Έτσι, και στην παλαιά Λεπτοκαρυά, το πρωί της Κυριακής της Αναστάσεως,χτυπούσε η καμπάνα της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου για τη “Δεύτερη Ανάσταση”. Την ημέρα εκείνη, υπήρχε ένα έθιμο που γίνονταν στο χωριό και είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Λεπτοκαρίτες. Το έθιμο αυτό ήταν “το κάψιμο του Ιούδα”.

Οναός του Αγίου Νικολάου, την ημέρα εκείνη γέμιζε από πολύ κόσμο, ο οποίος ήθελε να παρακολουθήσει το έθιμο, με “το κάψιμο του Ιούδα”. Κάθε χρόνο, υπήρχε κάποιος Λεπτοκαρίτης,(τον οποίο τον όριζε ο παπάς ή ο πρόεδρος του χωριού) όπου έφτιαχνε με παλιά ρούχα, ένα ομοίωμα ανθρώπου που αναπαριστάνει “τον Ιούδα”. Τα “ρούχα  του Ιούδα” τα γέμιζε συνήθως με άχυρα και με καλαμιές και τον κρεμούσε σε ένα πλάτανο που βρίσκονταν δίπλα στην πλατεία της εκκλησίας. Στα “πόδια του Ιούδα” κρεμούσε ένα υγρό πανί νοτισμένο με πετρέλαιο.

Όταν τελείωνε η ακολουθία της “Δεύτερης Ανάστασης” και ενώ ο παπάς έψελνε ακόμα το «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών . . .», τότε ο Λεπτοκαρίτης που είχε οριστεί από νωρίς (από τον πρόεδρο του χωριού) έβαζε φωτιά στο νοτισμένο με πετρέλαιο πανί που κρεμόταν στα “πόδια του Ιούδα”. Έτσι, το ομοίωμα έπαιρνε γρήγορα φωτιά και άρχισε να καίγεται. Τότε όλοι οι Λεπτοκαρίτες άρχισαν να πετούν πέτρες στον Ιούδα «τον λίθο του αναθέματος» και περίμεναν εκεί, ώσπου να καεί ολόκληρος. Με αυτόν τον τρόπο οι κάτοικοι της παλαιάς Λεπτοκαρυάς, θεωρούσαν πως τιμωρούσαν τον προδότη και την προδοσία.

Η μαγική ατμόσφαιρα του εθίμου αυτού, ολοκληρώνεται με την παράδοση του ομοιώματος στις φλόγες, ενώ παράλληλα σηματοδοτεί και το τέλος της κάθαρσης της Μεγάλης Εβδομάδας. Το έθιμο του Ιούδα είναι ίσως, ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά πασχαλινά έθιμα της Ελλάδας και η μορφή, που παραδίδεται στις φλόγες κάθε Κυριακή του Πάσχα, μας κάνει να πιστεύουμε ότι παρασύρει στην πυρά οποιαδήποτε μορφή προδοσίας, (κοινωνική, πολιτική, προσωπική).

Σήμερα δυστυχώς, το έθιμο αυτό δεν το γνωρίζει κανένας Λεπτοκαρίτης.Πρέπει οι πολιτιστικοί σύλλογοι του χωριού να ενώσουν τις δυνάμεις τους, ώστενα αναβιώσουν το έθιμο, την “ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής”, όπου και γίνεται το “πανηγύρι στην παλαιά Λεπτοκαρυά”. Προτείνω μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας στην Αγία Τριάδα,να γίνει το “κάψιμο του Ιούδα” στο φυσικό του χώρο, στην πλατεία έξω από τον ιερό ναό του Αγίου Νικολάου στην παλαιά Λεπτοκαρυά, όπως γίνονταν και παλαιότερα από τους παππούδες μας.

Με την αναβίωση του εθίμου στο φυσικό του χώρο στην παλαιά Λεπτοκαρυά, ο οικισμός θα γίνει πόλος έλξης για τους επισκέπτες. Όμως και οι νεότεροι Λεπτοκαρίτες, θα μάθουν και θα αγαπήσουν τη γενέτειρα των παππούδων τους.Είναι ένα έθιμο το οποίο μεταφέρει στις νέες γενιές τις παραδόσεις & συνήθειες των προγόνων μας, και κρατούν την παράδοση του τόπου μας ζωντανή.Αρκετές πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του Γεωργίου Χατζή «ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑ» και από το προσωπικό μου αρχείο.

Ιωάννης Τζιόλας

Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Το “κάψιμο του Ιούδα” (έθιμο) στην παλαιά Λεπτοκαρυά appeared first on Eptanews.gr.

Τα νερά της ήταν πολύ κρύα και τα έπαιρνε από τα βράχια που βρισκόταν στη γύρω περιοχή. Πάνω από το σωλήνα όπου έβγαινε το νερό, ήταν εντοιχισμένη μια μαρμάρινη πλάκα, (διαστάσεων 40εκ Χ 40εκ), που παρίστανε ανάγλυφους «δύο άντρες με Μακεδονική ενδυμασία, οι οποίοι είχαν στη μέση και μέχρι το κεφάλι τους, διασταυρωμένα δυο γιαταγάνια». Η μαρμάρινη πλάκα, σήμερα δυστυχώς δεν σώζεται, (γιατί κλάπηκε πριν από αρκετά χρόνια). Μας θύμιζε την συμμετοχή των Λεπτοκαριτών, τόσο στην επανάσταση του Ολύμπου το 1878, όσο και στον Μακεδονικό αγώνα το 1904 – 1908.

Όταν οι Τούρκοι κατόρθωσαν να καταπνίξουν την επανάσταση στον Όλυμπο (το 1878),ως αντίποινα (για τη συμμετοχή των Λεπτοκαριτών στον αγώνα της επανάστασης)πυρπόλησαν τη Λεπτοκαρυά και τον Πλαταμώνα. Εκείνη την περίοδο,(γνωρίζουμε πως οι Τούρκοι πυρπόλησαν στο Λιτόχωρο εκκλησίες& σπίτια),φαίνεται πως και στη Λεπτοκαρυά, έγιναν μεγάλες καταστροφές σε άψυχο και σε έμψυχο δυναμικό, και αυτό το συμπεραίνουμε από το παρακάτω ντόπιο Λεπτοκαρίτικο τραγούδι:

«Κάψαν τον Πλαταμώνα

και τη Λεπτοκαρυά».

«Καϋμένη Θεσσαλία

να μην απελπιστείς».

«Και συ Μακεδονία

στα μαύρα να ντυθείς».

«Τα παλληκάρια πού ’χες

δεν θα τα ξαναδείς».

Στις εικόνες μας βλέπουμε, σχεδιαστική αναπαράσταση της «Τρανής Βρύσης», όπως σώζονταν στην παλαιά Λεπτοκαρυά, (με οδηγό παλιές φωτογραφίες της βρύσης, αλλά και όπως μου την περιέγραψαν οι γεροντότεροι Λεπτοκαρίτες). Επίσης βλέπουμε (πιθανή) σχεδιαστική αναπαράσταση της μαρμάρινης πλάκας, με τις ανάγλυφες παραστάσεις των δύο Μακεδονομάχων πουείχαν διασταυρωμένα τα γιαταγάνια τους. (Θέλω να ευχαριστήσω τον καθηγητή εικαστικών του σχολείου μου, κ. Μυλωνά Χρήστο, για το σχεδιασμό της βρύσης και των δύο Μακεδονομάχων).

Προτείνω στον δήμαρχο Δίου – Ολύμπου, να μεριμνήσει ώστε να δημιουργήσουμε, (με αφορμή τα διακόσια χρόνια μετά την Ελληνική επανάσταση 1821 – 2021) ένα αντίγραφο της «Τρανής Βρύσης» στην κεντρική πλατεία της Λεπτοκαρυάς, όπου θα μας θυμίζει τη συμμετοχή των Λεπτοκαριτών στην επανάσταση του Ολύμπου και στον Μακεδονικό αγώνα, για την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό.

Επίσης προτείνω, δίπλα στη βρύση να τοποθετηθούν δύο ενημερωτικές πινακίδες. Η πρώτη πινακίδα θα περιέχει πληροφορίες και εικόνες για την ιστορία της «Τρανής Βρύσης», ενώ η δεύτερη θα περιέχει ιστορικά στοιχεία και εικόνες για «τη ζωή στην παλαιά Λεπτοκαρυά». Έτσι, μ’ αυτόν τον τρόπο ο επισκέπτης, αλλά και ο νέος Λεπτοκαρίτης, θα ενημερώνεται για τις καθημερινές ασχολίες, τα ήθη &τα έθιμα και για τις παραδόσεις των  κατοίκων της παλαιάς Λεπτοκαρυάς, γιατί λαός που ξεχνάει την ιστορία του . . . δεν έχει μέλλον.

Ο κ. Τζιόλας είναι Φιλόλογος – αρχαιολόγος

The post Η «Τρανή Βρύση» στην παλαιά Λεπτοκαρυά – Του Ιωάννη Τζιόλα appeared first on Eptanews.gr.