Στην παλαιά Λεπτοκαρυά, σε κάθε ονομαστική γιορτή, η νοικοκυρά του σπιτιού που γιόρταζε, έπρεπε να κάνει όλες τις απαραίτητες προετοιμασίες. Έτσι, το πρωί της ονομαστική εορτής (μετά τον απαραίτητο εκκλησιασμό στον ιερό ναό του Αγίου Νικολάου) περίμεναν τον παπά να πηγαίνει στο σπίτι τους, ώστε να «σηκώσει το ύψωμα» δηλ. να ευλογήσει το πρόσφορο του εορτάζοντα.

Τον παπά τον περίμεναν στον «καλόν τον οντά» (δηλ. στο δωμάτιο της υποδοχής), όπου πάνω στο καλοστρωμένο τραπέζι είχαν «ένα πρόσφορο, ένα ποτήρι κρασί και λίγους ξηρούς καρπούς μέσα σε ένα πιάτο». Μόλις έφθανε ο παπάς διάβαζε πρώτα την ευχή. Μετά έκοβε ένα κομμάτι από το πρόσφορο και το βουτούσε μέσα στο κρασί ή το άφηνε μέσα στο ποτήρι με το κρασί. Αυτό το κρασί ήταν «το διαβασμένο» και έπρεπε απαραιτήτως να πιουν όλα τα μέλη της οικογένειας του σπιτιού που γιόρταζε. Όταν τέλειωνε ο παπάς το «διάβασμα της ευχής» τότε η σπιτονοικοκυρά πάντα με διακριτικό τρόπο έδινε κάποια χρήματα στον παπά για τον «κόπο» του και εκείνος με τη σειρά του, πρώτα τους εύχονταν για τα χρόνια πολλά και μετά ξεκινούσε για το σπίτι του επόμενου εορτάζοντα.

Την ημέρα εκείνη που κάποιος είχε την ονομαστική του γιορτή, δέχονταν απαραίτητα και επισκέψεις. Μπορούσαν όλοι οι χωριανοί της παλαιάς Λεπτοκαρυάς να τον επισκεφτούν και να κεραστούν. Οι Λεπτοκαρίτες πήγαιναν επίσκεψη «βίζιτα» πάντα μόνοι τους, ενώ οι Λεπτοκαρίτισσες πήγαιναν χωριστά. Τονίζουμε πως δεν επιτρέπονταν στις γυναίκες να κάνουν επίσκεψη «βίζιτα» την ημέρα της γιορτής. Το μόνο που μπορούσαν ήταν να πάνε σε μεγάλες γυναικείες  παρέες, στο σπίτι του εορτάζοντα για να κεραστούν, έως και στις οκτώ επόμενες ημέρες από την ημέρα που γιόρταζε. Οι γυναίκες ποτέ δεν γιόρταζαν στην παλαιά Λεπτοκαρυά.

Όλοι οι επισκέπτες κερνιόντουσαν. Στους άνδρες πρόσφεραν τσίπουρο, κρασί, ούζο, ενώ στις γυναίκες έδιναν μέντα ή λικέρ και λουκούμι. Το σπιτικό του εορτάζοντα είχε και μεζέδες, αλλά τους πρόσφεραν μόνο στους κοντινούς συγγενείς και στους καλούς φίλους. Αυτοί με τη σειρά τους έτρωγαν, έπιναν, τραγουδούσαν, γλεντούσαν και χόρευαν ως αργά το βράδυ και μερικές φορές έως και το πρωί της επόμενης ημέρας.

Τονίζουμε πως στις επισκέψεις «στα βίζιτα» κανένας Λεπτοκαρίτης δεν πήγαινε δώρο στον εορτάζοντα, αλλά ούτε και περίμενε να του φέρουν κάποιο δώρο όταν και αυτός θα γιόρταζε με τη σειρά του. Ήταν καθαρά αγνές επισκέψεις και γίνονταν μόνο από εκτίμηση και αγάπη για τον εορτάζοντα.

Γι’ αυτό κατά την επίσκεψη «βίζιτα» οι Λεπτοκαρίτες τραγουδούσαν και το παρακάτω τραγούδι:

«Σι τούτου σπίτι απούρθαμι

κέρνα μας, κέρνα μας,

να φάμι κι να πιούμι

άϊντι δεν κιρνάς, δεν καλοπερνάς»

«Ιμείς ιδώ δεν ήρθαμι

να φάμι κι να πιούμι

μόνο σας αγαπούσαμι

κι ήρθαμι να σας δούμι»

Αρκετές πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του καθηγητή Γεωργίου Χατζή «ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑ» καθώς και από το προσωπικό μου αρχείο.

ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Το έθιμο «τα βίζιτα» στην παλαιά Λεπτοκαρυά | Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.

Σήμερα γιορτάζουμε τα εκατό δέκα χρόνια (1912-2022) της απελευθέρωσης της Κατερίνης και της Πιερίας μας, από τους Οθωμανούς. Παρουσιάζουμε τη «διαταγή επιχειρήσεων» του Συνταγματάρχη της VII Μεραρχίας “Κλεομένη Κλεομένη”, λίγο πριν της απελευθέρωση της Κατερίνης. Στις 07:30΄ το πρωί της 16^ης Οκτωβρίου 1912, ημέρα Τρίτη, τα ελληνικά στρατεύματα μπαίνουν στην πανηγυρίζουσα Κατερίνη.

ΔΙΑΤΑΓΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΟΥ ΤΗΣ VII ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ

1)  Τακτική κατάστασις η αυτή.

2)  Η Μεραρχία βαίνει πρός Αικατερίνην καί Κίτρος (Πύδναν) πρός εκδίωξιν εκείθεν του εχθρού.

• Η Μεραρχία διαιρεσθήσεται εις δύο φάλλαγας.

Η μία φάλαγξ, αποτελούμενη εκ του 8^ου Ευζονικού Τάγματος του υπό τόν λοχαγόν Κ. Μαζαράκην σώματος καί 4 πολυβόλων, θά βαδίση πρός Κίτρος (Πύδναν) διά του Χάνι Μηλιάς παραλλήλως αμαξιτής οδού πρός βορράν καί εκείθεν πρός Κίτρος διά Κεραμίδι.

Η ετέρα φάλαγξ, αποτελούμενη εκ του λοιπού της Μεραρχίας, θά προελάση διά της αμαξιτής οδού εναντίον της Κατερίνης καί θά βαδίση κατά την εξής τάξιν:

Εμπροσθοφυλακή, 20^ον Σύνταγμα, Λόχος Μηχανικού, Α΄ τμήμα Χειρουργείου.

Κύριον σώμα, 1^ον Τάγμα 21^ου Συντάγματος Πεζικού, Μοίρα Πυροβολικού, έτερον Τάγμα 21^ου Συν/τος Πεζικού, οι λοιποί υγειονομικοί σχηματισμοί.

Απόστασις 400μ.

Οπισθοφυλακή. Είς λόχος του τελευταίου Τάγματος του 19^ου Συντάγματος.

• Ώρα εκκινήσεως εμπροσθοφυλακής 8 πρωϊας.
• Τό εν προφυλακαίς Τάγμα θέλει συνταχθή άμα η εμπροσθοφυλακή διέλθη πρό της γραμμής των σκοπών καί θά λάβη τήν οικείαν εν τη φάλαγγι θέσιν του οπίσω άλλου Τάγματος του Συντάγματός του.
• Τά μεταγωγικά σώματος, κατά τήν τάξιν των σωμάτων, θέλουσι μείνει κατά μήκος της οδού, της κεφαλής αυτών ούσης εις Καρακόλι.
• Αι συζυγαρχίαι πυρομαχικών εις Άγιον Δημήτριον καί η εφοδιοπομπή εις Φουσκινατζίκ (Αγία Τριάς).

Καρακόλι (ύψ. 468 Β. Μονής Πέτρας) 15-Χ-12 ώρα 5 καί 30 πρωϊας.

VIIη Μεραρχία Κλεομένης Συντ/χης

ΤΖΙΟΛΑΣ  ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Διαταγή επιχειρήσεων του διοικητού της VII Μεραρχίας | Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.

Η παλαιά Λεπτοκαρυά (1908 – 1912) είχε πεντατάξιο δημοτικό σχολείο, με περισσότερους από εβδομήντα μαθητές, αγόρια και κορίτσια. Οι κάτοικοι του χωριού όμως ήθελαν να αποκτήσουν αξιοπρεπέστερο κτίριο, και έτσι κατόρθωσαν να χτίσουν το νέο τους σχολείο, στα μέσα της δεκαετίας του 1920. Αυτό που ποθούσαν οι Λεπτοκαρίτες της δεκαετίας του 1920, το κατέστρεψαν (χωρίς λόγο) οι Λεπτοκαρίτες της δεκαετίας του 1960, με μοναδικό σκοπό να πάρουν τα οικοδομικά υλικά, για να τα χρησιμοποιήσουν στην κατασκευή των νέων τους σπιτιών, στη σημερινή Λεπτοκαρυά.

Στο χώρο όπου βρισκόταν το παλιό δημοτικό σχολείο, (επί δημαρχίας Δημητρίου Βράνου) χτίστηκε ένα δημοτικό κτίριο, όπου στεγάζονταν μία ταβέρνα, η οποία λειτούργησε μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2000. Έκτοτε το δημοτικό κτίριο εγκαταλείφθηκε στη φθορά του χρόνου.

Ο σημερινός επισκέπτης θα αντικρύσει τις βατσινιές να έχουν κλείσει την κύρια είσοδο του κτιρίου, σπασμένα τζάμια, βγαλμένες πόρτες, λεηλατημένες τουαλέτες, κλπ. Το πιο απογοητευτικό όμως είναι, πως το υπόστεγο και το εσωτερικό του κτιρίου μετατράπηκαν σε στάβλο, αφού ανενόχλητα τα αιγοπρόβατα της περιοχής, εισέρχονται εντός του κτιρίου.

Πρέπει άμεσα ο δήμος Δίου – Ολύμπου να προστατεύσει το κτίριο. Αρχικά να γίνει η περίφραξη του οικοπέδου, καθώς και η τοποθέτηση των πορτών στο κτίριο, ώστε να μην εισέρχονται τα αιγοπρόβατα εντός αυτού. Πρότασή μου (για ακόμα μία φορά) είναι να ενταχθεί το κτίριο σε κάποιο πρόγραμμα LEADER και να μετατραπεί σε λαογραφικό μουσείο, όπου θα μας θυμίζει την καθημερινή ζωή, τα ήθη και τα έθιμα, τις ασχολίες και τις παραδόσεις των κατοίκων της παλαιάς Λεπτοκαρυάς.

Ενδεικτικά το μουσείο θα περιλαμβάνει γεωργικά εργαλεία, καζάνια βαφής υφασμάτων, παραδοσιακό κάρο, αντικείμενα καθημερινής χρήσης του μαγειρείου, χάλκινα αντικείμενα, εργαστήριο υφαντικής με τον αργαλειό και τα υφαντά εκθέματα, εργαλεία κηπουρικής και των γεωργικών εργασιών, πήλινα και γυάλινα αντικείμενα, μπακιρένια και ψάθινα σκεύη, εργαλεία θερισμού, υφαντά και αντικείμενα του λαϊκού πολιτισμού που σήμερα δεν υπάρχουν πια, καθώς και συλλογή με παραδοσιακές φορεσιές της περιοχής. Παράλληλα φωτογραφίες από το παρελθόν, θα διακοσμούν τους χώρους των δωματίων του μουσείου και θα ξαναφέρνουν στη μνήμη μας, στιγμές όμορφες και συγκινητικές.

Απαραίτητη προϋπόθεση, για την επίτευξη του στόχου της πρωτοβουλία αυτής είναι, η βοήθεια του δήμου Δίου – Ολύμπου, καθώς η βοήθεια όλων των πολιτιστικών συλλόγων της Λεπτοκαρυάς. Γιατί λαός που ξεχνάει την ιστορία του . . . δεν έχει μέλλον ! ! !

  ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Το παλιό σχολειό στην παλαιά Λεπτοκαρυά εκπέμπει σήμα κινδύνου | Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.

Όταν δεν έβρεχε για μεγάλο χρονικό διάστημα στην παλαιά Λεπτοκαρυά, τότε οι κάτοικοι του χωριού, παρακαλούσαν το Θεό να τους φέρει την πολυπόθητη βροχή. Αυτό γινόταν γιατί ένα μεγάλο τμήμα του εισοδήματος του Λεπτοκαρίτη, βασιζόταν στις αγροτικές δραστηριότητες. Έτσι, σε περιόδους ανομβρίας υπήρχε μεγάλο πρόβλημα, επειδή η σοδειά ήταν πιθανό να μην επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Όλο το τελετουργικό της παράκλησης προς το Θεό, (για να φέρει τη βροχή) συνδέεται με το έθιμο της «Πιπιρούνας», (δηλ. της παπαρούνας).

Σύμφωνα με το έθιμο, ένα αγόρι δέκα έως δώδεκα ετών (συνήθως ήταν φτωχό) το έντυναν «πιπιρούνα». Μάζευαν δηλαδή “βούζια” (αγριόχορτα που φύτρωναν στα λακκώματα) και τα κρεμούσαν γύρω από τη μέση του μικρού αγοριού, έτσι ώστε να μοιάζει με φούστα. Επάνω στο κεφάλι του αγοριού έβαζαν μια κατσαρόλα. Όταν η «πιπιρούνα» ήταν έτοιμη, τότε την έβγαζαν στους δρόμους του χωριού. Αυτή περπατούσε πάντα μπροστά, ενώ από πίσω της ακολουθούσαν μικροί και μεγάλοι Λεπτοκαρίτες, τραγουδώντας την «πιπιρούνα».

«Πιπιρούνα πιρπατί,

του Θιό παρακαλεί,

για να ρίξει μια βροχή,

μια βροχή τρανή, τρανή,

μπόρες, μπόρες στα μπαμπάκια,

και βροχή στα καλαμπούκια,

μπόρες, μπόρες το νερό

και το γένημα σωρό».

Η «πιπιρούνα» και οι Λεπτοκαρίτες που τη συνόδευαν, περπατούσαν από σπίτι σε σπίτι στην παλαιά Λεπτοκαρυά και τραγουδούσαν το παραπάνω τραγούδι. Η κάθε νοικοκυρά έβγαινε έξω από το σπίτι της και έριχνε νερό πάνω στην κατσαρόλα, που είχε στο κεφάλι της η «πιπιρούνα. Ένας από εκείνους που συνόδευαν την «πιπιρούνα» κρατούσε στο χέρι του ένα “μπακράτσι” γεμάτο με νερό. Σε κάθε σπίτι που επισκέπτονταν, πρώτα η νοικοκυρά έβρεχε με νερό την «πιπιρούνα» και αργότερα έριχνε ένα νόμισμα μέσα στο “μπακράτσι”.

Το παράξενο είναι πως μετά το έθιμο της «πιπιρούνας» τις περισσότερες φορές έβρεχε, γι’ αυτό και οι Λεπτοκαρίτες είχαν σχηματίσει τη γνώμη πως σ’ αυτό βοήθησε πολύ η «πιπιρούνα». Αφού τελείωνε η «περιφορά της πιπιρούνας» στο χωριό, τότε οι γυναίκες του χωριού μαζεύονταν σ’ ένα σπίτι, όπου και έφτιαχναν πίτες, για το γλέντι που θα ακολουθούσε το βράδυ, στην παλαιά Λεπτοκαρυά.

Το έθιμο «πιπιρούνα» έχει και πολλούς συμβολισμούς όπως: Το ντυμένο με “βούζια” αγόρι, συμβόλιζε τη διψασμένη βλάστηση που αναζητούσε απεγνωσμένα το νερό για να καρποφορήσει, ενώ το νερό που έριχνε η νοικοκυρά στην «πιπιρούνα» συμβόλιζε την πολύτιμη βροχή που περίμεναν οι Λεπτοκαρίτες. Επίσης, επιλεγόταν ένα φτωχό παιδί, γιατί πίστευαν ότι έτσι θα δημιουργηθεί μεγαλύτερο αίσθημα λύπης στο Θεό.

Πολλές πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του καθηγητή Γεωργίου Χατζή «Λεπτοκαρυά», καθώς και από το προσωπικό μου αρχείο.

ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Το έθιμο «πιπιρούνα» στην παλαιά Λεπτοκαρυά | Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.

Στο λογότυπο του δήμου Δίου – Ολύμπου, βλέπουμε την εικόνα του Αγίου Διονυσίου του έν Ολύμπω, το κάστρο του Πλαταμώνα, το αρχαίο θέατρο του Δίου και την εικόνα με τα γράμματα ΛΕΙΒΗ.

Αναρωτήθηκε κανείς τι συμβολίζει η εικόνα αυτή; Παρουσιάζουμε λοιπόν (για πρώτη φορά) την εικόνα αυτή προς ενημέρωση των δημοτών του δήμου Δίου – Ολύμπου, αλλά και των κατοίκων της Πιερίας ευρύτερα.

Πρόκειται για ένα βαρίδιο ζυγαριάς, για μία μεταλλική πλάκα (σχεδόν τετράγωνη), της οποίας το βάρος ήταν 433 γραμμάρια. Βρέθηκε κοντά στα Λείβηθρα (τη δεκαετία του 1980) και παραδόθηκε στο μουσείο του Δίου, όπου και φυλάσσεται. Χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα για τον καθορισμό του βάρους μίας μνας. Η μνα είναι μία βασική μετρική μονάδα, που στην Αττική ζυγίζει 436 γραμμάρια και η δραχμή ως μέτρο βάρους ζυγίζει 4,36 γραμμάρια, αφού εκατό δραχμές αντιστοιχούν με μία μνα.

Η μνα που βρίσκεται στο μουσείο του Δίου, έχει στην άνω επιφάνειά της έκτυπη μία παράσταση και πέντε γράμματα Λ Ε Ι Β Η . Είναι “ένα τσαμπί σταφύλι” και τμήμα του ονόματος της πόλης των Λειβήθρων, “ Λ Ε Ι Β Η ” που συνδέεται στενά με το μύθο του Ορφέα.

Το παραπάνω εύρημα αποτελεί και το πρώτο γραπτό τεκμήριο, για την ταυτοποίηση της πόλης των Λειβήθρων, η οποία βρίσκεται μεταξύ της παλαιάς Λεπτοκαρυάς και της Σκοτίνας. Την ακρόπολη των Λειβήθρων πρώτος εντόπισε ο αείμνηστος Κοτζιάς, το έτος 1954 (έφορος αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης). Το έτος 1995, ξεκίνησαν οι πρώτες ανασκαφές στην ακρόπολη των Λειβήθρων (όπου συμμετείχα και εγώ ως αρχαιολόγος) υπό την εποπτεία της κυρίας Έφης Πουλάκη – Παντερμαλή.

Η λέξη Λείβηθρα, προέρχεται από την αρχαία ρίζα λειβ-, από την οποία και λείβω = στάζω, χύνω, εκχέω. Επομένως τα Λείβηθρα σημαίνουν ένυδρος τόπος, περιοχή με πολλά νερά. Οι σημερινοί κάτοικοι του Ολύμπου, την τοποθεσία αυτή την ονομάζουν “Κανάλια”, από τη λατινική λέξη “Canalis”, δηλ. οχετός, τάφρος, όπου με μεγάλη επιτυχία μετονόμασαν σε “Κανάλια”, τα Λείβηθρα των προγόνων τους, σα να έκαναν ενσυνείδητα μετάφραση της αρχαίας ελληνικής λέξης.

Τα Λείβηθρα είναι η πατρίδα του Ορφέα. Εδώ γεννήθηκε ο χρυσολύρης τραγουδιστής που μάγευε την πλάση. Ο Ορφέας έγινε ο ευρετής των οργιαστικών μυστηρίων του Βάκχου, έγινε ο εισηγητής των κρυφών οργιαστικών τελετών του θεού Διόνυσου. Τέτοιες τελετές γινόντουσαν σε τακτές ημέρες, σε ένα “οίκημα μέγα τε καί πρός τελετάς εύ πεποιημένον”, όπου συμμετείχαν μόνο άντρες, οι οποίοι άφηναν τα όπλα τους στις πύλες του κτηρίου. Αυτό το κτήριο ήταν το πρώτο “τελεστήριον” των μυστηρίων του Ορφέα και βρίσκονταν στα Λείβηθρα. Έτσι δικαιολογείται και η έκτυπη παράσταση (στο μεταλλικό βαρίδιο) που περιέχει “ένα τσαμπί σταφύλι”, αφού μας παραπέμπει στο θεό Διόνυσο, ο οποίος ήταν ο θεός του κρασιού και της αμπελουργίας.

Πολύ εύστοχα ο δήμος Δίου – Ολύμπου χώρισε το λογότυπό του σε τέσσερα τεταρτημόρια, με τους πιο σημαντικούς ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής, (αρχαία Λείβηθρα, ιερά μονή Αγίου Διονυσίου του έν Ολύμπω, κάστρο του Πλαταμώνα, αρχαίο Δίον) ενώ από κάτω παρουσιάζεται ο μυθικός Όλυμπος, με τις πανέμορφες ακτές της Πιερίας μας.

 ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ             

     Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Μεταλλικό βαρίδιο ζυγαριάς με τα σύμβολα  Λ Ε Ι Β Η | Του Τζιόλα Ιωάννη appeared first on Eptanews.gr.

Όλοι μας γνωρίζουμε πως στις 19 Φεβρουαρίου 1878, κηρύχθηκε η επανάσταση του Ολύμπου. Εκείνη την εποχή όλες οι βαλκανικές χώρες άρχισαν να αναπτύσσουν συντονισμένη δράση εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το 1878, υπογράφεται η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, όπου δημιουργείται η Μεγάλη Βουλγαρία, θέτοντας έτσι σε μεγάλο κίνδυνο τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας. Τότε εκδηλώνεται και η εξέγερση στο Λιτόχωρο.

Η συγκεκριμένη περιοχή επιλέχθηκε λόγω της σημαντικής γεωγραφικής θέσης (σύνορα με θάλασσα) που διευκόλυνε τον ανεφοδιασμό και την επικοινωνία με την ημιανεξάρτητη Θεσσαλία. Οι αντιπρόσωποι όλων των γειτονικών χωριών καταφθάνουν στο Λιτόχωρο, εκλέγουν και σχηματίζουν την προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση, με πρόεδρο τον Ευάγγελο Κοροβάγκο.

Συντάχθηκε η διακήρυξη που απευθυνόταν στις κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, όπου οι επαναστατημένοι Μακεδόνες κήρυσσαν «την ένωσιν της Μακεδονίας μετά της μητρός Ελλάδας» και ζητούσαν από την Ευρώπη να προστατεύσουν το δίκαιο αγώνα τους. Έτσι με την κήρυξη της επανάστασης όλα τα χωριά του Ολύμπου και των Πιερίων περιήλθαν στα χέρια των επαναστατών.

Στην αρχή η επανάσταση φάνηκε να πετυχαίνει το σκοπός της, γιατί ο Τούρκος διοικητής της Κατερίνης «Ντερβίς Μπαμπά» δήλωσε υποταγή στους επαναστάτες, θέτοντας τον όρο όμως να διασφαλισθεί η σωματική ακεραιότητα όλων των Τούρκων που διέμεναν στην Κατερίνη. Το σχέδιο όμως απέτυχε με προδοσία από τον Ηπειρώτη τσιφλικά Μπίτσιο Ιωάννη, ο οποίος ήταν διερμηνέας στο βρετανικό προξενείο στη Θεσσαλονίκη και τον ενδιέφερε να μην πάθουν τίποτα τα τσιφλίκια του. Έτσι, ο Μπίτσιος συνεννοήθηκε με τους Τούρκους και σύντομα ανακαταλήφθηκε Κατερίνη από τον Ασάφ Πασά, που κατέφθασε από το Κοσσυφοπέδιο.

Έτσι, οι Τούρκοι κατέλαβαν το Κίτρος, την Κατερίνη, τον Κολινδρό, όπου ο Μητροπολίτης Κίτρους Νικόλαος Λούσης πυρπόλησε (ο ίδιος) την Μητρόπολη για να μην πέσουν τα ιερά κειμήλια, στα χέρια των Οθωμανών. Αργότερα οι Τούρκοι κατέλαβαν το Λιτόχωρο, όπου πυρπόλησαν εννέα εκκλησίες, τριακόσια είκοσι σπίτια και κατέσφαξαν όλους τους κατοίκους της ηρωικής κωμόπολης, (εκτός από τα γυναικόπαιδα που είχαν καταφύγει στη μονή του Αγίου Διονυσίου και μεταφέρθηκαν στη Θεσσαλονίκη, όπου και τέθηκαν υπό την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων).

Ο επίλογος της επανάστασης του Ολύμπου, γράφτηκε στη Λαμία, με την υπογραφή της ανακωχής στο Σμόκοβο, στις 19 Απριλίου 1878. Όμως το υπόλοιπο διάστημα (που ακολούθησε μετά την επανάσταση) τα χωριά που επαναστάτησαν υπέφεραν από τις ληστείες που διέπρατταν τα διάφορα σώματα Τουρκαλβανών, αλλά και τακτικών ή ατάκτων οθωμανικών στρατευμάτων. Βιαιοπραγίες, φυλακίσεις, λεηλασίες, αρπαγές και φόνοι αθώων Ελλήνων ακολούθησαν.

Όμως και οι Λεπτοκαρίτες, βοήθησαν και αυτοί με τη σειρά τους, (όπως και τα τριγύρω χωριά) στην επανάσταση του Ολύμπου. Αυτό μας το αποδεικνύει μία εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα (διαστάσεων 40εκ Χ 40εκ) που βρισκόταν πάνω από την «πέτρινη χούφτα», όπου έβγαινε το νερό της «Τρανής Βρύσης» στην παλαιά Λεπτοκαρυά. Η πλάκα αυτή έφερε ανάγλυφους «δύο άντρες με Μακεδονική ενδυμασία, οι οποίοι είχαν στη μέση και μέχρι το κεφάλι τους, διασταυρωμένα δυο γιαταγάνια». Η μαρμάρινη πλάκα, σήμερα δυστυχώς δεν σώζεται, (γιατί κλάπηκε πριν από αρκετά χρόνια). Μας θύμιζε την συμμετοχή των Λεπτοκαριτών, στην επανάσταση του Ολύμπου το 1878.

Επίσης, όταν οι Τούρκοι κατόρθωσαν να καταπνίξουν την επανάσταση στον Όλυμπο (το 1878), ως αντίποινα (για τη συμμετοχή των Λεπτοκαριτών στον αγώνα της επανάστασης) πυρπόλησαν τη Λεπτοκαρυά και τον Πλαταμώνα. Εκείνη την περίοδο, (γνωρίζουμε πως οι Τούρκοι πυρπόλησαν στο Λιτόχωρο εκκλησίες & σπίτια), φαίνεται πως και στη Λεπτοκαρυά, έγιναν μεγάλες καταστροφές σε άψυχο και σε έμψυχο δυναμικό, και αυτό το συμπεραίνουμε από το παρακάτω ντόπιο Λεπτοκαρίτικο τραγούδι:

«Κάψαν τον Πλαταμώνα

και τη Λεπτοκαρυά».

«Καϋμένη Θεσσαλία

να μην απελπιστείς».

«Και συ Μακεδονία

στα μαύρα να ντυθείς».

«Τα παλληκάρια πού ’χες

δεν θα τα ξαναδείς».

Τα αποτελέσματα της επανάστασης του Ολύμπου το 1878, στο στρατιωτικό τομέα δεν παρουσιάζουν επιτεύγματα. Όμως στον διπλωματικό τομέα, ενίσχυσε πολύ τη θέση της Ελλάδας στο συνέδριο του Βερολίνου, που αναθεώρησε τους όρους της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και περιόρισε τη Βουλγαρία στα φυσικά της σύνορα, ενώ μετά από τρία χρόνια απέδωσε στην Ελλάδα τη Θεσσαλία και τμήμα της Ηπείρου. Τέλος, παρά την αποτυχία της, η επανάσταση του Ολύμπου κράτησε ζωντανό το επαναστατικό φρόνημα των Μακεδόνων και έθεσε τις βάσεις για τον Μακεδονικό Αγώνα που διεξήχθη 1904 – 1908, ενώ ο εθνικός πόθος πραγματοποιήθηκε με την απελευθέρωση της Μακεδονίας το 1912 – 1913.

ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Η συμμετοχή των Λεπτοκαριτών στην επανάσταση του Ολύμπου | Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.

Στην παλαιά Λεπτοκαρυά, τα οικόσιτα ζώα και κυρίως τα μεγάλα, όπως οι αγελάδες, τα βόδια, τα άλογα, τα μουλάρια, κλπ, ήταν πολύ αγαπητά για τους κατοίκους του χωριού. Η αγάπη αυτή προέρχεται από το γεγονός, ότι τα ζώα αυτά δούλευαν πολύ σκληρά, έτσι ώστε με την εργασία τους, να μπορέσει να εξασφαλίσει το κάθε λεπτοκαρίτικο σπίτι, τα απαραίτητα αγαθά, για να μπορέσει να ζήσει. Επίσης πίστευαν πως τα οικόσιτα ζώα, τα προστάτευε ένας άγιος, ο Άγιος Μόδεστος.

Ο Άγιος Μόδεστος ήταν πατριάρχης Ιεροσολύμων (632 – 634 μ.Χ.) και η μνήμη του τιμάται στις 16 Δεκεμβρίου. Θεωρείται προστάτης των ζώων και των κτηνοτρόφων. Τιμάται ιδιαίτερα στη Μακεδονία. Η ημέρα της εορτής του, αποτελούσε παραδοσιακή αργία, με προσφορές άρτων και κολλύβων στο ναό από τους γεωργούς, οι οποίοι με τον αγιασμό εκείνης της ημέρας ράντιζαν τα σπαρμένα χωράφια τους. Κόλλυβα του αγίου έριχναν στα χωράφια, για να εξασφαλίσουν τη γονιμότητα της γης, ενώ κόλλυβα και άρτο έδιναν και στα ζώα τους να φάνε, για να έχουν την προστασία του.

Έτσι και στην παλαιά Λεπτοκαρυά, την παραμονή της γιορτής, όλες οι γυναίκες των γεωργών, πήγαιναν στον ιερό ναό του Αγίου Νικολάου, από «μια λειτουργιά» και από ένα πιάτο βρασμένο σιτάρι «τα κόλλυβα». Ο παπάς τα διάβαζε και τα ευλογούσε στον Εσπερινό και τις «λειτουργιές» τις κρατούσε για τον εαυτό του, ενώ «τα κόλλυβα» τα μοίραζαν στα παιδιά του χωριού.

Στις 16 Δεκεμβρίου, ημέρα που γιόρταζε ο Άγιος Μόδεστος, κανένας λεπτοκαρίτης γεωργός δεν πήγαινε στο χωράφι του, γιατί γιόρταζαν τα βόδια και τα γελάδια. Γι΄αυτό, την ημέρα εκείνη, από νωρίς το πρωί, την ώρα που μάζευε ο αγελαδάρης την αγέλη στην παλαιά Λεπτοκαρυά, όλοι οι γεωργοί πήγαιναν τα βόδια τους στον τόπο συγκέντρωσης και έφερναν μαζί τους και από μία κουλούρα. Αυτήν την έδιναν στον αγελαδάρη, για να τον ευχαριστήσουν για τις υπηρεσίες που τους προσέφερε, στο να προσέχει τα οικόσιτα ζώα τους (βόδια και γελάδια).

Πολλές πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του καθηγητή Γεωργίου Χατζή «Λεπτοκαρυά», καθώς και από το προσωπικό μου αρχείο.

ΤΖΙΟΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Το «ύψωμα του Άη Μόδεστου» στην παλαιά Λεπτοκαρυά | Του Τζιόλα Ιωάννη appeared first on Eptanews.gr.