ειδικών σχετικά με τη χρήση τεχνολογίας mRNA για εμβολιασμό κατά της COVID-19.

Αναφέρονται δειγματοληπτικά σχετικά ερωτήματα και προβληματισμοί ορισμένων αναγνωρισμένων ειδικών.

Σύμφωνα με τον Καθηγητή Anthony Fauci, director of the National Institute of Allergy and Infectious Diseases, Bethesda, Maryland, US, ο οποίος έχει ήδη εμβολιαστεί με το εμβόλιο της Moderna για τον SARS–CoV-2, δεν υπάρχουν ακόμα επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι τα εμβόλια δυνατόν να σταματήσουν εντελώς την μετάδοση του ιού και να αντικαταστήσουν τα κοινωνικά μέτρα όπως είναι η απόσταση ασφαλείας και η χρήση μάσκας.⁹⁴ “Στη χειρότερη των περιπτώσεων, θα έχετε ανθρώπους που θα περπατούν τριγύρω και θα αισθάνονται καλά, αλλά θα διασπείρουν τον ιό παντού”, αναφέρει ο ιολόγος Stephen Griffin από το Πανεπιστήμιο Leeds, UK.⁷²

Ο καθηγητής William Schaffner (Vanderbilt University School of Medicine) σχολίασε ότι: “Καθώς δημιουργούμε εμβόλια ταξιδεύουμε περισσότερο από το σύνηθες σε αχαρτογράφητα νερά,”⁹⁵ και ο Δρ Amesh Adalja (senior scholar at the Johns Hopkins Center for Health Security a senior scholar at the Johns Hopkins Center for Health Security) σχολίασε: “Η νέα τεχνολογία δύναται να προκαλέσει μερικές φορές απρόβλεπτα προβλήματα ή παρενέργειες”.⁹⁵ Επιπλέον, οι Norbert Pardi και συνεργάτες,⁵ επίσης εξέφρασαν -σε μια πρόσφατη ανασκόπηση (περιοδικό Nature) υπέρ των mRNA εμβολίων- τις ανησυχίες τους ως προς την αποτελεσματικότητα των εμβολίων.⁵ Ειδικότερα, τόνισαν ότι “η δυνατότητα του εμβολίου να επάγει ισχυρή απόκριση των βοηθητικών Τ λεμφοκυττάρων και των Β λεμφοκυττάρων των βλαστικών κέντρων”, είναι “ένας τομέας που παραμένει ελάχιστα κατανοητός”.⁵ Οι ίδιοι συγγραφείς σχολίασαν ότι δεν υπάρχουν ρυθμιστικές οδηγίες, μέσω FDΑ ή ΕΜΑ (Ευρωπαϊκός ιατρικός οργανισμός), για να θέτουν τον κανόνα χρήσης mRNA ως εμβολίου στους ανθρώπους.⁵ Επιπρόσθετα, ο Stanley Plotkin, ειδικός στα εμβόλια (vaccinologist) και πρώην φαρμακευτικό ανώτατο στέλεχος, ο οποίος εξακολουθεί να γνωμοδοτεί για τους κατασκευαστές εμβολίων, ανέφερε τον Νοέμβριο του 2020 τα ακόλουθα: “προσωπικά, περιμένω επιπλέον δεδομένα που αφορούν τις απαντήσεις των Τ-λεμφοκυττάρων και τη διάρκεια ζωής των αντισωμάτων”.⁹⁶

Αίσθηση προκάλεσε η ακόλουθη δήλωση της Καθηγήτριας Ιολογίας Oveta Fuller του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, μιας από τους τέσσερεις ειδικούς που αρνήθηκαν να υπερψηφίσουν την έγκριση του εμβολίου mRNA της Pfizer: “Το θέμα είναι ότι εάν πω ότι εδώ είναι ο πήχης που χρειάζεται να φτάσετε, το οποίο ήταν το 50% της αποτελεσματικότητας, ύστερα από δύο μήνες εφαρμογής του εμβολίου στους ανθρώπους, η Pfizer το έφτασε. Φαίνεται πως η μελέτη τους ήταν σχεδιασμένη να επιτύχει το ελάχιστο, αλλά δεν ήταν σχεδιασμένη να κάνει πολλά άλλα”.⁹⁷ Τέλος, ο George Gao Fu (director of the Chinese Centre for Disease Control and Prevention), ένας αξιωματούχος υγείας με ιδιαίτερη βαρύτητα στην Κίνα, τόνισε ότι τα εμβόλια mRNA χορηγήθηκαν σε υγιείς ανθρώπους για πρώτη φορά και αυτό «ξετύλιξε το νήμα» των επερχόμενων κινδύνων.⁹⁸ 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ.

Ο τρόπος διαχείρισης των νοσημάτων περιλαμβάνει την πρόληψη και θεραπεία, με την πρώτη επιλογή να είναι και η περισσότερο επιθυμητή. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η ανάπτυξη των εμβολίων δημιούργησε παγκόσμια αισιοδοξία, λαμβάνοντας υπόψη, εκτός άλλων παραμέτρων, την απουσία αποτελεσματικών και καθιερωμένων θεραπευτικών σχημάτων. Εντούτοις, η επιστημονική κοινότητα απαιτείται να παραμένει αμερόληπτη και αντικειμενική στις διαδικασίες της σχετικής έρευνας, παραγωγής και έγκρισης, αποτελεσματικότητας και ασφάλειας των διαθέσιμων σκευασμάτων – εμβολίων.

Οι επείγουσες καταστάσεις, όπως η πανδημία COVID-19, απαιτούν ταχεία αντανακλαστικά και αποφασιστικά σχετικά επιστημονικά βήματα με ακρίβεια από τους επιστήμονες της Υγείας. Εντούτοις, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη ότι οι αποφάσεις και τα μέτρα αυτά αφορούν το σύνολο της ανθρωπότητας και της δημόσιας υγείας, τυχόν εφησυχασμοί και παραχωρήσεις στην ποιότητα των διαδικασιών δεν είναι αποδεκτές. Οι λειτουργοί της Ιατρικής, για να διαχειριστούν υπεύθυνα το ισχυρό αίσθημα του καθήκοντος και να ανταπεξέλθουν επιτυχώς την παρούσα πρόκληση απαιτείται να έχουν αδιάλειπτη συνειδητή μνεία και ως γνώμονα τη διαχρονική ρύση του Ιπποκράτη “ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.

1. Dong Y, Dai T, Wei Y, et al. A systematic review of SARS-CoV-2 vaccine candidates. Signal Transduct Target Ther; 5. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1038/s41392-020-00352-y.
2. World Health Organization (2020). WHO coronavirus (COVID-19) dashboard, https://covid19.who.int/?gclid=Cj0KCQjwqfz6BRD8ARIsAIXQCf27seTSiDoxGUpIFdNnioLtqYOkzi38U9ZMZjW4psIw2s77TeCWHT8aAp5nEALw_wcB (accessed 7 March 2021).
3. Roddy E. On Hippocrates. BMJ 2002; 325: 496a – 496.
4. Plotkin S. History of vaccination. Proc Natl Acad Sci U S A 2014; 111: 12283–12287.
5. Pardi N, Hogan MJ, Porter FW, et al. mRNA vaccines-a new era in vaccinology. Nat Rev Drug Discov 2018; 17: 261–279.
6. Rawat K, Kumari P, Saha L. COVID-19 vaccine: A recent update in pipeline vaccines, their design and development strategies. Eur J Pharmacol 2021; 892: 173751.
7. Won JH, Lee H. The current status of drug repositioning and vaccine developments for the COVID-19 pandemic. Int J Mol Sci 2020; 21: 1–17.
8. Kyriakidis NC, López-Cortés A, González EV, et al. SARS-CoV-2 vaccines strategies: a comprehensive review of phase 3 candidates. npj Vaccines 2021; 6: 28.
9. van Riel D, de Wit E. Next-generation vaccine platforms for COVID-19. Nat Mater 2020; 19: 810–812.
10. Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N, et al. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. N Engl J Med 2020; 1–13.
11. Baden LR, El Sahly HM, Essink B, et al. Efficacy and Safety of the mRNA-1273 SARS-CoV-2 Vaccine. N Engl J Med 2020; NEJMoa2035389.
12. Voysey M, Clemens SAC, Madhi SA, et al. Safety and efficacy of the ChAdOx1 nCoV-19 vaccine (AZD1222) against SARS-CoV-2: an interim analysis of four randomised controlled trials in Brazil, South Africa, and the UK. Lancet (London, England) 2020; 1–13.
13. Xia S, Duan K, Zhang Y, et al. Effect of an Inactivated Vaccine Against SARS-CoV-2 on Safety and Immunogenicity Outcomes: Interim Analysis of 2 Randomized Clinical Trials. JAMA – J Am Med Assoc 2020; 324: 951–960.
14. The COVID vaccine challenges that lie ahead. Nature 2020; 587: 522–522.
15. Barrett JR, Belij-Rammerstorfer S, Dold C, et al. Phase 1/2 trial of SARS-CoV-2 vaccine ChAdOx1 nCoV-19 with a booster dose induces multifunctional antibody responses. Nat Med. Epub ahead of print December 2020. DOI: 10.1038/s41591-020-01179-4.
16. Logunov DY, Dolzhikova I V, Zubkova O V, et al. Safety and immunogenicity of an rAd26 and rAd5 vector-based heterologous prime-boost COVID-19 vaccine in two formulations: two open, non-randomised phase 1/2 studies from Russia. Lancet 2020; 396: 887–897.
17. Peretti-Watel P, Seror V, Cortaredona S, et al. A future vaccination campaign against COVID-19 at risk of vaccine hesitancy and politicisation. Lancet Infect Dis 2020; 20: 769–770.
18. Schaffer DeRoo S, Pudalov NJ, Fu LY. Planning for a COVID-19 Vaccination Program. JAMA 2020; 323: 2458.
19. How Does the World Feel about Science and Health. London, UK, 2018.
20. Κουντουράς, Ι, Χατζόπουλος, Δ, Ζαβός Χ. Ευθανασία. Βήμα Κλινικής Ογκολογίας 2003; 2: 148–156.
21. Kanduc D, Shoenfeld Y. Inter-Pathogen Peptide Sharing and the Original Antigenic Sin: Solving a Paradox. Open Immunol J 2018; 08: 16–27.
22. Vojdani A, Kharrazian D. Potential antigenic cross-reactivity between SARS-CoV-2 and human tissue with a possible link to an increase in autoimmune diseases. Clin Immunol 2020; 217: 108480.
23. Kostoff RN, Kanduc D, Porter AL, et al. Vaccine- and natural infection-induced mechanisms that could modulate vaccine safety. Toxicol Reports 2020; 7: 1448–1458.
24. Tseng C-T, Sbrana E, Iwata-Yoshikawa N, et al. Immunization with SARS Coronavirus Vaccines Leads to Pulmonary Immunopathology on Challenge with the SARS Virus. PLoS One 2012; 7: e35421.
25. Matucci A, Nencini F, Maggi E, et al. Systemic hypereosinophilic syndromes. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2020; 20: 175–180.
26. Bolles M, Deming D, Long K, et al. A Double-Inactivated Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus Vaccine Provides Incomplete Protection in Mice and Induces Increased Eosinophilic Proinflammatory Pulmonary Response upon Challenge. J Virol 2011; 85: 12201–12215.
27. McMillan P, Uhal BD. COVID-19-A theory of autoimmunity to ACE-2. MOJ Immunol 2020; 7: 17–19.
28. Vaccination Considerations for Persons with Underlying Medical Conditions. CDC, https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/recommendations/underlying-conditions.html (2020, accessed 13 January 2021).
29. Karagöz IK, Munk MR, Kaya M, et al. Using bioinformatic protein sequence similarity to investigate if SARS CoV-2 infection could cause an ocular autoimmune inflammatory reactions? Exp Eye Res 2021; 203: 108433.
30. Kanduc D, Shoenfeld Y. From Anti-EBV Immune Responses to the EBV Diseasome via Cross-reactivity. Glob Med Genet 2020; 07: 051–063.
31. Deb B, Shah H, Goel S. Current global vaccine and drug efforts against COVID-19: Pros and cons of bypassing animal trials. J Biosci; 45. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1007/s12038-020-00053-2.
32. Hewitt JA, Lutz C, Florence WC, et al. ACTIVating Resources for the COVID-19 Pandemic: In Vivo Models for Vaccines and Therapeutics. Cell Host Microbe 2020; 28: 646–659.
33. Muñoz-Fontela C, Dowling WE, Funnell SGP, et al. Animal models for COVID-19. Nature 2020; 586: 509–515.
34. Kumar S, Yadav PK, Srinivasan R, et al. Selection of animal models for COVID-19 research. VirusDisease. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1007/s13337-020-00637-4.
35. Ehaideb SN, Abdullah ML, Abuyassin B, et al. Evidence of a wide gap between COVID-19 in humans and animal models: A systematic review. Crit Care 2020; 24: 1–23.
36. Lee P, Kim DJ. Newly emerging human coronaviruses: Animal models and vaccine research for SARS, MERS, and COVID-19. Immune Netw 2020; 20: 1–25.
37. Vogel AB, Kanevsky I, Che Y, et al. A prefusion SARS-CoV-2 spike RNA vaccine is highly immunogenic and prevents lung infection in non-human primates. bioRxiv 2020; 2020.09.08.280818.
38. Arvin AM, Fink K, Schmid MA, et al. A perspective on potential antibody-dependent enhancement of SARS-CoV-2. Nature 2020; 584: 353–363.
39. Han L, Wei X, Liu C, et al. Single-cell atlas of a non-human primate reveals new pathogenic mechanisms of COVID-19. bioRxiv. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1101/2020.04.10.022103.
40. van Doremalen N, Lambe T, Spencer A, et al. ChAdOx1 nCoV-19 vaccine prevents SARS-CoV-2 pneumonia in rhesus macaques. Nature 2020; 586: 578–582.
41. de Alwis R, Chen S, Gan ES, et al. Impact of immune enhancement on Covid-19 polyclonal hyperimmune globulin therapy and vaccine development. EBioMedicine; 55. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1016/j.ebiom.2020.102768.
42. FDA, Cber. Contains Nonbinding Recommendations Development and Licensure of Vaccines to Prevent COVID-19 Guidance for Industry, https://www.fda.gov/media/139638/download (2020).
43. Kinnear E, Lambert L, McDonald JU, et al. Airway T cells protect against RSV infection in the absence of antibody. Mucosal Immunol 2018; 11: 249–256.
44. Administration D. Moderna COVID-19 Vaccine EUA Letter of Authorization. 2020; 564: 1–9.
45. Haynes BF, Corey L, Fernandes P, et al. Prospects for a safe COVID-19 vaccine. Sci Transl Med 2020; 12: eabe0948.
46. Safety Platform for Emergency Vaccines Priority List of Adverse Events of Special Interest: COVID-19. Brighton Collaboration.
47. Q&A With Task Force Vaccine Safety Expert. The Task Force for Global Health Developing a COVID-19 Vaccine.
48. Han HJ, Nwagwu C, Anyim O, et al. COVID-19 and cancer: From basic mechanisms to vaccine development using nanotechnology. Int Immunopharmacol 2021; 90: 107247.
49. CDC COVID-19 vaccination: clinical considerations. Interim considerations: preparing for the potential management of anaphylaxis after COVID-19 vaccination. US Department of Health and Human Services, CDC.
50. Lambert P-H, Ambrosino DM, Andersen SR, et al. Consensus summary report for CEPI/BC March 12–13, 2020 meeting: Assessment of risk of disease enhancement with COVID-19 vaccines. Vaccine 2020; 38: 4783–4791.
51. Winarski KL, Tang J, Klenow L, et al. Antibody-dependent enhancement of influenza disease promoted by increase in hemagglutinin stem flexibility and virus fusion kinetics. Proc Natl Acad Sci 2019; 116: 15194–15199.
52. Ciabattini A, Garagnani P, Santoro F, et al. Shelter from the cytokine storm: pitfalls and prospects in the development of SARS-CoV-2 vaccines for an elderly population. Semin Immunopathol 2020; 42: 619–634.
53. Franceschi C, Garagnani P, Parini P, et al. Inflammaging: a new immune–metabolic viewpoint for age-related diseases. Nat Rev Endocrinol 2018; 14: 576–590.
54. McLaughlin P, Grillo-López AJ, Link BK, et al. Rituximab chimeric anti-CD20 monoclonal antibody therapy for relapsed indolent lymphoma: half of patients respond to a four-dose treatment program. J Clin Oncol 1998; 16: 2825–2833.
55. Houot R, Levy R, Cartron G, et al. Could anti-CD20 therapy jeopardise the efficacy of a SARS-CoV-2 vaccine? Eur J Cancer 2020; 136: 4–6.
56. Baker D, Roberts CAK, Pryce G, et al. COVID‐19 vaccine‐readiness for anti‐CD20‐depleting therapy in autoimmune diseases. Clin Exp Immunol 2020; 202: 149–161.
57. Kim W, Kim S-H, Huh S-Y, et al. Reduced antibody formation after influenza vaccination in patients with neuromyelitis optica spectrum disorder treated with rituximab. Eur J Neurol 2013; 20: 975–980.
58. Kountouras J, Deretzi G, Gavalas E, et al. Aquaporin 4, Helicobacter pylori and potential implications for neuromyelitis optica. J Neuroimmunol 2013; 263: 162–163.
59. Balamtekin N, Artuk C, Arslan M, et al. The Effect of Helicobacter Pylori on the Presentation and Clinical Course of COVID-19 Infection. J Pediatr Gastroenterol Nutr; Publish Ah. Epub ahead of print December 2020. DOI: 10.1097/MPG.0000000000003005.
60. Rasmussen SA, Kelley CF, Horton JP, et al. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Vaccines and Pregnancy. Obstet Gynecol; Publish Ah. Epub ahead of print December 2020. DOI: 10.1097/AOG.0000000000004290.
61. Delahoy MJ, Whitaker M, O’Halloran A, et al. Characteristics and Maternal and Birth Outcomes of Hospitalized Pregnant Women with Laboratory-Confirmed COVID-19 — COVID-NET, 13 States, March 1–August 22, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2020; 69: 1347–1354.
62. Walsh EE, Frenck RW, Falsey AR, et al. Safety and Immunogenicity of Two RNA-Based Covid-19 Vaccine Candidates. N Engl J Med 2020; 383: 2439–2450.
63. Vermillion MS, Klein SL. Pregnancy and infection: using disease pathogenesis to inform vaccine strategy. npj Vaccines 2018; 3: 6.
64. Helmo FR, Alves EAR, Moreira RA de A, et al. Intrauterine infection, immune system and premature birth. J Matern Neonatal Med 2018; 31: 1227–1233.
65. Cabibbo G, Rizzo GEM, Stornello C, et al. SARS‐CoV‐2 infection in patients with a normal or abnormal liver. J Viral Hepat 2021; 28: 4–11.
66. Marjot T, Webb GJ, Barritt AS, et al. SARS-CoV-2 vaccination in patients with liver disease: responding to the next big question. Lancet Gastroenterol Hepatol. Epub ahead of print January 2021. DOI: 10.1016/S2468-1253(21)00008-X.
67. Widge AT, Rouphael NG, Jackson LA, et al. Durability of Responses after SARS-CoV-2 mRNA-1273 Vaccination. N Engl J Med 2021; 384: 80–82.
68. Lumley SF, O’Donnell D, Stoesser NE, et al. Antibody Status and Incidence of SARS-CoV-2 Infection in Health Care Workers. N Engl J Med 2020; 2: NEJMoa2034545.
69. FDA Statement on Following the Authorized Dosing Schedules for COVID-19 Vaccines. FDA, https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-statement-following-authorized-dosing-schedules-covid-19-vaccines (2021, accessed 10 January 2021).
70. Comirnaty Share RSS COVID-19 mRNA vaccine. EMA, https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/comirnaty (2021, accessed 10 January 2021).
71. Ledford H. Oxford COVID-vaccine paper highlights lingering unknowns about results. Nature 2020; 588: 378–379.
72. Nogrady B. What the data say about asymptomatic COVID infections. Nature 2020; 587: 534–535.
73. Sharma O, Sultan AA, Ding H, et al. A Review of the Progress and Challenges of Developing a Vaccine for COVID-19. Front Immunol 2020; 11: 1–17.
74. Torjesen I. Covid-19: Norway investigates 23 deaths in frail elderly patients after vaccination. BMJ 2021; n149.
75. Knoll MD, Wonodi C. Oxford–AstraZeneca COVID-19 vaccine efficacy. Lancet 2021; 397: 72–74.
76. Tang X, Wu C, Li X, et al. On the origin and continuing evolution of SARS-CoV-2. Natl Sci Rev 2020; 7: 1012–1023.
77. Zhang C, Wang M. Origin time and epidemic dynamics of the 2019 novel coronavirus. bioRxiv. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1101/2020.01.25.919688.
78. Lu R, Zhao X, Li J, et al. Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding. Lancet 2020; 395: 565–574.
79. Dearlove B, Lewitus E, Bai H, et al. A SARS-CoV-2 vaccine candidate would likely match all currently circulating variants. Proc Natl Acad Sci U S A 2020; 117: 23652–23662.
80. Mohsin H, Asif A, Fatima M, et al. Potential role of viral metagenomics as a surveillance tool for the early detection of emerging novel pathogens. Arch Microbiol. Epub ahead of print November 2020. DOI: 10.1007/s00203-020-02105-5.
81. Xu W, Wang M, Yu D, et al. Variations in SARS-CoV-2 Spike Protein Cell Epitopes and Glycosylation Profiles During Global Transmission Course of COVID-19. Front Immunol 2020; 11: 1–12.
82. Weisblum Y, Schmidt F, Zhang F, et al. Escape from neutralizing antibodies by SARS-CoV-2 spike protein variants. Elife 2020; 9: 1.
83. Wu F, Zhao S, Yu B, et al. A new coronavirus associated with human respiratory disease in China. Nature 2020; 579: 265–269.
84. Fang S, Li K, Shen J, et al. GESS: a database of global evaluation of SARS-CoV-2/hCoV-19 sequences. Nucleic Acids Res 2020; 49: 706–714.
85. Korber B, Fischer WM, Gnanakaran S, et al. Tracking Changes in SARS-CoV-2 Spike: Evidence that D614G Increases Infectivity of the COVID-19 Virus. Cell 2020; 182: 812-827.e19.
86. Becerra-Flores M, Cardozo T. SARS-CoV-2 viral spike G614 mutation exhibits higher case fatality rate. Int J Clin Pract 2020; 74: 0–2.
87. Chen Y, Guo Y, Pan Y, et al. Structure analysis of the receptor binding of 2019-nCoV. Biochem Biophys Res Commun 2020; 525: 135–140.
88. Grubaugh ND, Hanage WP, Rasmussen AL. Making Sense of Mutation: What D614G Means for the COVID-19 Pandemic Remains Unclear. Cell 2020; 182: 794–795.
89. Conti P, Caraffa A, Gallenga C, et al. The British variant of the new coronavirus-19 (Sars-Cov-2) should not create a vaccine problem. J Biol Regul Homeost Agents; 35. Epub ahead of print 2021. DOI: 10.23812/21-3-E.
90. Li Q, Wu J, Nie J, et al. The Impact of Mutations in SARS-CoV-2 Spike on Viral Infectivity and Antigenicity. Cell 2020; 182: 1284-1294.e9.
91. Watanabe Y, Allen J, Wrapp D, et al. Site-specific analysis of the SARS-CoV-2 glycan shield. bioRxiv Prepr Serv Biol. Epub ahead of print 2020. DOI: 10.1101/2020.03.26.010322.
92. Kumar S, Maurya VK, Prasad AK, et al. Structural, glycosylation and antigenic variation between 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) and SARS coronavirus (SARS-CoV). VirusDisease 2020; 31: 13–21.
93. Shajahan A, Supekar NT, Gleinich AS, et al. Deducing the N- and O-glycosylation profile of the spike protein of novel coronavirus SARS-CoV-2. Glycobiology 2020; 30: 981–988.
94. Fauci says herd immunity possible by fall, ‘normality’ by end of 2021. The Harvard Gazette, https://news.harvard.edu/gazette/story/2020/12/anthony-fauci-offers-a-timeline-for-ending-covid-19-pandemic/ (2021).
95. Scientists Rely on Unproven Methods to Create COVID Vaccines. MedScape, https://www.medscape.com/viewarticle/935052 (2020, accessed 3 January 2021).
96. Dolgin E. COVID-19 vaccines poised for launch, but impact on pandemic unclear. Nat Biotechnol. Epub ahead of print 25 November 2020. DOI: 10.1038/d41587-020-00022-y.
97. FDA advisory panelist in Michigan explains voting in favor of Moderna COVID-19 vaccine. Click on Ditroit, https://www.clickondetroit.com/health/2020/12/19/fda-advisory-panelist-explains-voting-in-favor-of-moderna-covid-19-vaccine/ (2020, accessed 17 January 2021).
98. We can’t rule out risks with Covid-19 mRNA vaccines, top Chinese health official says. Asia Online, https://www.asiaone.com/china/we-can-t-rule-out-risks-covid-19-mrna-vaccines-top-chinese-health-official-says (2020, accessed 20 January 2021).

The post COVID-19: Εγγυάται ο εμβολιασμός τη θεμελιώδη αρχή του Ιπποκράτη περί “ωφελέειν ή μη βλάπτειν”; appeared first on Eptanews.gr.

Όπως τόνισε, σύντομα θα κλείσει ο πρώτος κύκλος των υγειονομικών και των συμπολιτών μας άνω των 85 ετών και θ’ αρχίσει ο προγραμματισμός των ραντεβού για την ομάδα από τα 80 έως και τα 84, χωρίς ουρές και ταλαιπωρία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη σύσκεψη, έως αργά το απόγευμα είχαν γίνει 92.401 εμβολιασμοί. Περισσότερες από 11.000 δόσεις έχουν χορηγηθεί σε πολίτες ηλικίας άνω των 85 ετών, ενώ σχεδόν 6.000 εμβολιασμοί έχουν γίνει από κινητές μονάδες σε δομές φροντίδας ηλικιωμένων.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι πως η συνέπεια των πολιτών στα ραντεβού ξεπερνάει το 95%. «Η συμμετοχή των υγειονομικών, αλλά και των συμπολιτών μας μεγαλύτερης ηλικίας είναι πολύ μεγάλη. Ειδικά η συμμετοχή των ηλικιωμένων συμπολιτών μας θα έλεγα ότι είναι συγκινητική και είναι πολύ όμορφες, πολύ ενθαρρυντικές και πολύ αισιόδοξες οι εικόνες τις οποίες είδαμε», τόνισε ο πρωθυπουργός, ο οποίος δεν παρέλειψε να ευχαριστήσει τα χιλιάδες στελέχη που συμμετέχουν σε αυτήν την εξαιρετικά περίπλοκη, πρωτόγνωρη διαδικασία.

Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η κάλυψη της επικράτειας θα είναι πλήρης έως τα τέλη Φεβρουαρίου και ότι για να μην χάνεται κανένα εμβόλιο, υπάρχει ένας μηχανισμός αναπλήρωσης των ραντεβού που δεν γίνονται. Επίσης, ποσότητες που πλεονάζουν θα διατίθενται αμέσως στις γυναίκες και στους άνδρες της Αστυνομίας και του Στρατού και σε αντίθεση με άλλα κράτη, η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες με ουσιαστικά μηδαμινές απώλειες δόσεων.

Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης εξετάστηκαν, εξάλλου, το σχέδιο για την εμβολιαστική κάλυψη των νησιών -ειδικά νήσων με μικρό πληθυσμό- και το χρονοδιάγραμμα για την ένταξη και της επόμενης ηλικιακής ομάδας στον προγραμματισμό των ραντεβού. Ακόμη, παρουσιάστηκε το εθνικό ψηφιακό πιστοποιητικό εμβολιασμού, το οποίο οι πολίτες θα μπορούν να λάβουν είτε μέσω του gov.gr είτε μέσω των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών. Το έγγραφο περιέχει μόνο τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να είναι δυνατή η ταυτοποίηση του πολίτη, ενώ διαθέτει τρεις δικλίδες ασφαλείας, ώστε να διασφαλίζεται το αδιάβλητο: QR code, μοναδικό κωδικό και ψηφιακή σφραγίδα.

«Ξεκινά και η έκδοση του ψηφιακού πιστοποιητικού εμβολιασμού. Είναι ακόμα μια ελληνική καινοτομία. Θα καταχωρείται αυτόματα στην ψηφιακή θυρίδα του κάθε πολίτη για να αξιοποιεί αυτό το πιστοποιητικό όπως αυτός κρίνει. Είναι, δε, και μια δικλίδα ασφάλειας διότι μόνο έτσι θα επιβεβαιώνεται ο νόμιμος εμβολιασμός», επισήμανε ο πρωθυπουργός, προσθέτοντας πως «δεν πρόκειται για κανέναν περιορισμό. Θα μας διευκολύνει να απαλλαγούμε από τους περιορισμούς που θέτει ο Covid στις μετακινήσεις».

Σχολιάζοντας, μάλιστα, την μέχρι στιγμής θερμή υποδοχή της πρότασής του για την υιοθέτηση ενός Ευρωπαϊκού πιστοποιητικού, εν όψει και της σημερινής Συνόδου Κορυφής της ΕΕ για την πανδημία, τόνισε ότι «είναι κάτι το οποίο αφορά ιδιαίτερα τον τουρισμό μας και τις προοπτικές της οικονομίας μας, ειδικά ενόψει της καλοκαιρινής περιόδου. Και σήμερα, μάλιστα, είδα ότι και η ΙΑΤΑ (Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών) συντάχθηκε με αυτήν την πρόταση, διότι και αυτή αντιλαμβάνεται πόσο πιο εύκολη θα γίνει η ζωή των ταξιδιωτών αν καταφέρουμε να έχουμε ένα ενιαίο πιστοποιητικό εμβολιασμού, κοινό σε πρώτη φάση για όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες. Θα θέσω το ζήτημα και στη Σύνοδο Κορυφής -τη διαδικτυακή – η οποία θα γίνει μεθαύριο το απόγευμα και εύχομαι πραγματικά να μπορούμε να καταλήξουμε σε ένα τέτοιο ενιαίο σύστημα πιστοποίησης», είπε.

Ακόμη, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι θα θέσει στην ίδια τηλεδιάσκεψη των ηγετών της ΕΕ την Πέμπτη και την ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς δύο κατευθύνσεις ακόμα: «Την όσο το δυνατόν πιο γρήγορη έγκριση άλλων τύπων εμβολίων, με πρώτο το εμβόλιο της AstraZeneca από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκου. Και βέβαια της πίεσης προς την Pfizer, ώστε να επιταχυνθεί η παραγωγή και η εταιρεία να είναι απολύτως συνεπής στις δόσεις που έχει δεσμευτεί να παραδώσει σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες εντός του πρώτου τριμήνου του 2021».

Κλείνοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προχώρησε σε μια κρίσιμη υπενθύμιση: «Η πρόοδος του εμβολιασμού σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να φέρει εφησυχασμό. Τα μέτρα προστασίας θα μας συνοδεύουν, τουλάχιστον, έως το τέλος της άνοιξης. Ξέρουμε πολύ καλά ότι κάθε λάθος νομοτελειακά θα επιφέρει αναζωπύρωση του ιού και νέα απαγορευτικά. Είναι κάτι που δεν το θέλουμε, κάτι που δεν αντέχει ούτε η κοινωνία ούτε η οικονομία. Επομένως, το σύνθημα είναι διπλό: Εμβολιαζόμαστε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ταχύτητα -όπως έχω πει- ό,τι εμβόλια μας έρχονται πολύ γρήγορα θα μπορούμε να τα κάνουμε, αλλά ταυτόχρονα προστατευόμαστε».

Στη σύσκεψη συμμετείχαν ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, ο Υπουργός Υγείας Βασίλης Κικίλιας, ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκος Πιερρακάκης, ο Αναπληρωτής Υπουργός Υγείας αρμόδιος για τις Υπηρεσίες Υγείας Βασίλης Κοντοζαμάνης, ο Υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας και Διαχείρισης Κρίσεων Νίκος Χαρδαλιάς, ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ, αρμόδιος για το Συντονισμό του Κυβερνητικού Έργου ‘Ακης Σκέρτσος, ο Γενικός Γραμματέας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο Γενικός Γραμματέας Δημόσιας Υγείας Παναγιώτης Πρεζεράκος, ο Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος, ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Θανάσης Κοντογεώργης, ο Πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας, Παναγιώτης Αρκουμανέας, η Αναπληρώτρια Κυβερνητική Εκπρόσωπος Αριστοτελία Πελώνη και ο Ταξίαρχος Αρίστος Περρής, υπεύθυνος για την εφοδιαστική αλυσίδα.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Κ. Μητσοτάκης: «Ομαλά και με βάση τον σχεδιασμό η διαδικασία των εμβολιασμών» appeared first on Eptanews.gr.

Ο αντιεμβολιαστής είναι ένα σύμπτωμα της ίδιας πάθησης που παρήγαγε το αντιμνημόνιο, το κίνημα ενάντια στις ΑΠΕ, τις διαδηλώσεις για τα «χημικά της Συρίας» κι ενάντια στις κεραίες 5G, το «τσιπάκι» στα εμβόλια. Μια εγγενής ανθρώπινη τάση να βρίσκει και να πιστεύει σε ανύπαρκτες συνωμοσίες.

Όπως και οι άλλοι θιασώτες συνωμοσιών, έτσι και οι αντιεμβολιαστές κινούνται κι επιτίθενται ως όχλος σε όποιον υποστηρίζει τον ορθό λόγο και την επιστήμη, επί του προκειμένου την επιτακτική ανάγκη για εμβολιασμό του πληθυσμού. Δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τον όχλο που έκαψε τη Μαρφίν ή επιτέθηκε σε κονβόι προσφύγων. Τέτοιες τακτικές εφαρμόζουν και στο διαδίκτυο: οχλοκρατίας.

Ποια είναι η άμυνα της Πολιτείας, των επιχειρήσεων, των πολιτών που προτάσσουν τη Δημόσια Υγεία ως μέγιστο αγαθό; Θα λέγατε, ενδεχομένως: η ενημέρωση. Δυστυχώς, δεν αρκεί. Αν αρκούσε η ενημέρωση, δε θα χρειάζονταν τα πρόστιμα για μη χρήση μάσκας ή για άσκοπη μετακίνηση. Δυστυχώς, εν μέσω πανδημίας, δεν υπάρχει χρόνος να καλυφθεί το κενό εκπαίδευσης, μόρφωσης, ή καλλιέργειας. Οφείλουμε να είμαστε αυστηροί και αμείλικτοι με όσους θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή των άλλων.

Οργανώνοντας την άμυνά μας, εργαζόμενοι και εργοδότες, πολίτες και Πολιτεία, δίνουμε τη μάχη του αυτονόητου, του ορθολογισμού, απέναντι στον ιό κι απέναντι στους αρνητές της πραγματικότητας. Έχουμε δικαίωμα να μην δεχτούμε στο σπίτι και τη δουλειά μας ανθρώπους επικίνδυνους για τη Δημόσια Υγεία, ανθρώπους που αρνούνται την ύπαρξη του ιού, τη χρήση μάσκας, το πλύσιμο των χεριών. Όπως μπορούμε να αρνηθούμε την πρόσληψη σε κάποιον που έχει ναζιστικό τατουάζ στο πρόσωπο ή κάποιον που χυδαιολογεί για τους ξένους, τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.

Με ρώτησαν αν θα έπρεπε να προσφέρουν οι επιχειρήσεις εμβολιασμό στο προσωπικό όταν τα εμβόλια θα γίνουν διαθέσιμα στην αγορά. Φυσικά και ναι, απάντησα. Και μετά με ρώτησαν αν θα προσλάμβανα κάποιον που του προσφέρει η επιχείρηση το εμβόλιο αλλά εκείνος το αρνείται. Εγώ προσωπικά όχι. Και κάνοντας ένα ανεπίσημο γκάλοπ, το 73% απάντησε πως επίσης δεν θα προσλάμβανε κάποιον που του πρόσφερε η επιχείρηση εμβόλιο κι εκείνος το αρνήθηκε.

Η Πολιτεία δεν υποχρέωσε τα παιδιά να εμβολιαστούν, αλλά τους αφαίρεσε το δικαίωμα να πάνε σχολείο. Το Συμβούλιο της Επικρατείας το στήριξε με μια απόφαση-σταθμό. Όπως η Πολιτεία αφαιρεί δικαιώματα από τους αντιεμβολιαστές για να προστατεύσει τη Δημόσια Υγεία, έτσι μπορούν και πρέπει οι επιχειρήσεις να βοηθήσουν την Πολιτεία σε αυτή την κατεύθυνση.

Έχουμε συλλογική ευθύνη και ατομική υπευθυνότητα. Πάντα θα υπάρχουν οι επικίνδυνα ανεύθυνοι. Σίγουρα δεν μπορούμε να τους εξαναγκάσουμε να κάνουν εμβόλιο, αλλά δεν είμαστε κι υποχρεωμένοι να τους αφήσουμε να θέσουν σε κίνδυνο την Κοινωνία.

Όσοι φοβάστε για τον εαυτό σας και δε σας νοιάζει τι θα πάθουν οι άλλοι εξαιτίας του δικού σας φόβου για το εμβόλιο, μείνετε σπίτι. Μείνετε ασφαλείς.

 Ο κ.  Κοκοτός  είναι Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc  –  Επιχειρηματίας του Τουρισμού

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Πώς να προστατευτούμε από τους αντιεμβολιαστές – Του Φώτη Κοκοτού appeared first on Eptanews.gr.

Ο Πρωθυπουργός σημειώνει ότι η συνεννόηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα διευκολύνει τις μετακινήσεις και συνεπώς τη σταδιακή επιστροφή στην ομαλότητα, ενώ παράλληλα θα δώσει επιπρόσθετο κίνητρο για τον εμβολιασμό των ευρωπαίων πολιτών.

Στην επιστολή περικλείεται το πρότυπο πιστοποιητικό που έχουν ετοιμάσει οι ελληνικές υπηρεσίες για τη διευκόλυνση της ελεύθερης μετακίνησης όλων των εμβολιασμένων πολιτών, και θα καλύπτει την επιβίβαση σε όλα τα μέσα μεταφοράς, σε αέρα, θάλασσα και σιδηροδρομικά.

Ακολουθεί ολόκληρη η επιστολή:

Αθήνα, 12 Ιανουαρίου 2021

Αγαπητή Ούρσουλα,

Όπως γνωρίζετε πολύ καλά, εισερχόμαστε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση στη μάχη για τον περιορισμό του ανθρώπινου και οικονομικού κόστους της πανδημίας του Covid. Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικής σημασίας για την διασφάλιση του μαζικού εμβολιασμού των Ευρωπαίων πολιτών, μειώνοντας τον δείκτη των κρουσμάτων και θέτοντας τη βάση για επιστροφή σε μια κάποια οικονομική και κοινωνική κανονικότητα  το 2021.

Υπ’ αυτό το πρίσμα, η διασφάλιση της ταχύτερης δυνατής επανέναρξης της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων μεταξύ των Κρατών – Μελών, αλλά και με τρίτες χώρες είναι μια θεμελιώδης προτεραιότητα για όλους μας.

Για το λόγο αυτό στην Ελλάδα, κινηθήκαμε γρήγορα και εφαρμόσαμε διαδικασίες για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων που έχουν εμβολιαστεί κατά του Covid-19. Ένα βασικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η δημιουργία ενός πρότυπου πιστοποιητικού, που θα αποδεικνύει ότι ένα άτομο έχει επιτυχώς εμβολιαστεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, επισυνάπτω ένα προσχέδιο του πιστοποιητικού, που έχουν προετοιμάσει οι αρμόδιες ελληνικές Αρχές. Θα χρησιμοποιείται κατά την επιβίβαση σε όλα τα μέσα μεταφοράς: αεροπορικά, θαλάσσια και σιδηροδρομικά.

Ενώ δεν πρόκειται να καταστήσουμε τον εμβολιασμό υποχρεωτικό ή προαπαιτούμενο για να ταξιδεύσει κάποιος, τα άτομα που έχουν εμβολιαστεί θα πρέπει να είναι ελεύθερα να ταξιδεύουν. Αυτό θα αποτελέσει επίσης και ένα θετικό κίνητρο ενθάρρυνσης των πολιτών να εμβολιαστούν, που είναι κι ο μοναδικός τρόπος να εγγυηθούμε την επιστροφή στην κανονικότητα.

Βάσει των προαναφερθέντων, είναι ζωτικής σημασίας να υιοθετήσουμε μία κοινή γραμμή για το πώς θα πρέπει να είναι δομημένο ένα τέτοιο πιστοποιητικό ώστε να γίνεται αποδεκτό από όλα τα κράτη – μέλη. Μπορεί να ακούγεται απλό, αλλά η μακρά εμπειρία μας στην ανάπτυξη μιας κοινής φόρμας εντοπισμού επιβατών (PLF) μας έχει αποδείξει πως είναι απόλυτη ανάγκη η ευρεία υψηλού επιπέδου κινητοποίηση σε ευρωπαϊκή κλίμακα για να εκκινήσουν οι απαραίτητες διαδικασίες.

Ανυπομονώ να δώσω από την πλευρά μου την αναγκαία ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση και για τον λόγο αυτό αντίγραφο της παρούσας επιστολής αποστέλλεται σε όλους τους Ευρωπαίους ομολόγους μου.

Αν καταφέρουμε γρήγορα να φτάσουμε σε μια κοινή γραμμή μεταξύ των κρατών – μελών για ένα κοινώς αποδεκτό πιστοποιητικό εμβολιασμού και τις χρήσεις του, μπορούμε στη συνέχεια να προωθήσουμε το ζήτημα αυτό και σε σχετικά διεθνή fora, συνεισφέροντας έτσι στην επανέναρξη της ελεύθερης κυκλοφορίας σε παγκόσμια κλίμακα, η οποία αποτελεί τη βάση για την επιστροφή της οικονομικής δραστηριότητας σε  προ κρίσης επίπεδα. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που εξαρτώνται από τον τουρισμό, είναι επιτακτική ανάγκη το εν λόγω ζήτημα να διευθετηθεί πριν από την έναρξη της καλοκαιρινής περιόδου.

Δράττομαι της ευκαιρίας για να εκφράσω άλλη μια φορά τις καλύτερες ευχές μου για το 2021 και τη βαθιά μου εκτίμηση για όλες τις προσπάθειες που καταβάλλετε στη μάχη ενάντια στην πανδημία και την στήριξη των Κρατών Μελών σε αυτή την, δίχως προηγούμενο, κρίση.

Κυριάκος Μητσοτάκης

The post Επιστολή του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen για ευρωπαϊκό πιστοποιητικό εμβολιασμού appeared first on Eptanews.gr.

Είμαι εγγεγραμμένος στην άυλη συνταγογράφηση και έλαβα SMS με ραντεβού το οποίο με εξυπηρετεί. Τι πρέπει να κάνω;

Στα SMS που λάβατε αναφέρεται ένας κωδικός εμβολιασμού. Για να επιβεβαιώσετε το ραντεβού πρέπει να στείλετε με τη σειρά σας ένα SMS στο 13034 γράφοντας μόνο αυτόν τον κωδικό. Τότε θα λάβετε νέο SMS που θα γράφει ότι η διαδικασία ολοκληρώθηκε επιτυχώς. Η προ-κράτηση ραντεβού πρέπει να επιβεβαιωθεί μέσα σε 72 ώρες, αλλιώς παύει να ισχύει.

-Είμαι εγγεγραμμένος στην άυλη συνταγογράφηση και έλαβα SMS με ραντεβού το οποίο δεν με εξυπηρετεί. Τι πρέπει να κάνω;

Μπορείτε να αλλάξετε το ραντεβού που σας προτείνεται είτε στο emvolio.gov.gr, είτε σε φαρμακείο ή ΚΕΠ, με την ίδια διαδικασία που περιγράφεται στην αμέσως επόμενη ερώτηση, δηλαδή με τη διαδικασία που ακολουθούν όσοι δεν ήταν εγγεγραμμένοι στην άυλη συνταγογράφηση.

-Είμαι άνω των 85 ετών, δεν είμαι εγγεγραμμένος στην άυλη συνταγογράφηση και επιθυμώ να κλείσω ραντεβού εμβολιασμού. Τι πρέπει να κάνω;

Έχετε δύο τρόπους: είτε να μπείτε στο emvolio.gov.gr, είτε να απευθυνθείτε σε φαρμακείο ή ΚΕΠ.

Διαδικασία στο emvolio.gov.gr

Αρχικά εισέρχεστε στο σύστημα με τους κωδικούς σας στο Taxisnet. Στη συνέχεια, θα εμφανιστεί μια καρτέλα με τα στοιχεία επικοινωνίας σας τα οποία μπορείτε – αν θέλετε – να τα αλλάξετε.
Αμέσως μετά θα κλείσετε το πρώτο ραντεβού, επιλέγοντας αρχικά εμβολιαστικό κέντρο και την ημερομηνία που επιθυμείτε. Έπειτα, θα εμφανιστούν οι προσφερόμενες ζώνες ώρας μαζί με τη διαθεσιμότητα που υπάρχει – πράσινο για πολλά διαθέσιμα ραντεβού, κίτρινο για αρκετά, πορτοκαλί για λίγα και γκρι για μη διαθέσιμα ραντεβού.

Αφού επιλέξετε ζώνη ώρας για το πρώτο ραντεβού, επαναλαμβάνετε ακριβώς την ίδια διαδικασία για το δεύτερο: πρώτα εμβολιαστικό κέντρο, μετά ημερομηνία και τέλος ζώνη ώρας. Ασφαλώς, στο δεύτερο ραντεβού το σύστημα δεν θα επιτρέπει να επιλέξετε ημερομηνίες πέρα από την ενδεδειγμένη απόσταση μεταξύ των δύο δόσεων.

Μόλις ολοκληρώσετε τη διαδικασία και για τα δύο ραντεβού, στην οθόνη σας θα εμφανιστούν όλα τα στοιχεία και των δύο ραντεβού: τόπος, ημερομηνία και ώρα. Τότε πρέπει να πατήσετε «Ναι» στο αντίστοιχο πεδίο, ώστε να επιβεβαιώσετε το ραντεβού σας.

Με την ολοκλήρωση όλων των σταδίων θα εμφανιστεί στην οθόνη η σύνοψη των δύο ραντεβού σας, μαζί με τον κωδικό εμβολιασμού και ένα QR code. Σημειώστε τον κωδικό εμβολιασμού, εκτυπώστε τη σελίδα ή κάντε ένα screenshot, ώστε να έχετε τα στοιχεία αυτά πρόχειρα.

Διαδικασία στα φαρμακεία και τα ΚΕΠ

Θα χρειαστεί να έχετε μαζί σας την ταυτότητά σας και πρόχειρο τον ΑΜΚΑ σας. Ο φαρμακοποιός ή ο υπάλληλος των ΚΕΠ θα κλείσουν τα ραντεβού σας ανάλογα με την περιοχή, την ημερομηνία και την ώρα που σας εξυπηρετεί. Στο τέλος της διαδικασίας θα σας εκτυπώνουν τα στοιχεία των δύο ραντεβού, μαζί με τον κωδικό εμβολιασμού.

Σημειώνεται ότι για το κλείσιμο ραντεβού δεν απαιτείται άλλο ραντεβού για την προσέλευσή σας στα ΚΕΠ, όπως ισχύει για όλες τις άλλες υπηρεσίες που παρέχουν.

-Είμαι άνω των 85 ετών, αλλά δεν είναι εύκολο να μεταβώ σε ΚΕΠ για να κλείσω ραντεβού. Μπορεί να το κάνει για εμένα κάποιος συγγενής μου;

Ναι, γίνεται. Μάλιστα, μπορεί να γίνει και χωρίς εξουσιοδότηση, αρκεί το πρόσωπο που θα κάνει τη διαδικασία για εσάς να υπογράψει υπεύθυνη δήλωση με το ακόλουθο περιεχόμενο:
«Εκπροσωπώ τον/ την (ονοματεπώνυμο)   με   (αρ. ταυτότητας ή διαβατηρίου) και (ΑΜΚΑ) προκειμένου να προγραμματίσω το ραντεβού του / της κατά της ασθένειας covid19».

Το πρόσωπο που θα προσέλθει πρέπει να έχει μαζί του την ταυτότητά του, ενώ καλό είναι να έχει και ένα απλό αντίγραφο της ταυτότητάς του προσώπου για το οποίο ενεργεί, σε περίπτωση που χρειαστεί κάποιο επιπλέον στοιχείο για τον εντοπισμό του στα μητρώα.

-Είμαι άνω των 85 ετών, εγγεγραμμένος στην άυλη συνταγογράφηση και δεν έλαβα SMS. Τι πρέπει να κάνω;

Αυτό που πρέπει να κάνετε είναι να ελέγξετε ότι έχετε επιλεγεί για την τρέχουσα φάση του εμβολιασμού. Αυτό γίνεται με τρεις τρόπους: είτε στο φαρμακείο ή το ΚΕΠ σας (με ταυτότητα και ΑΜΚΑ), είτε στο emvolio.gov.gr (με ΑΜΚΑ και ΑΦΜ), είτε στέλνοντας SMS στο 13034 με τον ΑΜΚΑ σας. Αν πράγματι επρόκειτο για ζήτημα αριθμού τηλεφώνου, μπορείτε να ακολουθήσετε τη διαδικασία κλεισίματος ραντεβού που περιγράφεται στην προ-προηγούμενη ερώτηση.

-Αν και είμαι άνω των 85 ετών, έκανα έλεγχο προτεραιότητας και με εμφανίζει μη επιλεγμένο για εμβολιασμό. Τι πρέπει να κάνω;

Θα χρειαστεί να μπείτε στο emvolio.gov.gr/aitisi και να συμπληρώσετε τη φόρμα που θα εμφανιστεί – δεν θα σας ζητηθούν κωδικοί Taxisnet. Η αίτησή σας θα εξεταστεί από την αρμόδια Επιτροπή και, εφόσον πράγματι είχατε δικαίωμα να εμβολιαστείτε την τρέχουσα περίοδο, θα ενημερωθείτε για το πώς θα κλείσετε ραντεβού. Η διαδικασία υποβολής αίτησης μπορεί να γίνει και στα ΚΕΠ. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στα στοιχεία επικοινωνίας που θα δηλώσετε, ώστε να λάβετε την απάντησή σας όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

-Είμαι άνω των 85 ετών και μέχρι σήμερα δεν είχα εγγραφεί στην άυλη συνταγογράφηση. Αν εγγραφώ τώρα, θα λάβω SMS;

Δυστυχώς, η διαδικασία της προ-κράτησης για κάθε πληθυσμιακή ομάδα γίνεται μία μόνο φορά, πριν ανοίξουν τα ραντεβού για τη συγκεκριμένη ομάδα. Συνεπώς, αν είστε άνω των 85 ετών, η άυλη συνταγογράφηση μπορεί να σας εξυπηρετήσει για τις συνταγές και τα παραπεμπτικά σας, αλλά όχι για να κλείσετε ραντεβού εμβολιασμού. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ακολουθήσετε τη διαδικασία για τους μη εγγεγραμμένους.
Όσοι είστε κάτω των 85 ετών μπορείτε ακόμα να εγγράφεστε στην άυλη συνταγογράφηση και, όταν κληθεί η δική σας πληθυσμιακή ομάδα, θα λάβετε κανονικά SMS με την προ-κράτηση ραντεβού.

-Έχω κλείσει το ραντεβού μου, αλλά θέλω να το αλλάξω. Τι πρέπει να κάνω;

Τα ραντεβού αλλάζουν όπως κλείνονται: είτε στο emvolio.gov.gr, είτε σε φαρμακείο ή ΚΕΠ, με τον ίδιο τρόπο που περιγράφεται πιο πριν. Πρέπει να γνωρίζετε ότι αλλαγή ραντεβού μπορεί να γίνει μόνο μία φορά και μόνο εφόσον το ζητήσετε τουλάχιστον τρεις ημέρες πριν από το αρχικά προγραμματισμένο ραντεβού.

-Έχω κλείσει το ραντεβού μου, αλλά δεν θυμάμαι πότε είναι. Τι πρέπει να κάνω;

Αρχικά, έχει προγραμματίσει να γίνει υπενθύμιση του ραντεβού σας τρεις φορές, με SMS στον αριθμό που μας έχετε δηλώσει: το πρώτο τρεις ημέρες πριν από το ραντεβού, το δεύτερο την παραμονή του ραντεβού και το τρίτο στις 7 πμ την ημέρα του ραντεβού.
Αν, παρ’ όλα αυτά, επιθυμείτε να αναζητήσετε το ραντεβού σας οποτεδήποτε, μπορείτε είτε να στείλετε SMS στο 13034 γράφοντας τον ΑΜΚΑ και το επώνυμό σας, είτε να μπείτε στο emvolio.gov.gr (αναζήτηση με ΑΜΚΑ και ΑΦΜ), είτε να απευθυνθείτε σε φαρμακείο ή ΚΕΠ.

-Τι χρειάζεται να έχω μαζί μου όταν προσέλθω για να εμβολιαστώ;

Πρέπει να έχετε μαζί σας την ταυτότητά σας και πρόχειρο τον ΑΜΚΑ σας και τον κωδικό εμβολιασμού. Η εκτύπωση των στοιχείων του εμβολιασμού δεν είναι υποχρεωτική.
Για την επιτάχυνση της διαδικασίας, συνιστάται να έχετε διαθέσιμο – είτε εκτυπωμένο, είτε στο κινητό σας – τον κωδικό QR που εμφανίζεται στο emvolio.gov.gr και σε όλα τα έγγραφα που εκτυπώνουν τα φαρμακεία και τα ΚΕΠ.

-Δεν μπόρεσα να προσέλθω στο ραντεβού που είχα κλείσει. Τι πρέπει να κάνω;

Θα μπορέσετε να κλείσετε νέο ραντεβού με οποιονδήποτε από τους τρόπους που περιγράφονται παραπάνω, όμως θα πρέπει να περάσει ένας μήνας από την ημέρα του ραντεβού που ακυρώθηκε.

-Θα επιβαρυνθώ με κάποιο κόστος για κάποιο στάδιο από τη διαδικασία;

Όχι. Όλη η διαδικασία είναι απολύτως δωρεάν για τους πολίτες – τόσο η επίσκεψη στα φαρμακεία, όσο και η αποστολή και λήψη SMS.

-Υπάρχει κάποια παρουσίαση με τις διαδικασίες αυτές βήμα – βήμα;

Μπορείτε να αναζητήσετε κάθε λεπτομέρεια της διαδικασίας στο emvolio.gov.gr

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Emvolio.gov.gr – Βήμα, βήμα η διαδικασία για το ραντεβού με τον… εμβολιασμό appeared first on Eptanews.gr.

Υπολογίζεται ότι στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα θα εμβολιαστούν περισσότερα από 100.000 άτομα. Στις 20 Ιανουαρίου ολοκληρώνεται η πρώτη φάση  του σχεδίου «Ελευθερία» με τον εμβολιασμό των υγειονομικών δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, που ξεκίνησε στις 4 Ιανουαρίου. Επίσης, μέχρι 20 Ιανουαρίου θα έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εμβολιασμού των φιλοξενουμένων και εργαζομένων σε οίκους ευγηρίας, μονάδες χρόνιας φροντίδας και κέντρα αποκατάστασης. Αναμένεται να εμβολιασθούν περίπου 120.000 άτομα. Μέχρι το Σάββατο 9 Ιανουαρίου είχαν εμβολιασθεί με την πρώτη δόση του εμβολίου 40.163 άτομα. Στόχος είναι μέχρι το τέλος του μήνα  να εμβολιαστούν 220.000 άτομα, έχοντας εξασφαλίσει για αυτούς και τη δεύτερη δόση του εμβολίου της Pfizer.

Έλεγχος κριτηρίων πριν από τον προγραμματισμό ραντεβού

Ο πολίτης θα μπορεί να ελέγξει αν ανήκει σε κάποιες από τις ομάδες προτεραιότητας με τους εξής τρόπους: 

Εισάγοντας τον ΑΜΚΑ και το ονοματεπώνυμό του στην ιστοσελίδα http://emvolio.gov.gr και τη web/mobile εφαρμογή. 

Αποστέλλοντας γραπτό μήνυμα (SMS) στον 5-ψήφιοκωδικό αποκλειστικής χρήσης (13034).  

Προγραμματισμός Ραντεβού 

Εάν είναι εγγεγραμμένος στην άυλη συνταγογράφηση θα του έρχεται αυτόματα μήνυμα και  το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να επιβεβαιώσει το ραντεβού:

Κατόπιν σύνδεσης με στοιχεία TAXIS στην ιστοσελίδα http://emvolio.gov.gr. 

Επιβεβαιώνοντας το προτεινόμενο ραντεβού μέσω γραπτού μηνύματος (SMS) στον 5-ψήφιο κωδικό αποκλειστικής χρήσης 13034.  

Για τους πολίτες, που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα τεχνολογικά μέσα, με επίσκεψη στα ΚΕΠ ή φαρμακεία. 

Ο πολίτης θα λαμβάνει τον μοναδικό κωδικό-αριθμό ραντεβού, καθώς και το QR Code, ανάλογα με τον τρόπο που προγραμμάτισε το ραντεβού. Σημειώνεται ότι μέσω της εφαρμογής των ραντεβού προγραμματίζεται ταυτόχρονα και ο επαναληπτικός εμβολιασμός 

Υπενθύμιση Ραντεβού Εμβολιασμού 

Τρεις  ημέρες πριν από την ημερομηνία του ραντεβού, ο πολίτης θα λαμβάνει email και SMS υπενθύμισης για την ημέρα και ώρα ραντεβού μαζί με link για το website που έχει κατάλληλες γενικές οδηγίες προετοιμασίας (π.χ. να μην έχει πυρετό, να έχει μαζί του τον κωδικό κλπ.), αλλά και ειδικές οδηγίες ανάλογα με το εμβόλιο που θα χρησιμοποιηθεί. 

Διενέργεια Εμβολιασμού

Ο πολίτης δίνει τον κωδικό-αριθμό ραντεβού ή το QR Code και το ταυτοποιητικό στοιχείο (ταυτότητα, διαβατήριο κλπ.), στο προσωπικό των Κέντρων Εμβολιασμού. Το προσωπικό, αξιοποιώντας την εφαρμογή ραντεβού στα tablets, θα σαρώνει το QR Code ή θα αναζητά με βάση τον κωδικό-αριθμό το ραντεβού και θα το επιβεβαιώνει. 

Στη συνέχεια, θα απαντάται το απαιτούμενο ερωτηματολόγιο πριν από τον εμβολιασμό, το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο γενικές ερωτήσεις, όσο και συγκεκριμένες ανάλογα με το εμβόλιο που πρόκειται να χορηγηθεί. Βάσει των απαντήσεων στις ερωτήσεις, και αφού ο ιατρός αξιολογήσει την κλινική εικόνα, παίρνει την απόφαση αν θα προχωρήσει στον εμβολιασμό και θα διενεργήσει συνταγογράφηση. Επίσης, το Εμβολιαστικό Κέντρο καταχωρεί στην ηλεκτρονική εφαρμογή τα στοιχεία της συσκευασίας των εμβολίων, που χρησιμοποιήθηκε για τον εμβολιασμό του πολίτη. Με το τρόπο αυτό, ενισχύεται η διαδικασία της ιχνηλασιμότητας και της φαρμακοεπαγρύπνησης. Τέλος,  η εφαρμογή ενημερώνει τον γιατρό για την ημερομηνία και ώρα της επανάληψης του εμβολίου.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Εμβόλιο κατά της Covid-19: Ανοίγει η πλατφόρμα για εμβολιασμό πολιτών άνω των 85 ετών appeared first on Eptanews.gr.

Ο κ. Ηλιόπουλος, αναφέρθηκε στο αίτημα του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. για «σύγκληση του συμβουλίου πολιτικών αρχηγών από κοινού με την επιτροπή των λοιμωξιολόγων», ενώ σταχυολογώντας τα σημεία του σχεδίου που αιτείται η αξιωματική αντιπολίτευση σημείωσε αυτά για: μαζική συνταγογράφηση των τεστ για την αποτελεσματική ιχνηλάτηση της πανδημίας, πραγματική ενίσχυση του ΕΣΥ με επίταξη ιδιωτικών κλινικών, «που εδώ και μήνες δουλεύει ‘στο κόκκινο’ και μονοθεματικά», μέτρα ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας που έχουν γίνει εστίες υπερμετάδοσης. «Μετά και την τρομακτική ομολογία του ‘Αδωνι Γεωργιάδη για τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης ενδέχεται να προκύψουν και ποινικές ευθύνες για κυβερνητικά στελέχη όσον αφορά στη διαχείριση της πανδημίας», είπε. Πρόσθεσε πως «όσο η ΝΔ αρνείται να δώσει στη δημοσιότητα τα πρακτικά της επιτροπής των ειδικών, τόσο πιο ηχηρή είναι η ομολογία ενοχής της. Και η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά τον κ. Μητσοτάκη».

Για το θέμα των εμβολίων, ο κ. Ηλιόπουλος προανήγγειλε «πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., Αλέξη Τσίπρα, προκειμένου να ασκηθούν πιέσεις στη ηγεσία της ΕΕ για την αγορά των πατεντών των εμβολίων». Σημείωσε ότι «ήδη γίνονται επαφές μεταξύ της ευρωπαϊκής Αριστεράς, των Σοσιαλιστών και των Πρασίνων», προσθέτοντας ότι «η χώρα οφείλει να διερευνήσει, επιπλέον, διμερείς συμφωνίες για τους εμβολιασμούς και η κυβέρνηση της ΝΔ πρέπει να αναλάβει την ευθύνη». «Δυστυχώς», σχολίασε, «το μοναδικό που ακούσαμε τον πρωθυπουργό να λέει για τους εμβολιασμούς είναι «όποιος βιάζεται, σκοντάφτει»». Είπε ότι «ο κ. Πέτσας μιλούσε για 2,1 εκατ. εμβολιασμούς το μήνα» και πως «σήμερα η κυβέρνηση δηλώνει ικανοποιημένη με 8.000 εμβολιασμούς την ημέρα». Αναφέρθηκε σε «πλιάτσικο των εμβολίων εκ μέρους κυβερνητικών στελεχών» και στις «καταγγελίες για ακυρώσεις εμβολιασμών υγειονομικών ως αποτέλεσμα κυβερνητικής αποτυχίας και ανικανότητας κυβέρνησης και νοσοκομειακών διοικήσεων».

Ο κ. Ηλιόπουλος κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι «έχει χάσει κάθε έλεγχο στη διαχείριση της πανδημίας», λέγοντας πως «σε δύο μήνες και μια εβδομάδα θρηνούμε 4.569 ζωές συμπολιτών μας» και ότι «στα νοσοκομεία της Αττικής έχουν αυξηθεί κατά 25% οι εισαγωγές ασθενών και η κυβέρνηση αντί για επίταξη ιδιωτικών μονάδων μεταφέρει γιατρούς από την Αττική στη Μακεδονία».

«Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι επικίνδυνη. Φέρει την πλήρη ευθύνη για την τραγωδία και την χρεοκοπία της χώρας. Δυστυχώς, όμως, και ο πρόσφατος ανασχηματισμός ήταν απλώς ένα μήνυμα σύγκρουσης με την κοινωνία, χωρίς το παραμικρό στοιχείο αυτοκριτικής», τόνισε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ, προαναγγέλλοντας ταχείες πολιτικές εξελίξεις μέσα στο 2021.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post ΣΥΡΙΖΑ: Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το εμβόλιο και… βολές στην κυβέρνηση appeared first on Eptanews.gr.