Όπως συνομολογήθηκε στη Συμφωνία του Ιουνίου του 2020 περί καθορισμού των θαλασσίων ζωνών μεταξύ της Ελλάδας και της Ιταλίας, έτσι και στον ψηφισθέντα Νόμο προβλέπεται και δη στο άνω άρθρο του κατοχυρώθηκε η δυνατότητα αλιευτικών σκαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αλιεύουν στη θαλάσσια ζώνη των χωρικών μας υδάτων (ή στην αιγιαλίτιδα ζώνη, όπως προτιμά και αναφέρει ο Νόμος) που εκτείνεται από τα 6 μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια (ν.μ.) από τις ελληνικές ακτογραμμές. Πρακτικά, αυτό που ψηφίσθηκε είναι η δυνατότητα, και με τη ‘‘βούλα της ελληνικής έννομης τάξης’’, των Ιταλών αλιέων να αλιεύουν σε θαλάσσιο χώρο που επισήμως πλέον η Ελλάδα ασκεί απόλυτη εθνική κυριαρχία.

Προσωπικά, είχα βεβαίως ασχοληθεί με το ζήτημα και προ οτιδήποτε άλλου, είναι χρήσιμο να υπενθυμίσω τι ακριβώς έγραψα στο από 18-6-2020 άρθρο μου με τίτλο ‘‘5 ερωτήματα των Ερντογάν και Τσαβούσογλου μετά τη συμφωνία περί θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας – Ιταλίας’’ (https://eptanews.gr/apopsi/5-erotimata-ton-erntogan-tsavoysogloy-meta-ti-symfonia-peri-thalassion-zonon-elladas-italias-arthro-toy-chr-gkoygkoyrela/):

‘‘Ούτε, όμως, από την υπογραφή της συμφωνίας Δένδια – Di Maio και μετά, ούτε και όταν η Ελλάδα (στο μέλλον) θα επεκτείνει (αν και όταν επεκτείνει) τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ., δεν θα θιγεί το δικαίωμα των Ιταλών αλιέων να αλιεύουν σε θαλάσσια ύδατα μέχρι και 6 ν.μ. από τις ελληνικές ακτές, να αλιεύουν δηλαδή σε περιοχές εντός των αποδιδόμενων από το διεθνές δίκαιο ως χωρικών υδάτων της Ελλάδας!

Στα χωρικά του ύδατα, με βάση το άρθρο 2 της Σύμβασης του Montego Bay (1982), το κάθε κράτος ασκεί εθνική κυριαρχία (sovereignty). Γιατί, όμως, η Ελλάδα εκχωρεί ‘‘δικαιώματα χρήσης’’ επί είτε υπαρκτών, είτε θεωρητικών, είτε μελλούμενων χωρικών της υδάτων στην Ιταλία, επί των οποίων ασκεί είτε πραγματικώς, είτε θεωρητικώς είτε θα ασκήσει στο μέλλον εθνική κυριαρχία; Πως ονομάζεται νομικά αυτή η ‘‘εκχώρηση’’ που συμπεριλαμβάνεται στη Συμφωνία με την Ιταλία; Είναι κάτι σαν ένα ‘‘οιονεί χρησιδάνειο’’ εθνικά κυριαρχικού χώρου προς χάριν των Ιταλών αλιέων (και αυτό μόνο και μόνο για να υπογραφεί η πρόσφατη συμφωνία με τους Ιταλούς); Προβλέπει όμως το διεθνές δίκαιο, που η Ελλάδα λέει ότι επιζητεί την αυστηρή και απαρέγκλιτη τήρησή του, τέτοια ‘‘οιονεί χρησιδάνεια εθνικά κυριαρχικού χώρου’’; Γιατί, επί το απλούστερον, η Ελλάδα, για τον θαλάσσιο χώρο από τα 6 έως τα 12 ν.μ., δεν σύναψε με τους Ιταλούς, ή δεν προσπάθησε να συνάψει, εμπορική συμφωνία εκμετάλλευσης του εθνικά κυριαρχικού της χώρου, έτσι ώστε να μην φαίνεται ότι ‘‘ανέχεται’’ ή και ‘‘εκχωρεί’’ (μελλοντικά) κυριαρχικό της χώρο σε τρίτους – ιδιώτες (Ιταλούς αλιείς); Κατά τα ως άνω, είναι, συνεπώς, συμβατό με τη διεθνή νομιμότητα να αλιεύουν και οι Τούρκοι αλιείς μέχρι και σε απόσταση 6 ν.μ. από τις γραμμές βάσης των ελληνικών ακτογραμμών;’’.

Από εδώ και εμπρός, λοιπόν, που τα χωρικά μας ύδατα είναι 12 ν.μ. στο Ιόνιο, το κομβικό ερώτημα επικεντρώνεται στη διεθνοπολιτική και νομική βάση του δικαιώματος των Ιταλών ψαράδων να εισέρχονται στα χωρικά μας ύδατα και μάλιστα μέχρι τα 6 ν.μ. από τις ακτές μας και να αλιεύουν ανενόχλητοι σ’ αυτά. Επί το απλούστερον, πού στηρίζεται δικαιοπολιτικά η συγκεκριμένη δυνατότητα που δια Νόμου παραχωρήσαμε στους Ιταλούς ψαράδες; Ή άλλως, η Ελλάδα είχε τέτοιο δικαίωμα και πώς χαρακτηρίζεται αυτή η κίνησή της προς τους Ιταλούς;

Το ζήτημα, σε ένα πρώτο επίπεδο, έχει να κάνει με την πλεύση ξένων πλοίων (εν προκειμένω αλιευτικών σκαφών) εντός των χωρικών υδάτων (αλλότριου) κράτους. Eίναι αυτή η πλεύση επιτρεπτή και αν ναι, πότε; Επί του ζητήματος, θα σταθώ, κατά σειρά, στο διεθνές δίκαιο, στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και στον ελληνικό νόμο.

Καταρχήν, η διεθνής σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS, 1982), την οποία έχει υπογράψει και επικυρώσει η Ελλάδα, απαγορεύει την πλεύση ξένων πλοίων εντός των χωρικών υδάτων άλλου κράτους για σκοπούς αλιείας. Η συγκεκριμένη απαγόρευση αντλείται από τις διατάξεις της UNCLOS περί ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’ πλοίων από τα χωρικά ύδατα τρίτων χωρών. Σ’ αυτές ορίζεται ότι η διέλευση αυτή είναι ‘‘αβλαβής’’ εφόσον δεν διαταράσσει την ειρήνη, την τάξη ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους και, αντιστρόφως, προβλέπεται ρητώς ότι (η διέλευση) είναι διαταρακτική της ειρήνης, τάξης και ασφάλειας του κράτους αυτού, άρα δεν είναι ‘‘αβλαβής’’, όταν το εισερχόμενο στα χωρικά ύδατα (ξένου κράτους) πλοίο προβαίνει σε αλιευτικές δραστηριότητες (άρθρο 19§2 περιπτ. ι της UNCLOS).

Υπ’ αυτό το πνεύμα και η 49/116 Απόφαση του ΟΗΕ (UN Resolution for unauthorized fishing in zones of national jurisdiction) σχετικά με τη μη εξουσιοδοτημένη αλιεία αλλότριων σκαφών σε ζώνες εθνικής δικαιοδοσίας, καλεί τα κράτη – μέλη (κ-μ) του Οργανισμού να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα, έτσι ώστε κανένα πλοίο που δεν φέρει τη σημαία του παράκτιου κράτους να μην αλιεύει σε θαλάσσιες περιοχές εθνικής δικαιοδοσίας (όπου ασκείται εθνική κυριαρχία) του παράκτιου κράτους, παρά μόνο αν αποκτήσει την εγκριτική άδεια του παράκτιου κράτους.

Περαιτέρω, ο Κανονισμός 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική (ο γνωστός και ως ‘‘Common Fisheries Policy Regulation’’), στο άρθρο 5§2, εξουσιοδοτεί τα κ-μ, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022, να λάβουν μέτρα ώστε να περιορίζουν την αλιεία στα αλιευτικά σκάφη (άλλων κ-μ) τα οποία αλιεύουν κατά παράδοση στα ύδατα που τα παράκτια κ-μ ασκούν κυριαρχία ή έχουν υπό τη δικαιοδοσία τους. Βέβαια, ο Κανονισμός ορίζει εξαιρέσεις σ’ αυτόν τον τιθέμενο κανόνα και παραπέμπει στο Παράρτημα Ι, όπου αναφέρονται συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες εθνικής κυριαρχίας ορισμένων κ-μ, στις οποίες παρά ταύτα, λόγω σχέσεων καλής γειτονίας ή άλλων πολιτικο-οικονομικών ή γεωγραφικών δεδομένων, επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση, η αλιεία από σκάφη ‘‘αλλότριων’’ κ-μ. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, σε τούτη τη σημαντική εξαίρεση είναι ότι ‘‘αποφυγή’’ του άνω κανόνα για τις θαλάσσιες ζώνες της Ελλάδας και της Ιταλίας δεν προβλέπεται, ούτε (προς το παρόν) στοιχειοθετείται. Γι’ αυτό άλλωστε, στο πλαίσιο της μεταξύ μας συμφωνίας με την Ιταλία, υπογράψαμε Κοινή Γνωστοποίηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) με την οποία αμφότεροι (Έλληνες και Ιταλοί) ζητούμε τη μελλοντική τροποποίηση του άνω Κανονισμού περί κοινής αλιευτικής πολιτικής, δηλαδή στην ουσία την ένταξη των χωρικών μας υδάτων (από τα 6 έως τα 12 ν.μ.) στο Ιόνιο στην εξαίρεση του άνω Κανονισμού.Εν τέλει, και ο δικός μας, ο εγχώριος Αλιευτικός Κώδικας (ΝΔ 420/1970), νομοθέτημα που έχει μείνει ανέγγιχτο για μισό αιώνα(!), ορίζει στο άρθρο 32 ότι στην αιγιαλίτιδα ζώνη (δηλ. στα χωρικά ύδατα) του Ελληνικού Κράτους απαγορεύεται η αλιεία με πλοία ανήκοντα, τόσο από πλευράς εθνικότητας, όσο και πλοιοκτησίας,  κατά πλειοψηφία σε υπηκόους τρίτων χωρών. Επιτρέπεται ωστόσο, κατ’ εξαίρεση, ύστερα από άδεια που χορηγείται από τον Υπουργό Γεωργίας, η αλιεία από ‘‘αλλότρια’’ (πλην των ελληνικών) πλοία, εφόσον είναι δυνατή η αλιεία στην αιγιαλίτιδα ζώνη των ως άνω χώρων με πλοία ελληνικής σημαίας και πλοιοκτησίας, κατ’ εφαρμογή σχετικής διακρατικής συμφωνίας. Εν προκειμένω, ο Αλιευτικός Κώδικας θέτει τον όρο της αμοιβαιότητας. Επιτρέπει, τουτέστιν, την αλιεία στα χωρικά μας ύδατα από σκάφη τρίτου κράτους αν και εφόσον και τα δικά μας πλοία, κατόπιν διακρατικής συμφωνίας, επιτρέπεται να αλιεύουν στα χωρικά ύδατα του τρίτου κράτους.

Τα δεδομένα, λοιπόν, της διεθνούς, ευρωπαϊκής και ελληνικής νομοθεσίας ‘‘ομιλούν’’ από μόνα τους. Το ερώτημα όμως, που ετέθη παραπάνω, σε πρώτο επίπεδο, παραμένει, ίσως ακόμα πιο ‘‘καυτό’’ και αγωνιώδες: Ύστερα απ’ όλα τα παραπάνω, πού βασίζεται διεθνοπολιτικά και νομικά αυτό που προβλέφθηκε στο άρθρο 4 του εν λόγω νόμου;

Υπάρχει, πάντως, μια ‘‘ατραπός’’ διεξόδου: Η Σύμβαση της Γενεύης (1958) για την αιγιαλίτιδα ζώνη (χωρικά ύδατα) και τη συνορεύουσα ζώνη (Geneva Convention on the Territorial Sea and the Contiguous Zone) επιβεβαίωσε ότι το δικαίωμα των παράκτιων κρατών να ασκούν απόλυτη κυριαρχία (absolute sovereignty) στα χωρικά τους ύδατα περιλαμβάνει τη δυνατότητα να διαμορφώνουν το δικό τους νομοθετικό πλαίσιο για τον υποθαλάσσιο έμψυχο πλούτο (living resources) που βρίσκεται στα χωρικά τους ύδατα και να εκδίδουν διοικητικούς κανονισμούς που ρυθμίζουν τις εντός αυτών των υδάτων αλιευτικές δραστηριότητες.

Το ‘‘ακανθώδες’’ σημείο, ωστόσο, επί αυτής της ‘‘ατραπού’’ είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει υπογράψει και συνεπώς ούτε ποτέ έχει επικυρώσει τη συγκεκριμένη διεθνή Σύμβαση της Γενεύης του 1958 (ίδετε https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=XXI-1&chapter=21&clang=_en). Ωστόσο, με δεδομένο ότι κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος οι γενικώς παραδεδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν κάθε διάταξης νόμου, η άνω Σύμβαση της Γενεύης του 1958, στο πλαίσιο αποδοχής από την εγχώρια έννομη τάξη του διεθνούς εθιμικού δικαίου, μπορεί να θεωρηθεί ότι εντάσσεται νομικά και νοηματικά στο πλαίσιο του άρθρου 28 του Συντάγματος και κατά αυτόν τον τρόπο μπορεί να υποστηριχθεί ότι δύναται να ‘‘στηρίξει’’ την πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία της Βουλής.Με απλούστερα λόγια, επειδή στα χωρικά του ύδατα το παράκτιο κράτος ασκεί εθνική κυριαρχία και επειδή στο εννοιολογικό περιεχόμενο, στο νομικό φορτίο και στην πολιτική ουσία της εθνικής κυριαρχίας συμπεριλαμβάνεται, αυτονοήτως και διαχρονικώς, και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του εθνικά κυρίαρχου κράτους, η δια νομοθετικής πράξης παραχώρηση της δυνατότητας (ή ‘‘ανοχή’’) σε πλοία τρίτων χωρών να αλιεύουν σε τέτοια θαλάσσια ζώνη (εθνικής κυριαρχίας), μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι υλική εκδήλωση αυτού του δικαιώματος μιας συγκεκριμένης συντεταγμένης πολιτείας, ως αυτεξουσιαζόμενου υποκειμένου της διεθνούς κοινότητας, να αυτοδιατίθεται, άρα και να αυτοπεριορίζεται. Άλλωστε, κατά την UNCLOS, στην περίπτωση πάντως που καταφάσκεται το δικαίωμα ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’ πλοίων τρίτων χωρών από τα χωρικά ύδατα του παράκτιου κράτους, το τελευταίο διατηρεί το δικαίωμα να υιοθετεί νόμους και κανονισμούς για τη διατήρηση του ζώντος θαλάσσιου πλούτου των χωρικών υδάτων και για τις αλιευτικές δράσεις. Εν τέλει, ωστόσο, η συζήτηση καταλήγει στη νομικο-πολιτική ‘‘μήτρα’’ της ελληνικής πραγματικότητας και της ελληνικής διεθνούς θέσης, δηλαδή στο ίδιο το Σύνταγμα. Σύμφωνα, λοιπόν, με το αρ. 28§3 του Συντάγματος: ‘‘ H Ελλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον, δεν θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας.’’ Σε ένα δεύτερο επίπεδο, συνεπώς, εξίσου σημαντικό με το πρώτο και ξεκάθαρα κορυφαίο, το ζήτημα που προκύπτει αφορά το θεμελιώδες ερώτημα κατά πόσο η παραχώρηση (του δικαιώματος) ή η ανοχή από το ελληνικό κράτος της αλιείας από τους ευρωπαίους αλιείς (μεταξύ μας, πρακτικά από τους Ιταλούς αλιείς) εντός των χωρικών μας υδάτων στο Ιόνιο (στη ζώνη από τα 6 έως τα 12 ν.μ.) συνιστά περιορισμό της εθνικής μας κυριαρχίας; Αν η απάντηση σε τούτο το αρχικό, βασικότατο ερώτημα είναι θετική, τότε ποιο είναι το ‘‘σπουδαίο εθνικό συμφέρον’’ που υπαγόρευσε αυτόν τον (φερόμενο) περιορισμό της εθνικής μας κυριαρχίας; Και, περαιτέρω, έγινε αυτός ο (φερόμενος) περιορισμός της εθνικής μας κυριαρχίας με βάση την αρχή της ισότητας και υπό τον όρο της αμοιβαιότητας;Αυτό το πλαίσιο ερωτημάτων είναι εξαιρετικά σοβαρό, εθνικά μείζον, θα μπορούσε κάποιος να επισημάνει, και ίσως συνιστά ‘‘ανοιχτή πρόκληση’’ ειδικά για τους Συνταγματολόγους μας. Προς το παρόν, ωστόσο, κανείς στην Ελλάδα δεν ομιλεί, αντιθέτως η κοινωνία δεν προβληματίστηκε και επικράτησε ‘‘καθολική βουβαμάρα’’ παντού. Να είναι, άραγε, το ‘‘εξαιρετικά ευαίσθητον’’ του όλου ζητήματος; Να ισχύει ο καταρχάς λογικοφανής ισχυρισμός ότι η Ελλάδα σεβάστηκε στη συμφωνία του Ιουνίου του 2020 με τους Ιταλούς, προβαίνοντας σε διεθνή συμβιβασμό, μια de facto κατάσταση, που είχε παγιωθεί (από τους Ιταλούς ψαράδες) στο διάβα του χρόνου; Συνεπώς, μήπως ‘‘αναγκάστηκε’’ εκ της άνω Συμφωνίας η Βουλή να ενεργήσει, όπως ενήργησε; Ή είναι τέτοια η συγκυρία που προέχουν η εφαρμογή ενός ευρύτερου εθνικού περιφερειακού σχεδιασμού και η εξυπηρέτηση συγκεκριμένων ‘‘γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων’’;Η απάντηση στα παραπάνω δεν είναι προφανής διότι τα (τελευταία) ερωτήματα ίσως και να αφορούν υποκειμενικές τοποθετήσεις και ερμηνείες. Αν, πάντως, στο τέλος κάποιος θα ήθελε να αφήσει τον ευρύτερο προβληματισμό και να ‘‘σταθεί’’ στις ‘‘βεβαιότητες’’ του ζητήματος, δύο γεγονότα θαρρώ ότι θα έβρισκε ως τέτοιες (δηλ.  ‘‘βεβαιότητες’’). Πρώτον, το ότι για τους Ιταλούς ψαράδες το ‘‘δώρο’’ της Ελλάδας είναι σπουδαίο και φυσικά καλοδεχούμενο και δεύτερον ότι όλοι εμείς, που συγκροτούμε το ‘‘σώμα’’ του ελληνικού λαού, δια του Κοινοβουλίου μας που κατά την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας και της δημοκρατικής εκπροσώπησης μας εκφράζει, φωνάξαμε δυνατά προς την αντίπερα πλευρά της Αδριατικής: ‘‘Pescatori d’ Italia vi amiamo’’ *.

*Ψαράδες της Ιταλίας, σας αγαπάμε.

Ο Χρήστος Γκουγκουρέλας είναι δικηγόρος

LLM IN INTERNATIONAL COMMERCIAL LAW

LLM IN EUROPEAN LAW

Cer. LSE in Business, International

Relations and the political science

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Η επέκταση των χωρικών μας υδάτων στο Ιόνιο και το «δώρο» του Ελληνικού λαού στους Ιταλούς ψαράδες – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Είναι η πρώτη επέκταση του εθνικού μας χώρου από το 1947, αναφέρει σε δήλωσή της η βουλευτής Πιερίας Άννα Μάνη, τονίζοντας πως αυξάνεται η εθνική μας κυριαρχία σε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του θαλάσσιου και κατ’ επέκταση του εναέριου χώρου μας, σε περισσότερα από 13.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Φτάνουμε πλέον στα 12 ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων και εναέριου χώρου και στην ουσία μεγαλώνουμε τη χώρα!

Παράλληλα, τονίζει η βουλευτής Πιερίας, η Ελληνική Δημοκρατία επιφυλάσσεται να ασκήσει και στις λοιπές περιοχές της Επικράτειας τα αντίστοιχα δικαιώματά της, όπως αυτά θεμελιώνονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Άννα Μάνη: Ιστορική ημέρα, η Ελλάδα μεγαλώνει! appeared first on Eptanews.gr.

Καταρχάς, η προβληματική περί του ‘‘τύπου’’ στη συγκεκριμένη περίπτωση επικεντρώνεται σε δύο επιμέρους θεματικές: Πρώτον, στην τυπική νομιμότητα της επέκτασης των χωρικών υδάτων, στην οποία θα προβεί η Ελλάδα και δεύτερον στην εξ’ αυτής της επέκτασης εκκινούμενη νομιμοποιητική προσπάθεια διεθνούς κατοχύρωσης της. Με πιο απλά λόγια, ο ‘‘τύπος’’, εν προκειμένω, έχει να κάνει με τα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το αν, ως χώρα, δικαιούμαστε (;) και αν μπορούμε (;), υπό τις δεδομένες αντικειμενικές συνθήκες, να προχωρήσουμε σε όσα εξήγγειλε προχθές ο Κ. Μητσοτάκης.

Επί το πρώτον, όσον αφορά την τυπική νομιμότητα της επιχειρηθησόμενης επέκτασης των χωρικών μας υδάτων, το τοπίο είναι ασφαλώς ξεκάθαρο. Η εν λόγω επέκταση είναι ένα κυριαρχικό μας δικαίωμα που η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) κατοχυρώνει (άρθρο 3) και, μετά την ενσωμάτωση της άνω Σύμβασης στην εσωτερική έννομη τάξη (με τον Ν.2321/1995),  το ελληνικό δίκαιο ανεπιφύλακτα προβλέπει.

Επί το δεύτερον, το χρονικό σημείο που η Ελλάδα επιλέγει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Ιόνιο προσδίδει στην πρωτοβουλία της μια sui generis πραγματιστική διάσταση. Η εν λόγω πρόθεση επέκτασης εκδηλώνεται σε χρονικό σημείο ύστερο από την υπογραφή (στις 9-6-2020) της συμφωνίας μας με την Ιταλία για την οριοθέτηση των μεταξύ μας θαλασσίων ζωνών στο Ιόνιο, ήτοι σε κατοπινό χρονικό σημείο από την ήδη συμφωνηθείσα οριοθέτηση της μεταξύ μας υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.

Επί τούτου, ο καθηγητής, δικαστής και πρώην ΥΠΕΞ, Χρ. Ροζάκης, έχει ήδη τονίσει (Καθημερινή, 24-2-2020, ‘‘Είναι η Χάγη μια διέξοδος ή μια ουτοπία;’’): ‘‘Ο προσδιορισμός του εύρους της αιγιαλίτιδας ζώνης (δηλ. των χωρικών υδάτων) είναι κρίσιμος για την οριοθέτηση. Και σύμφωνα με τη νομολογία, το κράτος δεν έχει δικαίωμα επέκτασης (ενν. των χωρικών του υδάτων) μετά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.’’

Προφανώς, τα παραπάνω δεν είναι… αποκυήματα της φαντασίας του κ. Καθηγητή, ούτε προϊόν ‘‘επιστημονικής παραπληροφόρησης’’. Μάλιστα, αυτή η άποψη του κ. Ροζάκη είναι όντως δυνατόν να στηριχθεί σε νομολογιακά πορίσματα του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ΔΔΧ). Ειδικότερα, στην υπόθεση καθορισμού των θαλασσίων ζωνών στον Εύξεινο Πόντο μεταξύ Ουκρανίας και Ρουμανίας (2009), το ΔΔΧ δέχθηκε ότι εφόσον τα δύο κράτη είχαν ήδη συμφωνήσει για τα χωρικά τους ύδατα με διεθνή συμφωνία τους το 2003, η μετέπειτα διαφορά τους επί του συγκαθορισμού της μεταξύ τους υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ δεν μπορούσε να απενεργοποιήσει την αρχική συμφωνία τους για τα χωρικά ύδατα.

Σε άλλη δε υπόθεση, αυτή μεταξύ του Κατάρ και του Μπαχρέιν, το ΔΔΧ υπερθεμάτισε την άμεση σχέση του δικαίου της οριοθέτησης των χωρικών υδάτων από τη μια και της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ από την άλλη στο πλαίσιο της χάραξης ‘‘ενιαίου θαλάσσιου συνόρου’’ ανάμεσα στις δύο άνω χώρες και δη αποδίδοντας σ’ αυτό το ‘‘ενιαίο σύνορο’’ ευρύτερη έννοια, ήτοι αυτήν του συνεχόμενου ορίου, που οριοθετεί τις διάφορες, εν μέρει αλληλεπικαλυπτόμενες, ζώνες δικαιοδοσίας. Και σημείωσε, περαιτέρω, ότι ο κανόνας της «ίσης απόστασης/ειδικές συνθήκες» που εφαρμόζεται στην οριοθέτηση των χωρικών υδάτων και ο κανόνας των «αρχών ευθυδικίας/σχετικές περιστάσεις» που χρησιμοποιείται για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ είναι στενά συνδεδεμένοι (ίδετε Ν. Φαραντούρης, Τ. Κοσμίδης, Δίκαιο Υδρογονανθράκων, Νομική Βιβλιοθήκη, σελ. 139 και ICJ, Qatar-Bahrain maritime Delimitation, 16-3-2001, thought 231).

Δεν είναι καθόλου αβάσιμο, συνεπώς, να υποστηριχθεί ότι όλα τα παραπάνω ενδέχεται να καταστούν ‘‘προβληματογόνα’’ για το εγχείρημα της επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στο Ιόνιο. Ωστόσο, αυτή η καίρια παρατήρηση συνδέεται άμεσα με τις προθέσεις των Ιταλών. Το καθησυχαστικό, λοιπόν, είναι ότι δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα ως πολιτική επιλογή των γειτόνων μας να προσφύγουν σε βάρος μας στη Χάγη για το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών μας υδάτων, με δεδομένο βέβαια ότι αυτή η επέκταση θα γίνει μετά την μεταξύ μας οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ στο Ιόνιο.

Και τούτο για δύο λόγους: Πρώτον, διότι στην ίδια την μεταξύ μας συμφωνία προβλέπεται το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων ενός συμβαλλόμενου μέρους, κατόπιν ενημέρωσης της αντισυμβαλλόμενης χώρας, γεγονός που συνεπάγεται ότι οι Ιταλοί αποδέχθηκαν infra legem την αξιοποίηση μιας τέτοιας δυνατότητας από την Ελλάδα. Δεύτερον, διότι στο πλαίσιο της μεταξύ μας συμφωνίας υπογράψαμε Κοινή Γνωστοποίηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) με την οποία από κοινού ζητούμε τη μελλοντική τροποποίηση του Κανονισμού περί κοινής αλιευτικής πολιτικής (Κανονισμός ΕΕ 1380/2013). Ο Κανονισμός αυτός περιορίζει την πρόσβαση σε (αλιευτικούς) πόρους εντός των ζωνών των 12 ν.μ. των κρατών-μελών από έτερα κράτη-μέλη και αν τροποποιηθεί, οι Ιταλοί αλιείς, ακόμη και όταν θα επεκταθούμε στα 12 ν.μ, δεν θα έχουν κανένα πρόβλημα να αλιεύουν σε θαλάσσιες περιοχές μέχρι τα 6 ν.μ. από τις ακτές μας στο Ιόνιο, όπως παγίως κάνουν μέχρι σήμερα.

Προσωπικά, λοιπόν, δεν ανησυχώ για τα περί του ‘‘τύπου’’ της ελληνικής πρωτοβουλίας (δηλ. της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ.). Πιο πολύ απορία έχω για το τι θα συμβαίνει από τη στιγμή που γίνει η ανακήρυξη της επέκτασης από την ελληνική πλευρά μέχρι να τροποποιηθεί ο άνω αλιευτικός Κανονισμός της ΕΕ ή στην περίπτωση που αυτός τελικά δεν αναθεωρηθεί: Θα συνεχίσουν, και μετά την άνω ανακήρυξη της επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στα 12 ν.μ., να αλιεύουν οι Ιταλοί μέχρι τα 6 ν.μ. από τις ακτές μας παρά ταύτα, ωσάν να μην συνέβη τίποτε, ή θα ζητούν, επί θαλάσσιας ζώνης που η Ελλάδα θα ασκεί κυριαρχία (sovereignty) την άδεια από τις ελληνικές αρχές, όπως θα επιβάλλεται; Ίδωμεν…

Πέραν του ‘‘τύπου’’ όμως, αυτό που πιο πολύ μετρά είναι, ως γνωστόν, η ‘‘ουσία’’, η οποία ‘‘ουσία’’, εν προκειμένω, συνδέεται ομφαλικά με τη δικαιοπολιτική ratio και τη γεωπολιτική βαρύτητα του εγχειρήματος, που εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός. Με μια πιο απλή εκφορά, η ‘‘ουσία’’ εδώ έχει να κάνει με τις απαντήσεις στα ερωτήματα περί του γιατί η Ελλάδα επιδιώκει την επέκταση των χωρικών της υδάτων στο Ιόνιο (;), τι συγκεκριμένες στοχεύσεις έχει (;) και ποιες θα είναι οι ευρύτερες συνέπειες αυτού του εγχειρήματός της (;). Έτσι, αναπόφευκτα, η συζήτηση πια εκ των πραγμάτων περιστρέφεται περί του γενικού ερωτήματος αν ενισχύεται, με την σκοπούμενη πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς, η επιχειρηματολογία των Τούρκων ότι η Ελλάδα μπορεί να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. οπουδήποτε αλλού, όχι όμως στο Αιγαίο, όπου τα χωρικά της ύδατα είναι 6 ν.μ. και θα παραμείνουν εκεί τόσα λόγω των ειδικών συνθηκών που, όπως ισχυρίζεται η Τουρκία, ισχύουν, ούτως ή άλλως, στο Αιγαίο.

Ο Έλληνας Πρωθυπουργός, λοιπόν, ‘‘ξεθάβει’’ στην παρούσα, επιλεγμένη απ’ αυτόν, συγκυρία, μια υπαρκτή σε χρονικό βάθος, πλην όμως υποβόσκουσα, θεματική στην πλατφόρμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, δηλαδή αυτήν που σχετίζεται με το ερώτημα αν το Αιγαίο είναι τελικά μια ημίκλειστη (semi-enclosed sea) θάλασσα, επί της οποίας τα ‘‘ζητήματα τριβής’’ παρουσιάζουν ένα ιδιάζοντα νομικό, γεωγραφικό και ιστορικο-πολιτικό εξαιρετισμό.

Στην ουσία δε αυτής της ‘‘καυτής’’ συζήτησης, που μάλιστα ήταν διαχρονικά υποστατή και παλλόμενη όχι μόνο στα ‘‘conclavia clausa’’ της ελληνικής διπλωματίας, αλλά και στον ευρύ δημόσιο διάλογο περί των εθνικών θεμάτων, δύο είναι οι ιστορικά καταγεγραμμένες ‘‘προτεινόμενες γραμμές’’ για την ελληνική εξωτερική πολιτική: την πρώτη, ας μου επιτραπεί να την ονοματίσω ‘‘Γραμμή Ντ. Μπακογιάννη’’ και την δεύτερη ‘‘Γραμμή Ε. Βενιζέλου’’.

Η πρώην ΥΠΕΞ μας, λοιπόν, είναι σαφής υποστηρίκτρια της άμεσης επέκτασης των χωρικών μας υδάτων από τα 6 στα 12 ν.μ. και μάλιστα όχι μόνο στο Ιόνιο, αλλά οπουδήποτε αλλού αυτό θα ήταν εφικτό, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η εθνική ασφάλεια. Και πρεσβεύει ότι η επέκταση αυτή δεν αποτελεί κανένα μήνυμα και προς κανέναν ότι ‘‘έχουμε την παραμικρή δεύτερη σκέψη για τα δικαιώματα μας αλλού’’, ήτοι στο Αιγαίο και στην Ανατ. Μεσόγειο (ίδετε το video από την εκδήλωση του ‘‘Κύκλου Ιδεών’’ στο χρονικό σημείο 1 ώρα και 29 λεπτά https://ekyklos.gr/deftera-16-12-2019-oriothetisi-thalassion-zonon-sti-mesogeio-kai-ellinotourkikes-sxeseis.html). Αντιθέτως, η μέχρι τώρα ‘‘μη επέκταση’’ των χωρικών μας υδάτων, επιχειρηματολογεί η κ. Μπακογιάννη, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ‘‘ένδειξη αδυναμίας’’ και ‘‘φοβικών καταλοίπων’’ της Ελλάδας κατά την άσκηση της εξωτερικής της πολιτικής και την προάσπιση των εθνικών της συμφερόντων.

Παρεμπιπτόντως, για να είμαστε δίκαιοι, αυτή η πρώτη προσέγγιση δεν υπήρξε ανέκαθεν ‘‘στερεοτυπική’’ και ‘‘ακραιφνής’’ (επί παραδείγματι η ίδια η κ. Μπακογιάννη δήλωνε παλαιότερα: ‘‘Ταυτόχρονα, είναι αντίθετη (εννοεί την πρόθεση της τότε Κυβέρνησης Τσίπρα) με την πάγια άποψη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής ότι αποσπασματικές επιμηκύνσεις της αιγιαλίτιδας ζώνης (δηλ. των χωρικών υδάτων) δίνουν περαιτέρω επιχειρήματα στην τουρκική πλευρά να μιλά για ιδιαιτερότητα του Αιγαίου’’ www.euro2day.gr, 28 Οκτωβρίου 2018). Είναι, ωστόσο, σήμερα μια συνεκτική και ευδιάκριτη ‘‘γραμμή’’, την οποία μάλιστα de facto επέλεξε ήδη ο Κ. Μητσοτάκης.

Η δεύτερη ‘‘γραμμή’’ αποκρυσταλλώνεται στα ακόλουθα λόγια του Ε. Βενιζέλου (την επικαλείται σταθερά ο πρώην ΥΠΕΞ μας, γι’ αυτό και την ονόμασα ‘‘γραμμή Βενιζέλου’’): ‘‘Η προαναγγελία (ενν. από την Κυβέρνηση Τσίπρα) της μερικής επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ. εκτός του Αιγαίου και του κρίσιμου τμήματος της Ανατολικής Μεσογείου (ενν. στο Ιόνιο), δεν προσφέρει πρακτικά τίποτα, ενώ συνιστά – δυστυχώς και ανεξαρτήτως προθέσεων – αποδοχή και ενίσχυση του βασικού τουρκικού ισχυρισμού περί «ειδικών συνθηκών» και προσχώρηση στην τουρκική πρακτική του διαφοροποιημένου μήκους των χωρικών υδάτων. Τέτοια θέματα δεν προσφέρονται για μικροκομματικά ή ενδοκυβερνητικά παίγνια. Το εθνικό συμφέρον είναι πολύ απαιτητική υπόθεση’’ (https://www.athensvoice.gr/politics/486804_eyaggelos-venizelos-ohi-se-kiniseis-entyposiasmoy-kai-proheirotites-me-tin»).

Η αντιδιαστολή, για την οποία μιλά ο κ. Βενιζέλος, είναι τοιουτοτρόπως προφανής: Αν η Ελλάδα (θα) έχει χωρικά ύδατα 12 ν.μ. στο Ιόνιο Πέλαγος,  παραμένοντας πάντως στο Αιγαίο με χωρικά ύδατα στα 6 ν.μ., ελέω και του τουρκικού ‘‘casus belli’’, θα αυτοϋπονοεί και ad hoc θα αποδέχεται τη μειωμένη επήρεια στις θαλάσσιες ζώνες των νησιών της στο Αιγαίο, λόγω των ‘‘ειδικών συνθηκών’’ που ισχύουν στη συγκεκριμένη ‘‘ημίκλειστη θάλασσα’’. Γι’ αυτό και ο κ. Καθηγητής έγραφε (ίδετε Καθημερινή, 5-11-2018, Ε. Βενιζέλος, ‘‘Κύματι Θαλάσσης’’): ‘‘Όμως η αποδοχή της μερικής επήρειας των νησιών σε αιγιαλίτιδα ζώνη ενισχύει, όπως είπαμε, την τουρκική επιχειρηματολογία για μειωμένη επήρεια των νησιών σε άλλες θαλάσσιες ζώνες, όπως η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ. Αυτό έχει σημασία πρωτίστως για την Ανατ. Μεσόγειο, για το συγκρότημα της Μεγίστης (σημ. είναι το συγκρότημα του Καστελόριζου), ενδεχομένως όμως ακόμη και για την Κρήτη!’’.

Ο μέγας, επομένως, προβληματισμός εστιάζεται στο αν όντως δεν υπάρχει, όπως ισχυρίζονται οι Τούρκοι, δικαιϊκά αυτοματοποιημένος και νομικά πάγιος τρόπος απόδοσης της επήρειας των θαλασσίων ζωνών των νησιών, αλλά ‘‘σχετικοποίηση’’, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, της έκτασης  των θαλασσίων ζωνών τους (ακόμα δηλ. και των χωρικών τους υδάτων), ειδικά σε ‘‘ημίκλειστες’’ θάλασσες, όπου υφίστανται ‘‘ειδικές συνθήκες’’, δηλαδή συνθήκες τέτοιες που δεν επιτρέπουν την επίτευξη της στοχευόμενης και από το διεθνές δίκαιο ‘‘δίκαιης λύσης’’ (equitable solution) σε διακρατικές διαφορές επί θαλασσίων ζωνών. ‘‘Δίκαιης λύσης’’, που να είναι συνάδουσα με τα γεωγραφικά δεδομένα (έκταση των ακτών των παράκτιων χωρών, μη αποκοπή του εδαφικού κορμού ενός κράτους από τις θαλάσσιες ζώνες του – non encroachment), με τις ιδιάζουσες εκατέρωθεν ιστορικο-πολιτικές αναφορές, με τις αρχές της αναλογικότητας (principle of proportionality) και εγγύτητας (principle of proximity) και κυρίως με αυτήν της ευθυδικίας (principle of equity).

Επί του άνω βασικού, πολυπαραμετρικού προβληματισμού, η Ελλάδα σήμερα δηλώνει σθεναρά ότι επιλέγει την ‘‘πρώτη άνω γραμμή’’, μη ενστερνιζόμενη τους ‘‘ακανθώδεις περιορισμούς’’ της ‘‘δεύτερης γραμμής’’. Φρονώ, λοιπόν, ότι μετά απ’ αυτό, η δικαίωση της τελολογικής ratio και της γεωπολιτικής δυναμικής αυτής της πρωτοβουλίας για την επέκταση των χωρικών μας υδάτων στο Ιόνιο θα κριθεί κυρίως από την παράμετρο ‘‘Χρόνος’’. Αν, συνεπώς, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία καταγραφεί ιστορικά ως μια μεμονωμένη κίνηση της Ελλάδας, αποκομμένη από τα στρατηγικά συμφραζόμενα της πολιτικής της και μη εντασσόμενη σε έναν συνεκτικό και συμπαγή εθνικό ειρμό λογικής, μάλλον θα θεωρηθεί ως ένας ιστορικά ‘‘ελλιποβαρής’’ και πάντως αποσπασματικός ελιγμός της, πενιχρού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος και κυρίως βεληνεκούς. Αν όμως, συν τω χρόνω, η κίνηση αυτή, στο πλαίσιο ενός εθνικού στρατηγικού σχεδίου και μιας συνολικής γεωπολιτικής προσέγγισης, αποτελέσει ‘‘προπομπό’’ αντίστοιχων κινήσεων και στις υπόλοιπες θαλάσσιες ζώνες που αφορούν τη χώρα μας, τότε ενδέχεται να αποτελέσει ένα ‘‘γεωπολιτικά διαπλαστικό’’ γεγονός για την ευρύτερη περιοχή, γεγονός που ενέχει όμως και ένα πολύ ισχυρό ‘‘συγκρουσιακό φορτίο’’.

Πάντως, με βάση το διεθνές δίκαιο, τα νόμιμα μέσα για τον καθορισμό των θαλασσίων ζωνών ανάμεσα σε παράκτια κράτη, όταν αυτές αλληλεπικαλύπτονται (τέτοια είναι βεβαίως και η περίπτωση Ελλάδας-Τουρκίας), είναι η διαπραγμάτευση ενόψει υπογραφής διμερούς συνθήκης, η συμφιλίωση, η διαιτησία και η υπαγωγή της διαφοράς / των διαφορών σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο. Επομένως, όλα τα παραπάνω, ούτως ή άλλως, τα… έχουμε μπροστά μας.

Ο Κ. Μητσοτάκης όμως, επιλέγοντας την ‘‘πρώτη άνω γραμμή’’, εξεδήλωσε από το βήμα της Βουλής το σκεπτικό του, αναφερόμενος στον Fernard Braudel. Λέγοντας ότι στις αρχές του 20^ου αιώνα o Γάλλος Ιστορικός υποστήριζε ότι ‘‘η Γεωγραφία είναι ένας μοχλός που επιβραδύνει την Ιστορία’’, επεσήμανε ότι στις αρχές του 21^ου αιώνα, η Ελλάδα, κυρώνοντας τις δύο συμφωνίες της με την Ιταλία και την Αίγυπτο, αποδεικνύει ότι ‘‘είναι στο χέρι όλων μας να κάνουμε την κοινή μας θάλασσα έναν δημιουργικό επιταχυντή της Ιστορίας’’. Αν είναι έτσι, εγώ από την πλευρά μου, απλά του υπενθυμίζω ότι ο Θουκυδίδης, 2,5 χιλιάδες περίπου χρόνια πριν από σήμερα, έλεγε ότι τα κράτη ενεργούν με βάση το ‘‘φόβο’’, το ‘‘συμφέρον’’ και την ‘‘τιμή’’ τους. Στα πολύ πιο κρίσιμα, συνεπώς, που ήδη φαίνονται καθαρά στον ορίζοντα, επιβάλλεται να ενεργήσουμε με ιστορικό ένστικτο (‘‘φόβος’’) εθνικής επιβίωσης έναντι της όποιας εις βάρος μας απειλής, με συλλογικό οραματισμό για τα δίκαια μας (‘‘συμφέρον’’) και με εθνική αξιοπρέπεια (‘‘τιμή’’).  

*Ο Χρήστος Γκουγκουρέλας, είναι δικηγόρος

LLM IN INTERNATIONAL COMMERCIAL LAW

LLM IN EUROPEAN LAW

Cer. LSE in Business, International

Relations and the political science

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post O τύπος και η ουσία για την επέκταση των χωρικών υδάτων μας στο Ιόνιο Πέλαγος – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.