Η αναγκαστική στροφή του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο εσωτερικό μέτωπο οδηγεί εκ των πραγμάτων σε εκτόνωση της έντασης, ιδιαίτερα στο ρητορικό επίπεδο, δίχως, ωστόσο, να αφαιρεί από το τραπέζι τα ζητήματα που έχουν εγερθεί τα τελευταία χρόνια από την Αγκυρα.

Τα αντανακλαστικά της Αθήνας ήταν για ακόμη μια φορά ταχύτατα (παρόμοια με εκείνα του πολέμου της Ουκρανίας, όταν η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες που έστειλε στο Κίεβο πυρομαχικά και εκτοξευτήρες RPG), καθώς το Μέγαρο Μαξίμου ήθελε να δείξει τόσο προς την Αγκυρα όσο και προς τους Δυτικούς εταίρους ότι μπροστά σε μια ανθρωπιστική κρίση οι διαφορές μπαίνουν στην άκρη.

Η παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στις Βρυξέλλες ως πρωτεργάτη της ανάγκης για περαιτέρω ενίσχυση της Τουρκίας με ευρωπαϊκή βοήθεια και η αναγνώριση του ρόλου της Ελλάδας από τον καγκελάριο Ολαφ Σολτς, ο οποίος αναφέρθηκε με θετικό τόνο για την επικοινωνία Αθήνας – Αγκυρας, αλλά και τη βοήθεια που έχει αποσταλεί έως τώρα.

Οι διθύραμβοι, όχι μόνο των διεθνών, αλλά και των τουρκικών ΜΜΕ, σχετικά με τη βοήθεια των Ελλήνων της ΕΜΑΚ, δημιουργούν θετικούς συνειρμούς για την Ελλάδα έπειτα από μια περίοδο κατά την οποία το βασικό –προωθούμενο από την κυβέρνηση Ερντογάν– αφήγημα ήταν πως η Αθήνα απεργάζεται σενάρια κατά της Τουρκίας.

Οι εκλογές στην Τουρκία

Ωστόσο, κανένας στην Αθήνα δεν έχει ψευδαισθήσεις σχετικά με τις μακροπρόθεσμες ελληνοτουρκικές υποθέσεις. Κατ’ αρχάς, ακόμη είναι πάρα πολύ νωρίς να εκτιμηθεί με ποιον τρόπο θα αντιδράσει ο Ερντογάν ενόψει των εκλογών της 14ης Μαΐου. Ενα πρώτο ερωτηματικό είναι αν αυτές πράγματι θα γίνουν τότε.

Ενα δεύτερο είναι πώς θα διαχειριστεί αυτή την τεραστίων διαστάσεων καταστροφή στο εσωτερικό. Στην περίπτωση που –όπως λένε αρμόδιες πηγές– κατορθώσει να εκκινήσει την οικονομία του ταχέως, λόγω της ανάγκης να κατασκευαστούν γρήγορα ολόκληρες πόλεις, ίσως αυτό να βοηθήσει στην επιστροφή σε κάποιας μορφής ανάπτυξη, καθώς θα δημιουργηθούν δουλειές και μάλιστα στις κατεστραμμένες περιοχές.

Αν η διαχείριση της κρίσης αποδειχθεί αδύνατη και η πίεση στο εσωτερικό αυξηθεί –γεγονός διόλου απίθανο για τη συντριπτική πλειονότητα των χωρών που θα βρισκόταν σε αυτές τις συνθήκες–, οι ίδιες πηγές δεν αποκλείουν την επιστροφή του Ερντογάν στον «εξωτερικό εχθρό» για τη δημιουργία και πάλι ατμόσφαιρας προεκλογικής πόλωσης.

Την ίδια στιγμή, από την Αθήνα τίθεται και ένα ζήτημα σχετικά με την ανάγκη να υποστηριχθεί η Συρία, η οποία είναι κατεστραμμένη ήδη από τον πόλεμο και αποτελεί πηγή και προσφυγικής και μεταναστευτικής πίεσης.

Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας, από τη Λατινική Αμερική που έτυχε να βρίσκεται αυτή την εβδομάδα σε προγραμματισμένη περιοδεία, έθεσε το ζήτημα της βοήθειας και στη Συρία. Τόνισε δε ότι «η χώρα μου είναι μια χώρα αρχών και οι αρχές της επιβάλλουν να βρισκόμαστε πάντα στις κοινωνίες που δοκιμάζονται και να προσπαθούμε, όσο μπορούμε, να ανακουφίσουμε τον ανθρώπινο πόνο».

The post Τι αλλάζει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά τον σεισμό appeared first on Eptanews.gr.

Το δεδομένο, συνεπώς, είναι ότι, όπως έγινε και τον Ιανουάριο του 2020, στο Βερολίνο θα συζητήσουν για τη Λιβύη τα πέντε μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΗΠΑ, Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Ρωσία), η Τουρκία, η Ιταλία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χώρες στις οποίες η Γερμανία αναγνωρίζει ότι έχουν συμφέροντα στο Λιβυκό Ζήτημα και άρα και ότι υφίσταται απαραιτήτως γι’ αυτές ανάγκη έκφρασής τους επ’ αυτού (του Ζητήματος).

Η Ελλάδα, λοιπόν, για δεύτερη φορά αποκόπτεται από το πεδίο και τις διεθνείς διεργασίες συναπόφασης επί ενός κρίσιμου ζητήματος για όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Και το ερώτημα, μάλλον αναβλύζον αυθόρμητα στη σκέψη της κοινής γνώμης, είναι αν αρκεί η έκφραση της δυσαρέσκειας και της απογοήτευσης μας ή μια ‘‘χλιαρή’’ διατύπωση διαμαρτυρίας για τον εμφανέστατο παραγκωνισμό μας;

Κατά την προσωπική μου γνώμη, η θιγμένη Ελλάδα, διατηρώντας τη στιβαρότητα και την αξιοπρέπεια της, όφειλε να αναλάβει μια σοβαρή διπλωματική πρωτοβουλία που θα αναδείκνυε τη δυναμική και το αξιωματικό φορτίο της εξωτερικής μας πολιτικής. Είτε σε επίπεδο αρχηγών κρατών, είτε (ίσως προτιμότερα) σε επίπεδο ΥΠΕΞ (στο πλαίσιο της ούτως ή άλλως πυκνής επικοινωνίας μεταξύ Ν. Δένδια και Heiko Maas) ίσως θα ήταν αποτελεσματικότερο (από την απλή εκδήλωση της ελληνικής δυσφορίας) να υποβάλαμε γραπτό διάβημα ή υπόμνημα προς τους Γερμανούς με το οποίο θα τους επεξηγούσαμε με σαφήνεια και κυρίως με ακλόνητα επιχειρήματα το ‘‘διπλωματικό λάθος’’ τους…

Θα τους υπενθυμίζαμε, καταρχάς, ότι η Ελλάδα είναι σύμμαχος με τη Γερμανία σε ΕΕ και ΝΑΤΟ και θα τους τονίζαμε ότι η χώρα μας έχει τα πιο εκτεταμένα θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην Ανατ. Μεσόγειο, γεγονός που ad hoc την καθιστά άμεσα ενδιαφερόμενη και ουσιωδώς εμπλεκόμενη στη διερεύνηση οποιωνδήποτε διεξόδων ομαλοποίησης του Λιβυκού Ζητήματος, και δη μιας τέτοιας διευθέτησης που θα επενεργούσε εποικοδομητικά στη διαμόρφωση ευρύτερου κλίματος γεωπολιτικής σταθερότητας και ασφάλειας σ’ όλη την κρίσιμη περιοχή της Ανατ. Μεσογείου και ιδιαιτέρως της Βόρειας Αφρικής.

Θα τους επισημαίναμε ότι ήδη η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνοντας τις προσπάθειές της προκειμένου να ενισχύσει το εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ κατά της Λιβύης και έχοντας εκπεφρασμένη πρόθεση να συμβάλει στην ειρηνευτική διαδικασία στη χώρα αυτή, με την έναρξη νέας στρατιωτικής επιχείρησης στο πλαίσιο της ΚΠΑΑ (Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας) στη Μεσόγειο, ξεκίνησε να υλοποιεί την επιχείρηση ‘‘EUNAVFOR MED IRINI’’ στην οποία συμμετέχει ενεργά και η Ελλάδα. Συνεπώς, οποιοσδήποτε αποκλεισμός της Ελλάδας από τη συζήτηση για το Λιβυκό δεν είναι απλά έκφανση ‘‘διπλωματικής αγένειας’’ αλλά μάλλον, εκτιμώμενος στο πλαίσιο της ΕΕ, ‘‘γεωστρατηγική παραδοξότητα’’.

Και ασφαλώς, θα υπογραμμίζαμε έντονα προς τους Γερμανούς ότι τα θαλάσσια κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, έτσι όπως αυτά αποκρυσταλλώνονται νομικά και κατοχυρώνονται διεθνοπολιτικά στη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982), και υπό μια ευρύτερη και πιο μεστή προσέγγιση, τα θαλάσσια κυριαρχικά δικαιώματα της ίδιας της ΕΕ(!), καταπατώνται ωμά και ανενδοίαστα από την από 27-11-2019 Συμφωνία μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης σχετικά με τον καθορισμό της δικαιοδοσίας τους σε θαλάσσιες περιοχές της Μεσογείου (από τούδε και στο εξής Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, https://euromenaenergy.com/wp-content/uploads/2019/12/libya_MOU.pdf).

Μάλιστα, στο Υπόμνημα για το οποίο ομιλώ, προσωπικά θα συμπεριελάμβανα αυτούσια τη Γνωμοδότηση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Γερμανικής Βουλής (Bundestages Wissenschaftliche Dienst, Seevölkerrechtliche Bewertung der türkisch-libyschen Vereinbarung über die Abgrenzung ihrer maritimen Interessenssphären im östlichen Mittelmeer, https://www.bundestag.de/resource/blob/678992/e6247b1311a73d6058a5d50ea7eb2682/WD-2-143-19-pdf-data.pdf) σχετικά με τη συμβατότητα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου με το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως αυτό ισχύει διεθνώς.

Στο άκρως διαφωτιστικό αυτό κείμενο, η Επιστημονική Υπηρεσία της Γερμανικής Βουλής (ΕΥΓΒ) επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η Τουρκία συμφωνώντας στο άνω Μνημόνιο με τη Λιβύη να λογίζεται ως δική της θαλάσσια περιοχή 460.000 τ.χλμ., αμφισβητεί πρακτικά και οφθαλμοφανώς (κάνετε παρακαλώ απλή οπτική αντιπαραβολή του υπ’ αριθμ. 1 και 2 Χάρτη στο τέλος του κειμένου) θαλάσσιες εκτάσεις νοτιοανατολικά της Κρήτης και νότια του νησιωτικού συμπλέγματος των Δωδεκανήσων που η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούν ότι ανήκει στις δικές τους ΑΟΖ. Γι’ αυτό, η ΕΥΓΒ τονίζοντας ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος θεωρούν το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ως ωμή παραβίαση του διεθνούς δικαίου, επισημαίνει a fortiori ότι το Μνημόνιο αυτό συνιστά απροσχημάτιστη περιθωριοποίηση του Δικαίου της Θάλασσας και παραμόρφωση της Γεωγραφίας!

Ειδικότερα, η ΕΥΓΒ αναφέρει στη Γνωμοδότησή της ότι το Μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης είναι μια διεθνής σύμβαση (Voelkerrechtlicher Vetrag) η οποία θα μπορούσε να εγγραφεί, βάσει του άρθρου 102 του Καταστατικού του ΟΗΕ, στο Μητρώο Συνθηκών του Οργανισμού.  Εμπεριέχει δε και ρήτρα διευθέτησης των διαφορών σύμφωνα με το άρ. 33 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών και προβλέπει την έναρξη της εφαρμογής του Μνημονίου από την επικύρωσή του από τα εθνικά Κοινοβούλια των χωρών (Τουρκίας – Λιβύης).

Το μέγα θέμα εν προκειμένω, όμως, είναι ότι ενώ το τουρκικό Κοινοβούλιο επικύρωσε το Μνημόνιο στις 5 Δεκεμβρίου 2019, το Κοινοβούλιο του Τομπρούκ (το οποίο τότε αντετίθετο στην Κυβέρνηση Sarraj της Τρίπολης) δεν το δέχθηκε και μάλιστα εν συνεχεία το Εφετείο της Βεγγάζης το ακύρωσε(!), γεγονός που θέτει εμφανές ζήτημα διεθνούς νομικής ισχύος της τουρκολιβυκής συμφωνίας…

Αυτό όμως που έχει μεγάλη σημασία για την Ελλάδα και θα έπρεπε να τονίσει οπωσδήποτε η δική μας διπλωματία στους Γερμανούς είναι το γεγονός ότι η ΕΥΓΒ στο πλαίσιο εξέτασης της νομιμότητας με βάση το διεθνές δίκαιο του τουρκολιβυκού μνημονίου, δεν παραλείπει να εξετάσει (αλλά, αντιθέτως, τη συσχετίζει με το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο) και τη διαμάχη Ελλάδας – Τουρκίας ως προς τις θαλάσσιες ζώνες τους. Έτσι, η ΕΥΓΒ αφενός εξηγεί τη θέση της Ελλάδας περί της μέσης γραμμής/ ίσης απόστασης (equidistance/median line method) και της πλήρους επήρειας των ελληνικών νησιών επί των θαλασσίων ζωνών τους. Αφετέρου δε αντιπαραβάλλει τη θέση αυτή με την τουρκική που εστιάζει στο γεγονός ότι η Τουρκία διαθέτει μια από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές στην Ανατ. Μεσόγειο, η προβολή των οποίων στη θάλασσα δημιουργεί τις αντίστοιχες τουρκικές αξιώσεις. Οι αξιώσεις αυτές στηρίζονται στις, υποτίθεται, ειδικές συνθήκες και ιδιαίτερες γεωγραφικές περιστάσεις (geografischen Besonderheiten) του Αιγαίου και της Ανατ. Μεσογείου που πρέπει, κατά τους Τούρκους, να ερμηνεύονται κατά την αρχή της ευθυδικίας. Η ΕΥΓΒ αναφέρει ότι οι Τούρκοι πρεσβεύουν τη θεωρία ότι τα ελληνικά νησιά επικάθονται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα (tuerkische Festalandsockel) και γι’ αυτό, επομένως, (οι Τούρκοι) αποδίδοντας στα νησιά μόνο χωρικά ύδατα (και όχι υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ), στην ουσία προτείνουν τη χάραξη μιας μέσης γραμμής σε όλο το Αιγαίο, μια πρακτική σχεδόν ισομερή διχοτόμηση του  (‘’…zieht die Äquidistanzlinie zwischen der griechischen und türkischen Einflusszone quasi mitten durch die Ägäis.’’).

Είναι όμως πολύ χαρακτηριστικό (πραγματικό ‘‘πάτημα’’ για την ελληνική διπλωματία και δυνητικά αποστομωτικός ελληνικός ισχυρισμός) το γεγονός ότι οι εμπειρογνώμονες της ίδιας της Γερμανικής Βουλής επισημαίνουν ότι με την από 9-12-2019 επιστολή της μονίμου αντιπροσώπου της στον ΟΗΕ η Ελλάδα είχε εντοπίσει τη νοηματική παραδοξότητα του τουρκολυβικού μνημονίου: Οι Τούρκοι που δεν αποδίδουν καμία επήρεια στις θαλάσσιες ζώνες των νησιών, στο εν λόγω μνημόνιο έλαβαν υπόψη τους και υπερ τους ακόμα και την πλήρη επήρεια ακατοίκητων βραχονησίδων προκειμένου να συγκαθορίσουν με τους Λίβυους τα όρια των μεταξύ τους ΑΟΖ.

Κατά δε την έκφραση της τελικής της εκτίμησης (Seevoelkerrechtliche Bewertung), σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982), η EΥΓΒ  επαλήθευσε το γνωστό δεδομένο, ότι δηλαδή στη Μεσόγειο οι δυνητικές, σύμφωνα με την UNCLOS, ΑΟΖ των παράκτιων κρατών επικαλύπτονται και δια τούτο (αρ. 74 της ULCLOS) η οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ των κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας με βάση το διεθνές δίκαιο όπως ορίζεται στο άρθρο 38 του καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης.

Μάλιστα, οι εμπειρογνώμονες της Γερμανικής Βουλής καταλήγουν ότι οι απόψεις των Τούρκων και Λιβύων συγκρούονται με τη γεωγραφική και πολιτική πραγματικότητα της Ανατ. Μεσογείου (Doch kollidieren solche Überlegungen mit den geographischen und politischen Realitäten im östlichen Mittelmeer). Και επιχειρηματολογούν για το άκρως αυτό καθοριστικό συμπέρασμα στηριζόμενοι στο αρ. 121 της UNCLOS με βάση το οποίο τα νησιά έχουν πλήρη επήρεια στις θαλάσσιες ζώνες, ήτοι έχουν βεβαίως και υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, πέρα από τα χωρικά ύδατα και τη συνορεύουσα ζώνη τους. Η ΕΥΓΒ λέει ότι το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει για τα νησιά την ίδια ακριβώς επήρεια που έχει κάθε ηπειρωτική εδαφική επικράτεια. Συνεπώς, η Τουρκία που είναι μεν επίμονος αρνητής (persistent objector) του Δικαίου της Θάλασσας και δεν έχει υπογράψει την UNCLOS, οφείλει να σέβεται το άνω άρθρο 121, καθώς αυτό αποτελεί διεθνές εθιμικό δίκαιο που ούτως ή άλλως δεσμεύει την Τουρκία.

Η ΕΥΓΒ, εν τέλει, αποφαίνεται, χωρίς ενδοιασμούς ή περιστροφές: Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο αρνούμενο την πλήρη επήρεια της Κρήτης και της Ρόδου στις θαλάσσιες ζώνες τους και ειδικά στην ΑΟΖ καταπατά και παραβιάζει (πέραν από την UNCLOS) τουλάχιστον το εθιμικά αναγνωρισμένο διεθνές δίκαιο επί των θαλασσίων ζωνών (‘‘Da das türkisch-libysche MoU vom 27. November 2019 die griechische AWZ südöstlich der Insel Kreta faktisch negiert und sich die Türkei zulasten der griechischen AWZ eine eigene weitergehende AWZ bis vor die Küsten Kretas und Rhodos „anmaßt“, verletzt es die gewohnheitsrechtlich anerkannten Seegebiete der griechischen Inseln).

Πως είναι, λοιπόν, νοηματικά, πολιτικά και διπλωματικά δυνατόν να αποκλείεται η Ελλάδα από τη διάσκεψη για το Λιβυκό; Αλήθεια, ένα γραπτό υπόμνημα – διάβημα της ελληνικής πλευράς προς τους Γερμανούς, και δη ένα υπόμνημα που θα επεσήμανε όλα τα παραπάνω, δεν θα εξέθετε πανταχόθι και σε κάθε περίπτωση τη γερμανική συμπεριφορά; Δεν θα αποτελούσε, αντιστρόφως, μια δυναμική έκφραση και αξιοπρεπή στάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής (η οποία προς το παρόν τουλάχιστον περιορίστηκε μόνο στη… ‘‘γκρίνια’’ προς τους Γερμανούς); Δεν θα εξέπεμπε το μήνυμα διεθνώς ότι η Ελλάδα είναι δυνατή, διεκδικεί και τα δίκαιά της και τον διεθνο-πολιτικό ρόλο της και πρέπει από παντού να τυγχάνει σεβασμού και αναγνώρισης της σημασίας της;

Η Ελλάδα, επομένως, είναι μέρος της λύσης του ‘‘λιβυκού προβλήματος’’, άρα και ex officio μέρος του όποιου διαλόγου για τη λύση αυτή. Ο ‘‘ελληνικός γεωπολιτισμός’’, εξάλλου, είναι οργανικά συμπεριεχόμενος (και) στο λιβυκό ζήτημα, κυρίως διότι η Ελλάδα οφείλει και σε αυτό το επίμαχο πεδίο να προασπίσει αναγνωρισμένα από τη διεθνή νομιμότητα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η πρόσκλησή της, κατά συνέπεια, στη διάσκεψη του Βερολίνου δεν θα ήταν απλά επίδειξη ‘‘πνεύματος εταιρικής αλληλεγγύης’’ ενός κράτους-μέλους της ΕΕ (Γερμανία) προς ένα άλλο (Ελλάδα) ή έστω απλής (πολιτικής) αβροφροσύνης αλλά είναι, αντιθέτως και ανυπερθέτως, ζήτημα συνεπιβολής από τους συναρμόδιους ή έστω συμπλεκόμενους στην επίμαχη περιοχή των διεθνών κανόνων επί των οποίων είναι θεμελιωμένες οι διεθνείς σχέσεις και μέσω των οποίων λειτουργεί το γενικά αναγνωρισμένο και παραδεδεγμένο μοτίβο των πολιτικών και διπλωματικών διεργασιών της Διεθνούς Κοινότητας. Γιατί, άραγε, δεν τα λέμε αυτά στους Γερμανούς με τον τρόπο που προτείνω και μένουμε μόνο σε ατελέσφορες ρητορικές βολές απλής διαμαρτυρίας…;

Ο κ. Γκουγκουρέλας είναι δικηγόρος

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Το Τουρκολιβυκό σύμφωνο και η ενεργή Ελληνική εξωτερική πολιτική – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Οι δηλώσεις αυτές δεν είναι καθόλου τυχαίες βέβαια, καθώς με τον πιο επίσημο τρόπο οι ‘‘φίλοι και σύμμαχοι’’ Τούρκοι την επιχειρηματολογία τους περί της ύπαρξης ‘‘τουρκικής μειονότητας’’ στη (Δυτική) Θράκη προσπαθούν να τη θεμελιώσουν, κατά τα λεγόμενα τους, στους ήδη δικαιωμένους από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και άρα ‘‘καταπιεσμένους’’ από την Ελλάδα ‘‘Τούρκους’’ της Θράκης (ίδετε την επίσημη ιστοσελίδα του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών https://www.mfa.gov.tr/turkish-minority-of-western-thrace.en.mfa).

Οι βασικές δικαστικές υποθέσεις στις οποίες αναφέρονται οι Τούρκοι είναι τρεις (υπόθεση ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης κατά Ελλάδας’’, υπόθεση ‘‘Bekir Ousta κατά Ελλάδας’’ και υπόθεση ‘‘Emin κατά Ελλάδας’’), ωστόσο πιο εμβληματική (ίσως και πιο γνωστή) θεωρείται αυτή της λεγόμενης ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης’’.

Η εν λόγω υπόθεση ξεκίνησε από το Πρωτοδικείο της Ξάνθης το 1986, μεταβιβάστηκε δια εφέσεως στο Εφετείο Κομοτηνής και κρίθηκε αμετάκλητα από τον Άρειο Πάγο (απόφαση 4/2005 ΑΠ) και συνεπώς, εξαντλουμένων των ενδίκων μέσων της εσωτερικής έννομης τάξης, υποβλήθηκε προς κρίση στο ΕΔΔΑ με τη μομφή της παραβίασης από την Ελλάδα βασικά των άρθρων 6 (περί δίκαιης δίκης) και 11 (περί της ελευθερίας του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), δικαιωμάτων δηλαδή που κατά τους προσφεύγοντες θα έπρεπε να είχε το άνω νομικό πρόσωπο, τη διάλυση του οποίου είχε διατάξει το 1984 ο τότε Νομάρχης Ξάνθης.

Καταρχάς, το Εφετείο έκρινε ότι οι σκοποί που διατυπώνονταν στο καταστατικό του σωματείου με την άνω επωνυμία, καθώς και οι δραστηριότητες που αυτό διεξήγαγε,  δεν ήταν σύμφωνες προς την εσωτερική (ελληνική) δημόσια τάξη δεδομένου ότι στο καταστατικό του αναγραφόταν ότι επεδίωκε την εκπλήρωση των ‘‘τουρκικών ιδανικών’’, όπως τα είχε ορίσει ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ κατά την ανακήρυξη της Δημοκρατίας στην Τουρκία.

Το άνω Εφετείο, μάλιστα, είχε σημειώσει στην απόφαση του ότι ορισμένα από τα μέλη της ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης’’, συμπεριλαμβανομένου και του Προέδρου του, παρουσίαζαν τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης ως μία ‘‘τουρκική μειονότητα πολύ καταπιεσμένη’’. Ειδικότερα, το Εφετείο ανέφερε ότι ο Πρόεδρος του σωματείου αυτού είχε συμμετάσχει σε μία διάσκεψη που οργανώθηκε από την Επιτροπή των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Τουρκικού Κοινοβουλίου, καθώς και σε ένα διεθνές συνέδριο που οργανώθηκε από την ‘‘Ομοσπονδία των Τούρκων της Δυτικής Θράκης’’. Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου αυτού, αποφασίστηκε να ενημερωθεί το κοινό για το γεγονός ότι η ελληνική διοίκηση ιδιοποιούνταν τα δικαιώματα των ‘‘Τούρκων της Δυτικής Θράκης’’. Τέλος, το Εφετείο είχε υπογραμμίσει ότι σε μία επιστολή που το συγκεκριμένο σωματείο απηύθυνε στην τουρκική εφημερίδα «Hürriyet», αυτό έκανε αναφορά ‘‘στους Τούρκους της Δυτικής Θράκης που υπερασπίστηκαν την ταυτότητά τους κάτω από όλες τις συνθήκες’’.

Ο δε Άρειος Πάγος, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς του άνω σωματείου και επικυρώνοντας βασικά το σκεπτικό του Εφετείου, υπερθεμάτισε ότι ο τίτλος του σωματείου προκαλούσε σύγχυση και αμφιβολία ως προς την υπηκοότητα των μελών του και άρα υπονοούσε την ύπαρξη εθνικής (δηλ. τουρκικής μειονότητας) στην Ελλάδα, κάτι το οποίο είναι εκ διαμέτρου αντίθετο με την εγχώρια έννομη τάξη, στην οποία ασφαλώς είναι ενσωματωμένη η Συνθήκη της Λωζάνης.

Η ‘‘Τουρκική Ένωση Ξάνθης’’, μετά τη δικαστική ήττα της στον Άρειο Πάγο, υποστήριξε ενώπιον του ΕΔΔΑ ότι οι ελληνικές αρχές προσέβαλαν τα προστατευόμενα από τα άρθρα 9, 10 και 11 της ΕΣΔΑ δικαιώματά της, καθώς και ότι η Ελλάδα παραβίασε το άρθρο 27 του Διεθνούς Συμφώνου για τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα.

Το ΕΔΔΑ, λοιπόν, στη δική του απόφαση (της 27-3-2008 επί της 26698/2005 Προσφυγής), στη μείζονα σκέψη του δικανικού συλλογισμού του υπενθύμισε προς άπαντες ότι η ελευθερία σύστασης νομικών προσώπων, ως πρακτική έκφανση των αρχών του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, αρχών που ενσωματώνονται ασφαλώς στην ΕΣΔΑ, άπτεται άμεσα της δημοκρατικής λειτουργίας μιας χώρας, γι’ αυτό και μόνον πειστικοί και επιτακτικοί λόγοι μπορούν να δικαιολογήσουν κρατικούς περιορισμούς στην άσκηση των συγκεκριμένων δημοκρατικών ελευθεριών από τους πολίτες. Μια κρατική παρέμβαση επί των θεμελιωδών αυτών δικαιωμάτων κρίνεται πάντα με γνώμονα το αν ήταν «ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό» και το αν οι επικαλούμενοι από τις εθνικές αρχές λόγοι για να αιτιολογήσουν τους περιορισμούς τούτων των ελευθεριών φαίνονται «αρμόζοντες και επαρκείς». Το ΕΔΔΑ, συνεπώς, επικαλέστηκε στη ‘‘βασική στρώση’’ της σκέψης του τη Δημοκρατική Αρχή και την αρχή της αναλογικότητας της δράσης της δημόσιας διοίκησης.

Ωστόσο, (φρονώ ότι) αυτό που έχει την πιο καθοριστική σημασία είναι ότι το ΕΔΔΑ, ως ήταν ‘‘υποχρεωμένο’’ άλλωστε, δεν παρέλειψε να τονίσει στο κείμενο της απόφασής του ότι ο δικός του ο ρόλος αυτοπεριορίζεται στο να εξετάζει προσφυγές με τις οποίες γίνεται επίκληση παραβίασης των δικαιωμάτων και ελευθεριών που προστατεύονται από την ΕΣΔΑ. Εν προκειμένω, λοιπόν, το ΕΔΔΑ διευκρίνισε ότι θα εξέταζε την προσφυγή της ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης’’ μόνο υπό το πρίσμα του αρ. 11 της ΕΣΔΑ (ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι), ως lex specialis έναντι των αρ. 9 και 10 (τα οποία ομιλούν αφενός για την ελευθερία σκέψης, συνείδησης, άρα και εθνικής συνείδησης, και θρησκείας και αφετέρου για την ελευθερία έκφρασης), και, παράλληλα, ευθύς εξαρχής, εκτίμησε ότι δεν είναι της αρμοδιότητάς του να αξιολογήσει τη σημασία που δίνει το εναγόμενο Κράτος (η Ελλάδα δηλ.) στα ζητήματα που σχετίζονται με τη μουσουλμανική μειονότητα στη Δυτική Θράκη (ήτοι στα ζητήματα του νομικού προσδιορισμού και του χαρακτήρα του καθολικού status της μειονότητας αυτής).

Εισερχόμενο, επομένως, το ΕΔΔΑ στο stricto sensu πλαίσιο του αρ. 11 της ΕΣΔΑ, αποφάνθηκε ότι μόνον ο τίτλος και η χρήση του όρου «τουρκικός» μέσα στο καταστατικό του άνω σωματείου δεν αρκούσαν, στην προκειμένη περίπτωση, για να εξαχθεί το συμπέρασμα της επικινδυνότητας του σωματείου για την ελληνική δημόσια τάξη, καθότι προέκυπτε ότι το σωματείο αυτό επεδίωκε ειρηνικούς σκοπούς που στόχευαν στην ενίσχυση των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ των μελών της μειονότητας. Στο σημείο αυτό, το ΕΔΔΑ υπογράμμισε ό,τι έχει ήδη δεχθεί (σε παλαιότερες αποφάσεις του) ότι η εδαφική ακεραιότητα, η εθνική ασφάλεια και η δημόσια τάξη δεν θα μπορούσαν να απειληθούν από τη λειτουργία ενός σωματείου, ο σκοπός του οποίου είναι να ευνοήσει τον πολιτισμό μιας περιοχής, ακόμη και αν ένα σωματείο στοχεύει εν μέρει στην προώθηση της κουλτούρας μιας μειονότητας.

Μάλιστα, το ΕΔΔΑ υποστήριξε ότι ακόμη και αν ο πραγματικός και μοναδικός σκοπός του άνω σωματείου ήταν να προωθήσει την ιδέα ότι στην Ελλάδα υπάρχει μία εθνική (τουρκική) μειονότητα, τούτο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί αφ’ εαυτού ως απειλή για μία δημοκρατική κοινωνία, πολύ δε περισσότερο αφού τίποτα μέσα στο καταστατικό του σωματείου δεν υποδήλωνε ότι τα μέλη του εκθείαζαν την προσφυγή στην βία ή σε αντιδημοκρατικά ή αντισυνταγματικά μέσα. Αιτιολογώντας δε τη σκέψη του, το ΕΔΔΑ ανέφερε ότι δεν προέκυπτε από την δικογραφία ότι ο Πρόεδρος ή τα μέλη της ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης’’ προσέφυγαν ποτέ στη βία, στην εξέγερση ή σε οποιαδήποτε άλλη μορφή απόρριψης των δημοκρατικών αρχών, γεγονός που θα συνιστούσε ουσιώδες στοιχείο για τη διάλυση του σωματείου από τις ελληνικές αρχές.

Υπ’ αυτή τη ‘‘συλλογιστική διαδρομή’’, το ΕΔΔΑ εν τέλει απεφάνθη ότι η Ελλάδα, στην περίπτωση της ‘‘Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης’’ παραβίασε όντως το αρ. 11 της ΕΣΔΑ και δη και το αρ. 6 καθώς η χρονοκαθυστέρηση στην απόδοση δικαιοσύνης στην εν λόγω υπόθεση προσέβαλε το δικαίωμα του σωματείου να έχει μια ‘‘δίκαιη δίκη’’ στην Ελλάδα. Παρόμοιο δε σκεπτικό ‘‘ξεδίπλωσε’’ το ΕΔΔΑ και στις δύο άλλες παραπάνω υποθέσεις (υπόθεση ‘‘Bekir Ousta κατά Ελλάδας’’ και υπόθεση ‘‘Emin κατά Ελλάδας’’), στις οποίες για τους άνω λόγους η Ελλάδα υπέστη δικαστική ήττα.

Έχουν δίκαιο, λοιπόν, οι Τούρκοι να ‘‘ομιλούν’’ και να μας παραπέμπουν στις αποφάσεις του ΕΔΔΑ; Η απάντηση στο θεμελιώδες αυτό ερώτημα, θαρρώ, είναι απλή και απολύτως ξεκάθαρη: Το ΕΔΔΑ, όπως τόνισα και ανωτέρω, εξέτασε τις πρακτικές δυσκολίες επί της ουσιαστικής εφαρμογής μιας θεμελιώδους ελευθερίας (της ελευθερίας του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι) που αναγνωρίζεται σαφώς στην ΕΣΔΑ και αυτοπεριορίστηκε στην εξέταση αυτή. Ασχέτως, λοιπόν, αν το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι η Ελλάδα ‘‘είχε θέμα’’ στις προκείμενες υποθέσεις με την εφαρμογή (βασικά) του αρ. 11 της ΕΣΔΑ, δεν χαρακτήρισε, εντούτοις, τη μειονότητα της Θράκης (αν είναι εθνική ή θρησκευτική) αλλά και ούτε βεβαίως εκτίμησε το συνολικό ιστορικό, νομικό, πολιτιστικό και πραγματικό πλαίσιο εντός του οποίου αυτή διάγει εντός της ελληνικής επικράτειας. Και τούτο, διότι δεν ήταν, ούτε είναι, αυτός ο ρόλος του, ως διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου, ούτε έως εκεί εκτείνεται η δικαιοδοσία του.

Το θέμα της μειονότητας της Θράκης, συνεπώς, ρύθμισε κανονιστικά και ‘‘στεγανοποίησε’’ οριστικά και δη κατά αποκλειστικό και παράλληλα αυθεντικό, νομικά και διεθνοπολιτικά, τρόπο η Συνθήκη της Λωζάνης. Με βάση, λοιπόν, τη Σύμβαση περί ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών πληθυσμών, που υπογράφηκε στη Λωζάνη στις 30 Ιανουαρίου 1923 και τη Συνθήκη Ειρήνης που υπογράφηκε επίσης στη Λωζάνη στις 23 Ιουλίου 1923, στην Ελλάδα και ειδικότερα στη Δυτική Θράκη παρέμειναν Μουσουλμάνοι κατά το θρήσκευμα (θρησκευτική μειονότητα). Αυτό με σαφήνεια προκύπτει: α) από το άρθρο 2 της ανωτέρω Σύμβασης, το οποίο ορίζει, ότι «……….δεν θα περιληφθούν στην προβλεπόμενη από το πρώτο άρθρο ανταλλαγή οι Έλληνες υπήκοοι, κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως και οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης» και β) από το άρθρο 45 της πιο πάνω Συνθήκης Ειρήνης, στο οποίο αναφέρεται, ότι «….τα αναγνωρισθέντα δια των διατάξεων του παρόντος τμήματος δικαιώματα στις μη μουσουλμανικές μειονότητες στην Τουρκία, αναγνωρίζονται επίσης υπό της Ελλάδος στις ευρισκόμενες στο έδαφός της μουσουλμανικές μειονότητες». Έτσι, σύμφωνα με την ανωτέρω Σύμβαση, η οποία είναι ειδική και δεν έχει ανατραπεί με κάποια νεότερη σύμβαση, στη Θράκη υπάρχουν μουσουλμάνοι Έλληνες υπήκοοι. Το ιστορικό αυτό γεγονός αλλά και η αναγνώριση της ύπαρξης μουσουλμανικής κοινότητας από τις συμβαλλόμενες χώρες, Ελλάδα και Τουρκία, οριοθετούν πλήρως τις θέσεις των δύο χωρών και τον αντίστοιχο προσδιορισμό τους στον διεθνή χώρο. Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 έθεσε τέρμα σε οποιαδήποτε αιτήματα και βλέψεις εδαφικών διεκδικήσεων, οριστικοποιώντας έτσι τα σύνορα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Το γενικό ζήτημα της μειονότητας της Θράκης, επομένως, είναι ιστορικά, νομικά και διεθνοπολιτικά λελυμένο. Παραπέμπω, ωστόσο, στη ‘‘συνήθη πηγή’’ μου για να (επαν)εννοήσουμε άπαντες ορισμένα πράγματα. Ο ‘‘πολύς’’ Α. Davutoglu γράφει σε κάποιο σημείο στο περίφημο ‘‘Στρατηγικό Βάθος’’ του: ‘‘H ζώνη που εξικνείται βορειοδυτικά και μέσω του άξονα Μπίχατς (Bihac) – Κεντρική Βοσνία – Ανατολική Βοσνία – Σαντζάκ (Sandzak) – Κόσοβο – Αλβανία – ‘‘Βόρεια Μακεδονία’’ – Κίρτζαλι – Δυτική Θράκη καταλήγει στην Ανατολική Θράκη έχει από τη σκοπιά της Τουρκίας τον χαρακτήρα ζωτικής αρτηρίας για τη βαλκανική γεωπολιτική και τον γεωπολιτισμό της’’ (Σελ. 477 του άνω βιβλίου).

Και συμπληρώνει κάπου αλλού: ‘‘Η Τουρκία εν γνώσει των (βαλκανικών) ενδοπεριφερειακών αντιπαραθέσεων και κινδύνων οφείλει να δώσει βάρος σε περιοχές που περικυκλώνουν την περιοχή στο σύνολο της. Το θέμα είναι να διατηρηθεί η οθωμανο-τουρκική πολιτισμική κληρονομιά. Μπορεί να προταθεί επίσης μια συνεργασία για την εξασφάλιση των πολιτισμικών και εκπαιδευτικών δικαιωμάτων των εθνικών κοινοτήτων που διαθέτουν διαφορετικές κουλτούρες στους κόλπους των βαλκανικών κρατών. Μια τέτοια συμφωνία μπορεί να διαμορφώσει ένα κατάλληλο έδαφος κυρίως για το Κόσοβο και τη Δυτική Θράκη.’’

H επαγρύπνηση, κατά συνέπεια, και η δυνατή, με παγκόσμιο βεληνεκές, ελληνική φωνή είναι τα πάγια και διαχρονικά, κομβικά αιτήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και ευρύτερα της εθνικής στρατηγικής. Απέναντι, λοιπόν, στις υπερφίαλες και ανεδαφικές δοξασίες του ‘‘Misak I Milli’’ (δείτε το άρθρο μου https://infognomonpolitics.gr/2020/08/i-prosfygi-sti-chagi-kai-o-tourkikos-ethnikos-orkos-misak-i-milli/), ας υπενθυμίζουμε διαρκώς στους γείτονες, ανεξαρτήτως αν τους αρέσει, και προπαντός στη διεθνή κοινότητα ποιος και πού βρίσκεται και μεγαλουργεί επί χιλιετίες… (αναφέρομαι ενδεικτικά στην παντελώς πρόσφατη ανακάλυψη αρχαιοελληνικού βωμού, τουλάχιστον 2.000 ετών στην Αττάλεια της σημερινής Τουρκίας, ahvalnews.com/turkey-ancient-history/2000-year-old-greek-altar-discovered-turkey?utm_term=Autofeed&utm_medium=Social&utm_source=Twitter#Echobox=1622731451).

Ο κ. Γκουγκουρέλας είναι δικηγόρος

The post Είναι βάσιμοι οι ισχυρισμοί των Τούρκων ότι το ΕΔΑ δικαιώνει την «Τουρκική» μειονότητα Θράκης; – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Η αντίδραση στην Τουρκία είναι ήδη γνωστή και εκπεφρασμένη. 126 πρώην Τούρκοι πρέσβεις, 103 απόστρατοι ναύαρχοι του τουρκικού πολεμικού ναυτικού και 98 βουλευτές του τουρκικού ρεπουμπλικανικού κόμματος εναντιώθηκαν σφόδρα στον προκείμενο σχεδιασμό του Erdogan επισημαίνοντας, πέραν από την κριτική τους περί της αχρείαστης, εξωφρενικής σπατάλης και της περιβαλλοντικής εκτρωματοποίησης, ότι το νέο ‘‘Κανάλι της Κωνσταντινούπολης’’ θα μπορούσε να επιφέρει εφαρμοστική απαξίωση της Συνθήκης του Μοντρέ (Montreux Convention), η οποία είχε κατασφαλίσει την τουρκική επικυριαρχία στη Θάλασσα του Μαρμαρά, δηλαδή πρακτικά στη Θάλασσα των Στενών της Πόλης που ενώνει τον Εύξεινο Πόντο με το Αιγαίο Πέλαγος.

Με τη Συνθήκη του Μοντρέ, που υπογράφηκε το 1936 στην ομώνυμη ελβετική πόλη, τα υπογράψαντα συμβαλλόμενα μέρη, ανάμεσα στα οποία ήταν η Τουρκία και η Ελλάδα βεβαίως αλλά και η τότε Σοβιετική Ένωση (γεγονός που πρέπει να προσεχθεί ιδιαιτέρως) αναγνωρίστηκε η αρχή του ελεύθερου περάσματος και της ακώλυτης ναυσιπλοΐας των εμπορικών πλοίων στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, ο έλεγχος των οποίων (Στενών) αποδόθηκε στην Τουρκία που καρπώθηκε το διεθνές δικαίωμα να στρατιωτικοποιήσει τα Στενά, περιορίστηκε όμως σημαντικά η διέλευση των πολεμικών πλοίων που δεν ανήκουν σε κράτη περιβρεχόμενα από τον Εύξεινο Πόντο, με δεδομένο ότι γι’ αυτήν τέθηκαν (αρ. 8-22 της Συνθήκης του Μοντρέ) σαφείς και απαραβίαστες προϋποθέσεις (προειδοποίηση διέλευσης πριν 8 ημέρες προς την Τουρκία, συγκεκριμένος αριθμός και όριο εκτοπίσματος των πολεμικών πλοίων, περιορισμός του φέροντος οπλισμού τους, απαγόρευση διέλευσης αεροπλανοφόρων).

Υπό αυτό το παγιωθέν κανονιστικό περίγραμμα, η Συνθήκη του Μοντρέ αποτέλεσε διαχρονικά τον θεμελιώδη λίθο για την παγκόσμια ειρήνη και διαπεριφερειακή ισορροπία, διότι αφενός παρακώλυε ουσιωδώς το ΝΑΤΟ και ειδικώς τις ΗΠΑ να αναπτύξουν στον Εύξεινο Πόντο ικανές να προκαλέσουν σοβαρά πλήγματα στη Ρωσία θαλάσσιες δυνάμεις και αφετέρου περιόριζε κρίσιμα τη Ρωσία στο να αναπτύσσει ανησυχητική σε όγκο για τα συμφέροντα των Δυτικών θαλάσσια παρουσία στη Μεσόγειο. Και τούτο, προφανώς για τον λόγο ότι ο αριθμός και τα χαρακτηριστικά των διερχόμενων πολεμικών πλοίων τελούσε υπό το διεθνώς συμπεφωνημένο εφαρμοστικό της πεδίο. 

Κατά αυτόν τον ιστορικό συμβιβασμό, η Συνθήκη του Μοντρέ νοείται ως  ‘‘εγγυητής’’ της διεθνούς ειρήνης και ‘‘εχέγγυο’’ της γεωπολιτικής σταθερότητας  της περιοχής, καθότι επιπρόσθετα μορφοποιούσε θεσμικά ένα στοιχειώδες ‘‘νομικό-πολιτικό δίκτυ’’ εσωτερικής ασφάλειας στα νότια της (τότε Σοβιετικής Ένωσης και νυν) Ρωσίας, υφασμένο μάλιστα με την εγκυρότητα και ανθεκτικότητα της διεθνούς νομιμότητας.

Το μέγα ερώτημα, λοιπόν, είναι τι επιδιώκει ο Τούρκος ηγέτης με τη δημιουργία παράλληλου περάσματος σχετικά δίπλα σ’ αυτό των Στενών του Βοσπόρου; Είναι αυτή η πρωτοβουλία του μια οικονομική αποκοτιά και μια κενόδοξη απόπειρα προβολής ισχύος, ‘‘ερντογανικής σφραγίδος’’ ή ένας ευφυώς σχεδιασμένος στρατηγικός ελιγμός, εντασσόμενος στη βασική δογματοποίηση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής; Και άραγε σε τι αποσκοπεί τούτο το εγχείρημα και πώς εξηγείται τελολογικά;

Νομίζω ότι από γεωπολιτικής απόψεως, στην απάντηση του σοβαρότατου αυτού ερωτήματος προκρίνεται η χρήση του τετραδιάστατου μοντέλου ανάλυσης. Ο Χρόνος και ο Χώρος μας δίνουν τα δεδομένα που πρέπει να αξιοποιήσουμε για να αντιληφθούμε τι κρύβεται πίσω από τη στομφώδη διακήρυξη της πρόθεσης πραγματοποίησης του ‘‘Kanal Istanbul’’.

To χρονικό υποπλαίσιο είναι η ένταση μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας η οποία έχει κλιμακωθεί επικίνδυνα τελευταία λόγω της κινητικότητας των Ουκρανών που στόχο έχει την ουκρανική επανακατάληψη ή έστω επαναδιεκδίκηση από τους Ρωσόφωνους και Ρώσους του Donbass και της Κριμαίας. Η φαινομενική, λοιπόν, νηνεμία που παρήγαγε το Πρωτόκολλο του Μινσκ το 2015 έχει στον παρόντα χρόνο μάλλον πλήρως ανατραπεί.

Και τούτο, διότι η Αμερική, ως πρυτανεύουσα δύναμη του Δυτικού Κόσμου και ως κινητήριος μοχλός του ΝΑΤΟ, υπό τη διακυβέρνηση Biden, επαναφέρει τη διπλωματική και γεωπολιτική επαναδραστηριοποίηση των Δυτικών. H ρήση Biden περί ‘‘δολοφόνου’’ αναφορικά με τον Putin, η υπόθεση Navalny και οι ασίγαστες βολές των Δυτικών για την απολυταρχική ιδιοσυγκρασία της ρωσικής πολιτειακής πραγματικότητας, οι κυρώσεις για τους S-400 που ενεργοποιούνται μέσω του Νόμου για τους αντιπάλους των ΗΠΑ (CAATSA), η ασφυκτική πίεση των Αμερικανών στους Γερμανούς για να μην ολοκληρωθεί ο αγωγός φυσικού αερίου Nord Stream 2 που θα μεταφέρει ρωσικό ενεργειακό πλούτο στην Ευρώπη, η αμέριστη συμπαράσταση στους Ουκρανούς και η υποστήριξη στις δηλώσεις του Προέδρου της χώρας Zelensky ακόμα και για επανακατάληψη της Κριμαίας, είναι σαφή και μεστά ρεαλισμού (και όχι απλά συμβολικά) σινιάλα της Δύσης και ιδίως των ΗΠΑ προς τη Ρωσία και τον περιφερειακό στρατηγικό ενεργητισμό της.

Η παραπάνω χρονική παράμετρος στις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας συνεπάγεται την ex tunc ανάδειξη της τεράστιας σημασίας (και) του Χώρου, ως του γεωγραφικού καμβά επί του οποίου θα μπορούσε να λάβει βίαιη μορφή έκφρασης η άνω έντονη αντιπαράθεση Δύσης-Ρωσίας. Άλλωστε, η Γεωγραφία και η ειδικότερη φυσιολογία της είναι ο συνδιαμορφωτής αυτού που οι επιτελικοί στους διοικητικούς σχηματισμούς των σύγχρονων κρατών αποκαλούν ‘‘γεωστρατηγική’’.

Εξετάζοντας, λοιπόν, το χωρικό υποπλαίσιο, παρατηρούμε ότι καθώς η Συνθήκη του Μοντρέ δημιουργούσε ένα νοητό, νομικά και πολιτικά θεσπισμένο ωστόσο, δίκτυ ασφαλείας σε όλη τη νότια ρωσική συνοριογραμμή, η μόνη με δυνητικά υψηλό δείκτη επικινδυνότητας γεωγραφική πρόσβαση του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια του ‘‘Ψυχρού Πολέμου’’, έως και σήμερα, ήταν και συνεχίζει να είναι αποκλειστικά και μόνο αυτή του Βορρά και ειδικότερα αυτή μέσω των συνορευουσών με τη Ρωσία νατοϊκών κρατών της Εσθονίας και της Λετονίας.

Αν ληφθεί υπόψη ότι τα σύνορα Ρωσίας και Εσθονίας είναι 294 χλμ ενώ τα σύνορα Ρωσίας και Λετονίας είναι 214 χλμ, γίνεται κατανοητό ότι από μια ζώνη άνω των 500 χλμ οι Νατοϊκοί (θεωρητικά) θα μπορούσαν να απειλήσουν τη Ρωσία ή και να επιχειρήσουν εισβολή σ’ αυτήν (ίδετε τον 2^ο Χάρτη στο τέλος του κειμένου). Γνωρίζοντας ασφαλώς το δεδομένο αυτό, τόσο η πάλαι ποτέ Σοβιετική Ένωση, όσο και η σύγχρονη Ρωσία εναπόθεσαν δεόντως το βάρος του αμυντικού σχεδιασμού τους στον βόρειο γεωγραφικό διασυνδετήριο άξονα ΝΑΤΟ-Ρωσίας.

Κατά την άποψη μου μάλιστα, σήμερα η ρωσική άμυνα στον άξονα αυτόν είναι επαρκώς ισχυρή καθότι οι Ρώσοι μέσω των βάσεων τους στο Kaliningrad και λόγω των στρατιωτικών δεσμών τους με τη Λευκορωσία (Belarus) έχουν πρακτικά σχηματοποιήσει μια εκφοβιστική για κάθε ‘‘επιβολέα’’ γεωγραφική δαγκάνα γύρωθεν των ρωσο-εσθονικών και ρωσο-λετονικών συνόρων.

Ειδικότερα, ποντάροντας βεβαίως και στο βάθος της ενδοχώρας της, η Ρωσία έχει αναβαθμίσει την αμυντική της θωράκιση στο Kaliningrad αναπτύσσοντας  πυραύλους (συγκεκριμένα τους 9Κ 720 Iskander) που μπορούν να φέρουν πυρηνικές κεφαλές (https://www.reuters.com/article/us-russia-nato-missiles-idUSKBN1FP21Y) και βελτίωσε κατά πολύ τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό και το εκεί πολεμικό υλικό της όσον αφορά την αεράμυνα και τη θαλάσσια αντίστασή της, προσθέτοντας μάλιστα 20.000 στρατιώτες στην εκεί πολεμική μηχανή της. Από την άλλη, Ρωσία και Λευκορωσία υπέγραψαν 5ετές πλάνο στρατιωτικής συνεργασίας σύμφωνα με το οποίο θα υλοποιηθούν 160 κοινά projects, με αποτέλεσμα την in rem συνένωση των στρατών τους (https://tass.com/defense/1261783).

Τα παραπάνω χωρικά γεωστρατηγικά δεδομένα εξηγούν κατά πολύ τον λόγο της έστω λεπτής και ευαίσθητης εξισορρόπησης που υπάρχει στις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας υπό την παραδοχή ότι τόσο η βόρεια όσο και η νότια (λόγω του Montreux) γεωγραφικά εφαπτόμενη ζώνη των δύο πλευρών ήταν και είναι επί δεκαετίες ‘‘καλά σφραγισμένες’’ για τους Ρώσους.

Όλα αυτά όμως ώσπου να έρθει το ‘‘Kanal Istanbul’’ και η τρομερή γεωστρατηγική αναμόχλευση που ίσως αυτό επιφέρει. Ο Erdogan, έχοντας οσφρανθεί το ‘‘νοηματικό ζουμί’’ του άνω αναλυθέντος χρονικού και χωρικού πλαισίου, εκμεταλλευόμενος την επίσκεψη Zelensky στην Τουρκία τον Οκτώβριο του 2020 και τις δηλώσεις αυτού για την επανακατάληψη της Κριμαίας, βρήκε την ευκαιρία και κλείνει ήδη το μάτι στους Νατοϊκούς σε περίπτωση που θα ήθελαν να συνδράμουν τους Ουκρανούς.

Η κατάληψη της Κριμαίας από τον βορρά είναι πρακτικά σχεδόν αδύνατη διότι η χερσόνησος της Κριμαίας συνδέεται με την ενδοχώρα διαμέσου του Ισθμού του Perekop που έχει μήκος μόλις 8 χλμ. Αν όμως, από το 2023 και μετά, που υποτίθεται θα έχει ολοκληρωθεί το ‘‘Kanal Ιstanbul’’, μπορούν να περνούν στον Εύξεινο Πόντο, με τη συγκατάθεση βεβαίως της Τουρκίας και χωρίς περιορισμούς, και δη ποσοτικά σημαντικές, νατοϊκές ναυτικές δυνάμεις, τότε προξενείται προφανής κίνδυνος και για τα 1.500 χλμ της ακτογραμμής της Κριμαίας (που σήμερα κατέχουν οι Ρώσοι) αλλά και για τα 500 χλμ. της ρωσικής επικράτειας που βρέχονται από τον Εύξεινο Πόντο!  

Με το ‘‘Kanal Istanbul’’, λοιπόν, o Erdogan ανοίγει διάπλατα το άνω νότιο γεωγραφικό φάσμα επαφής του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία και προκαλεί, θεωρητικώς τουλάχιστον, υπολογίσιμη ευπάθεια στο ίδιο το μαλακό υπογάστριό της στον Εύξεινο Πόντο. Μια ευπάθεια μάλιστα που μάλλον ενισχύουν τα σχέδια των Αμερικανών για το Λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, το οποίο μπορεί να εξελιχθεί σε ιδανικό στρατηγικό σημείο για να αναπτυχθούν ταχύτατα αμερικανικά ή νατοϊκά στρατεύματα όχι μόνο προς τα Βαλκάνια ή την Κεντρική Ευρώπη αλλά και προς την Ανατολική Ευρώπη.

Όσον δε αφορά τη Συνθήκη του Μοντρέ και το διεθνο-νομικό συσχετισμό της με το τεχνητό εγχείρημα του Erdogan, φρονώ ότι δεν είναι βάσιμο να υποστηριχθεί ούτε ότι το ‘‘Kanal Istanbul’’, αν και όταν γίνει, θα οδηγήσει τη Συνθήκη του Μοντρέ σε ένα ‘‘status quo ante’’ αλλά και ούτε, από την άλλη, ότι οι περιορισμοί και το εν γένει ρυθμιστικό καθεστώς του Montreux θα ισχύσει και για τη νέα τεχνητή διώρυγα της Κωνσταντινούπολης. Από τη μια η Συνθήκη του Μοντρέ δεν καταργείται καθώς ισχύουν γι’ αυτήν όσα προβλέπει η Συνθήκη της Βιέννης (1969) για το Δίκαιο των Συνθηκών, από την άλλη δε, δεδομένου ότι θα ομιλούμε για δύο διαφορετικές διώρυγες και δυο διαφορετικές ιστορικές περιστάσεις, το ‘‘πλαίσιο Μοντρέ’’ που αφορά μόνο τα φυσικά Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, δεν θα μπορεί να επεκταθεί κανονιστικά και εφαρμοστικά στην τεχνητή διώρυγα της Ανατ. Θράκης.

Η Συνθήκη του Μοντρέ, παρά την προφανή μη κατάργηση της, θα χάσει όμως τον ιστορικό ρόλο και τη γεωπολιτική της σημασία διότι ο ρους των εμπορικών πλοίων και οι κρίσιμες μετακινήσεις και πλεύσεις των πολεμικών πλοίων, με απλούστερα λόγια η θαλάσσια επικοινωνία ανάμεσα στον Εύξεινο Πόντο και το Αιγαίο και υπό μια ευρύτερη οπτική ανάμεσα στον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο, δεν θα γίνεται αποκλειστικά μέσω του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων και μόνο υπό το ρυθμιστικό καθεστώς της Συνθήκης του Μοντρέ.

Ο Τούρκος ηγέτης, επομένως, προσφέροντας με το τεχνητό εγχείρημά του εναλλακτικότητα στα πεδία εξέλιξης της αντιμαχίας ΝΑΤΟ – Ρωσίας, πρακτικά ασκεί μεγάλη γεωπολιτική πίεση στη Ρωσία καθώς καθιστά πραγματιστικά εφικτό τον σφιχτό στρατιωτικό της εναγκαλισμό από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ αλλά και το άκρως ανησυχητικό γεωγραφικό περικύκλωμά της από τους Δυτικούς. Υπ’ αυτή τη συλλογιστική, προσδοκά τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Τουρκίας στους εν γένει διατλαντικούς στρατηγικούς σχεδιασμούς.

Στην πράξη, ο Erdogan δίνει ως ‘‘ανατολίτικο πεσκέσι’’ στο ΝΑΤΟ και ειδικά στον Biden την εκ του νότου ευρεία πρόσβαση στα σύνορα της Ρωσίας προκειμένου να  προσεγγίσει τις ΗΠΑ υπό ευνοϊκότερες γι’ αυτόν συνθήκες. Και τούτο, διότι θέλει να ‘‘εξαερώσει’’ την όποια προοπτική δημιουργίας κουρδικής επικράτειας στη Μ. Ανατολή με τη βοήθεια των Αμερικανών, να αποφύγει τους κινδύνους ή να ‘‘πέσει στα μαλακά’’ στην υπόθεση της ‘‘Halk Bank’’ αλλά και να επανακτήσει το χαμένο πολιτικό έδαφος στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας. Παράλληλα, αν η Τουρκία γίνει ο ουσιαστικός ελεγκτής και διαρρυθμιστής των ροών ανάμεσα στο Αιγαίο και τον Εύξεινο Πόντο, ο Τούρκος ηγέτης προσδοκά ότι με ακόμα παραπάνω πίεση που εκ των πραγμάτων θα μπορεί να ασκεί στη διεθνή κοινότητα, θα λύσει άμεσα και το ‘‘γόρδιο δεσμό’’ των ελληνοτουρκικών σχέσεων, επιβάλλοντας τις τουρκικές ορέξεις στην Ανατ. Μεσόγειο, διαμοιράζοντας ως προς την εκμετάλλευση το Αιγαίο και δορυφοροποιώντας προς όφελος της χώρας του την νοτιανατολική ‘‘πύλη’’ της Ευρώπης, που δεν είναι άλλη από την Ελλάδα!

Προσωπικά, δεν είμαι καθόλου σίγουρος κατά πόσο οι Αμερικανοί επιθυμούν πράγματι το προσφερόμενο ‘‘πεσκέσι’’ του Erdogan,  καθώς μάλλον στοχεύουν στη διατήρηση της έστω λεπτής και ευαίσθητης ισορροπίας στην περιοχή, πιστεύω όμως με βεβαιότητα ότι ο Τούρκος Πρόεδρος ‘‘παίζει’’ πολύ επικίνδυνα ‘‘παιχνίδια’’ που, όπως έγραψα πρόσφατα, μπορεί να οδηγήσουν τους γείτονες μας είτε στη ‘‘γεωπολιτική τανάλια’’ των ΗΠΑ και του ‘‘D-10’’, είτε στην αντίστοιχη της Ρωσίας (όπως με μαθηματική ακρίβεια θα κάνει εν προκειμένω το ‘‘Kanal Istanbul’’).

Το πρόβλημα, λοιπόν, για τους Τούρκους, δεν είναι η ατολμία ή η ‘‘πενιχρή στόφα’’ του Erdogan. Κάθε άλλο, μάλιστα. Το μείζον θέμα είναι άλλο: η a la carte, κάθε φορά, προσέγγιση και πολιτική του απέναντι στους ισχυρούς του Πλανήτη και ειδικά απέναντι στις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Η Τουρκία, από τη μια είναι μέλος στο ΝΑΤΟ αλλά αγοράζει τους S-400 από τη Ρωσία ενώ από την άλλη κατασκευάζει πυρηνικά εργοστάσια με την τεχνογνωσία της Ρωσίας, εξοπλίζει όμως και τους Ουκρανούς και δη περαιτέρω, με το εγχείρημα του ‘‘Kanal Istanbul’’, απειλεί να παραδώσει τη Ρωσία ως ‘‘βορά’’ στις όποιες ορέξεις των Νατοϊκών και ειδικά των Αμερικανών. Το πρόβλημα, συνεπώς, είναι η στρατηγική πολυπραγμοσύνη της Τουρκίας και οι υπέρμετρες φιλοδοξίες του ‘‘οιονεί Σουλτάνου’’ της.

Πάντως, κάποτε ο τέως Τούρκος Πρόεδρος Abdullah Gül είχε προβλέψει και προειδοποιήσει ότι η παρουσία δύο μεγάλων στόλων σε μια μικρή θάλασσα (που είναι, τηρουμένων των αναλογιών, ο Εύξεινος Πόντος) θα είναι καταστροφή για όλους. Δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με τον Τούρκο πολιτικό. Αν, λοιπόν, ο Erdogan σήμερα λέει ότι μέχρι το 2023 η Τουρκία θα έχει το ‘‘Kanal Istanbul’’, τότε μάλλον αυτό που θα έχει, σε ορίζοντα μάλιστα 2 ετών, θα είναι μέχρι και μια πολεμική διένεξη με τους Ρώσους!

Καταλαβαίνετε, επομένως, γιατί δεν έχω κουραστεί να ομιλώ και να γράφω για το βάθος του Χρόνου στην ελληνική εξωτερική πολιτική και συνολική γεωστρατηγική θεώρηση; Αντιλαμβάνεστε, με τούτο το σπουδαίο παράδειγμα του ‘‘Kanal Istanbul’’, μέχρι πού μπορεί να οδηγήσει ο επικίνδυνος διπλωματικός επαμφοτερισμός των Τούρκων; Εννοείτε τη στοχαστική χρησιμότητα του τετραδιάστατου μοντέλου γεωπολιτικής ανάλυσης, που απαραιτήτως και αναγκαίως συμπεριλαμβάνει στο πλαίσιό του και την απολύτως κρίσιμη διάσταση του Χρόνου;

Είναι αυτή μια επιλογή για εμάς, την οποία πάντως εγώ συνεχώς θα υπενθυμίζω: ‘‘Η τρίτη επιλογή (εννοώ της Ελλάδας), όσον κι αν ακούγεται παράξενη ή αρχικά ακατάληπτη, είναι η ‘‘φαινομενικά ευέλικτη αμφισημία’’ με βασικό κριτήριο τον Χρόνο. H χώρα δεν θα διακηρύττει μεγαλοφώνως, ούτε θα διευκρινίζει, αν κινείται για να καταστεί περιφερειακή δύναμη ή αν προσπαθεί απλά να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα στο δεδομένο χωροχρονικό γεωπολιτικό πλαίσιο. ‘‘Κόκκινη γραμμή’’ στην πολιτική της θα συνεχίσει να είναι η διαφύλαξη της εθνικής και γεωγραφικής ακεραιότητας, η εθνική αξιοπρέπεια και η απαλοιφή του όποιου ενδοτισμού.  Υπ’ αυτό το πλαίσιο, η χώρα θα επικαλείται το διεθνές δίκαιο, θα καλλιεργεί και επιρρωνύει συμμαχίες και συστρατεύσεις, θα πρωτοστατεί στον διπλωματικό ακτιβισμό αλλά θα προσδοκά το όποιο όφελος να το φέρει βασικά ο Χρόνος. Η Τουρκία με τις σοβαρές αντιθέσεις της, με τον πολιτισμικό κατακερματισμό της, τα πολλά ανοιχτά μέτωπα, τη γεωστρατηγική υπερκινητικότητα, τον μεγαλοϊδεατισμό και νέο-οθωμανικό σουρεαλισμό της, που υποσκάπτεται από την υποβόσκουσα αντιμαχία κεμαλισμού και μετριοπαθούς ισλαμισμού, μπορεί, στο βάθος του Χρόνου, να βρεθεί ενώπιον αντικειμενικών συνθηκών που θα την οδηγήσουν όχι στο να καταρρεύσει ή αποσυντεθεί αλλά ίσως, δραστικά και απότομα, να ‘‘ξεθυμάνει’’ ιστορικά και γεωπολιτικά’’.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Το “Kanal Istanbul”, η συνθήκη του Montreux και το επικίνδυνο παιχνίδι του Ερντογάν – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Φρονώ ότι μια πιθανή τουρκο-ισραηλινή ευρύτερη συνεργασία πρέπει να αξιολογηθεί με βάση δύο πολύ κρίσιμες ‘‘σταθερές’’ αναλυτικής προσέγγισης: Kατά πρώτον, θα πρέπει να ψηλαφηθεί, τουλάχιστον, ο ενεργειακός σχεδιασμός της Τουρκίας, προκειμένου να καταστεί αντιληπτός, έστω και αδρομερώς, ο ρόλος που επιφυλάσσει δι’ εαυτήν η Τουρκία όσον αφορά την ενεργειακή σταθερότητα και ασφάλεια σ’ όλη την περιοχή. Και κατά δεύτερον, θα πρέπει να αναζητηθεί το γενικότερο πλαίσιο των σχέσεων των δύο χωρών και να εντοπιστούν σ’ αυτό δεδομένα και παράμετροι που κατευθύνουν και εμπλουτίζουν τη γεωπολιτική συλλογιστική και αποκρυσταλλώνουν κριτήρια για την εφικτότητα και βιωσιμότητα μιας (πιθανής) τουρκο-ισραηλινής προσέγγισης και συμπόρευσης.

Αναφορικά με την πρώτη ‘‘σταθερά’’, καταρχάς πρέπει να τονιστεί ότι η Τουρκία δεν είναι ένας αυτόνομος παραγωγός ενέργειας αλλά, αντιθέτως, το 90% των αναγκών της σε υδρογονάνθρακες το προμηθεύεται από τη Ρωσία, τις χώρες της Κασπίας Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής. Ο δε συνολικός ενεργειακός σχεδιασμός της είναι σύμφυτος με τον ρόλο που στοχεύει να εδραιώσει για τον εαυτό της στη γεωπολιτική σκακιέρα της περιοχής: Τον ρόλο δηλαδή της μεγάλης περιφερειακής δύναμης που θα κυριαρχεί επί των άλλων χωρών που συναπαρτίζουν το γνωστό γεωγραφικό περιφερειακό περίγραμμα, θα λειτουργεί εξισορροπητικά μεταξύ των παραγόντων της διεθνούς κοινότητας και θα νοείται ως εξαιρετικά σημαντικός κόμβος μεταφοράς ενεργειακής ισχύος, διασυνδέοντας και ενώνοντας ζωτικά την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή.

Υπ’ αυτό το πνεύμα, ο ενεργειακός σχεδιασμός της Τουρκίας σχηματικά απλώνεται και συμπεριλαμβάνει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Το καταληκτικό σημείο, υπό την έννοια του τελικού προορισμού της μεταφοράς του ενεργειακού κεφαλαίου, είναι η Δύση, όπου κείται η Ευρώπη, εις εκ των δύο βασικών πυλώνων του Δυτικού Κόσμου. Τα δε άλλα σημεία του ορίζοντα είναι για την Τουρκία αφετηριακές πηγές μετάδοσης της ενεργειακής ισχύος. Έτσι στα βόρεια, στα ανατολικά αλλά και στα νότιά της εντοπίζονται οι χώρες που διαθέτουν τις πλουτοπαραγωγικές πηγές υδρογονανθράκων, η δε Τουρκία, ως γεωγραφικά συνδεόμενη μ’ αυτές, αποτελεί ή θέλει να αποτελέσει τον ενδιάμεσο κόμβο, από όπου θα περνούν τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, τα οποία εκκινούν από τα τρία ανωτέρω σημεία του ορίζοντα. Κατ’ αυτήν την κεντρική ιδέα του ενεργειακού σχεδιασμού, υφίστανται σήμερα εντός της τουρκικής επικράτειας, ή σχεδιάζονται, δίκτυα αγωγών μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σ’ αυτό, λοιπόν, το ενεργειακό χωροθετικό πλαίσιο (ίδετε στο τέλος του κειμένου τον 1^ο Χάρτη) περιλαμβάνονται, αν κανείς θέσει ως κριτήριο το γεωγραφικό σημείο της πηγής της ενεργειακής μετάδοσης (και όχι τον προορισμό που είναι, εν πάση περιπτώσει, η Δύση):

Α) Οι προερχόμενοι από τον Βορρά της Τουρκίας αγωγοί φυσικού αερίου ‘‘Blue Stream Gas Sub-sea Pipeline’’ και ‘‘Turkish Stream’’, ο οποίος πρακτικά αντικατέστησε το ‘‘South Stream Natural Gas Pipeline Project’’. Οι συγκεκριμένοι αγωγοί έχουν ως στόχο, πέρα από την ενεργειακή τροφοδότηση της ίδιας της Τουρκίας, βασικά τη διαφοροποίηση των δρόμων και την εναλλακτικότητα της μεταφοράς ρωσικού αερίου σ’ όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια.

Β) Οι προερχόμενοι από την Ανατολή της Τουρκίας αγωγοί μεταφοράς πετρελαίου ‘‘Baku-Tbilisi-Ceyhan Oil Pipeline’’, ‘‘Iraq – Turkey (Kirkuk-Ceyhan) Oil Pipeline’’ και ο υπό κατασκευή ‘‘Trans-Anatolian (Samsun-Ceyhan) Oil Pipeline’’, αλλά και οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου ‘‘Baku-Tbilisi-Erzurum Gas Pipeline’’ (γνωστός και ως αγωγός του Νοτίου Καυκάσου), ‘‘Iran-Turkey Natural Gas Pipeline’’, ‘‘Iraq-Turkey Natural Gas Pipeline’’ και ‘‘Anatolian Transit Gas Pipeline Project’’ (TANAP), φυσική συνέχεια του οποίου είναι ο διαπερνών την Ελλάδα γνωστός αγωγός ‘‘Trans Adriatic Pipeline’’ (TAP). Με το εν λόγω αγωγικό δίκτυο η Τουρκία στοχεύει να αποτελεί διαχρονικά τον διασυνδετήριο ενεργειακό άξονα μεταξύ της αφθονούσας σε ενεργειακό πλούτο Ανατολής και της διψασμένης για ενέργεια Δύσης.

Γ) Ο προερχόμενος από τον Νότο της Τουρκίας αγωγός φυσικού αερίου ‘‘Arab Natural Gas Pipeline’’ και ο προτεινόμενος ‘‘Persian Natural Gas Pipeline Project’’. Με τους εν λόγω αγωγούς η Τουρκία φιλοδοξεί να καταστεί το κρίσιμο ενεργειακό και γεωστρατηγικό μεταίχμιο μεταξύ του Αραβικού Κόσμου και της Ευρώπης.  

Υπ’ αυτό, λοιπόν, το πλαίσιο ενεργειακού σχεδιασμού, η κατασκευή ενός αγωγού που θα μετέφερε φυσικό αέριο από τα ισραηλινά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου αρχικά προς την Τουρκία και μετέπειτα προς την Ευρώπη θα ενίσχυε όχι μόνο τη ‘‘νότια διάσταση’’ του τουρκικού ‘‘ενεργειακού κυκλώματος’’ αλλά επιρρωνύοντας τη γεωστρατηγική κομβικότητα της Τουρκίας θα μετέβαλε άρδην τους περιφερειακούς συσχετισμούς και τη φορά των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Και τούτο διότι η Ανατολική Μεσόγειος έχει προκαλέσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τον υποθαλάσσιο ενεργειακό της πλούτο. Ο ίδιος ο Erdogan, μιλώντας τον περασμένο Σεπτέμβριο στο Συμπόσιο για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας που έγινε στην Κωνσταντινούπολη, ‘‘αποκάλυψε’’ ότι, σύμφωνα με μελέτες, τα αποθέματα υδρογονανθράκων στην Ανατ. Μεσόγειο ανέρχονται μέχρι και τα 3,5 τρισ. κυβικά μέτρα (!)*, γεγονός που μπορεί να καταστήσει ενεργειακά επαρκή και ασφαλή όλη την Ευρώπη για δεκαετίες.

Σ’ αυτό δε το ενεργειακό απόθεμα της Ανατ. Μεσογείου, το Ισραήλ κατέχει ‘‘δεσπόζουσα θέση’’. Με προεξέχοντα τα κοιτάσματα φυσικού αερίου Leviathan (με υπολογιζόμενο φυσικό απόθεμα 500 δισ. κυβικών μέτρων) και Tamar (με εκτιμώμενο φυσικό αέριο 282 δισ.κ.μ.) αλλά και με τον ενεργειακό πλούτο των λοιπών κοιτασμάτων εντός της ΑΟΖ του (Shimshon, Marie B and Noa, Karish), το Ισραήλ όχι μόνο παράγει άνω του 50% των δικών του αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας αλλά επιδιώκει να γίνει παγκόσμιος εξαγωγέας ενεργειακής ισχύος στοχεύοντας διττώς, αφενός σε ευμεγέθη εμπορικά κέρδη και αφετέρου στη διαδραμάτιση πρωτεύοντος ρόλου στο γεωπολιτικό παίγνιο της ενεργειακής ασφάλειας στην Ανατ. Μεσόγειο.

Γι’ αυτό και δεν είναι διόλου τυχαίο που την περίοδο 2015-17  διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις δύο χώρες για τη δημιουργία ενός υποθαλάσσιου τουρκο-ισραηλινού αγωγού. Ωστόσο, το momentum χάθηκε, έστω και προσωρινά, και έτσι ευνοήθηκε η κατασκευή του περίφημου αγωγού ‘‘Eastmed’’ για τη μεταφορά του ενεργειακού αποθέματος από τη λεκάνη της Λεβαντίνης προς την Ευρώπη. Το Ισραήλ, στο πλαίσιο του νεοπαγούς ‘‘Eastmed Gas Forum’’’ συμμάχησε τελικά με την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ιταλία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και την Παλαιστινιακή Αρχή, γεγονός που απέκοψε απότομα και ‘‘δύσπεπτα’’ τους Τούρκους από τις ενεργειακές εξελίξεις της ευρύτερης περιοχής.

Η Τουρκία, συνεπώς, θεωρεί ότι ο Eastmed, ένα εγχείρημα περίπου 7 δισ. ευρώ, θα την εκδιώξει από το ‘‘παίγνιο’’ της μεταφοράς ενεργειακού πλούτου στην Ευρώπη, γεγονός που θα ακύρωνε όλο τον γεωπολιτικό σχεδιασμό της στην Ανατ. Μεσόγειο! Γι’ αυτό ακριβώς και ‘‘βιάστηκε’’ να συνάψει με την κυβέρνηση Sarraj της Λιβύης το γνωστό τουρκολιβυκό σύμφωνο περί συνοριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών των δύο χωρών, προκειμένου να ισχυριστεί ότι ο Eastmed διέρχεται από την τουρκική ΑΟΖ και έτσι να προσπαθήσει να βάλει ένα τέλος στο (ούτως ή άλλως αμφίβολο;) μέγα-εγχείρημα του Eastmed (ίδετε χαρακτηριστικά στο τέλος του κειμένου τον 2^ο Χάρτη).

Σ’ αυτό, λοιπόν, το σημείο της αναλυτικής προσέγγισης, η εξέταση των δεδομένων και παραμέτρων της δεύτερης ‘‘σταθεράς’’, ήτοι του ευρύτερου πλαισίου των διεθνών σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και του Ισραήλ, μπορεί να δώσει άφθονο φως στο κρίσιμο για όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή ερώτημα αν είναι πιθανολογικά βάσιμη μέσα από μια ταχεία και ουσιαστική αναθέρμανση των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων η κατασκευή ενός τουρκο-ισραηλινού αγωγού φυσικού αερίου στην Ανατ. Μεσόγειο που θα φέρει (ως αποτέλεσμα) και την επιτελική ολοκλήρωση του μεγαλεπήβολου τουρκικού ενεργειακού σχεδιασμού (;).  Επ’ αυτού του βασικού ερωτήματος έχω να κάνω τις παρακάτω εξαιρετικά επιδραστικές επισημάνσεις:

1) Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, κηλιδώθηκαν  το 2010 με το περιστατικό του ‘‘Mavi Marmara’’.  Στη νηοπομπή του διεθνούς κινήματος ‘‘Free Gaza’’ που μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια στους Παλαιστίνιους συμμετείχε το τουρκικό πλοίο ‘‘Mavi Marmara’’, στο οποίο οι ισραηλινές δυνάμεις επιτέθηκαν και μετά από εμπλοκή σκοτώθηκαν Τούρκοι ακτιβιστές. Έκτοτε, οι σχέσεις των δύο χωρών όχι απλά ψυχράνθηκαν αλλά διακόπηκαν. Μπορεί, λοιπόν, τον Ιούνιο του 2016, μετά από προσπάθειες επαναπροσέγγισης, να συνήφθη ακόμα και σύμφωνο επανασυμφιλίωσης ανάμεσα στις δύο χώρες αλλά η επιφυλακτικότητα, ως ανακλαστική αταβιστική σκέψη, στη διπλωματία μεταξύ των δύο χωρών σίγουρα δεν εξαλείφθηκε και θα αποτελέσει ουσιώδη ανασχετικό παράγοντα στην εκδίπλωση κοινών πρωτοβουλιών, ειδικά τώρα που το Ισραήλ λειτουργεί και στο πλαίσιο του ‘‘Eastmed Gas Forum’’ αλλά και στο περίγραμμα των τριμερών συνεργατικών ενεργειακών σχημάτων ‘‘Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου’’ και ‘‘Ισραήλ-Ελλάδας-Αιγύπτου’’.

2) Ο παραδοσιακά μεγαλύτερος σύμμαχος του Ισραήλ, οι ΗΠΑ, κατ’ εφαρμογή του εστιακού στην ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτητοποίηση της Ευρώπης από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες δόγματος της ‘‘διαφοροποίησης’’ των ενεργειακών πηγών (diversification dogma), προωθούν, και δη δια θεσπισμένης ήδη νομοθεσίας, την ενεργειακή συνεργασία Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου στην περιοχή μέσω του ‘‘Eastmed project’’ (είναι απολύτως χαρακτηριστικός ο S. 1102 ‘‘A BILL To promote security and energy partnerships in the Eastern Mediterranean’’,  διαβάστε τον https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/1102/text) και αντιστρατεύονται στη λειτουργία του ‘‘Turkish Stream’’ (https://www.govtrack.us/congress/bills/116/s1441/text). To γεγονός αυτό το γνωρίζει, βεβαίως, πολύ καλά το Ισραήλ, το οποίο μάλλον θα επιδείξει αυξημένη επιφυλακτικότητα ως προς την υλοποίηση ενός τέτοιου (τουρκο-ισραηλινού) αγωγού.

3) Ένας τουρκο-ισραηλινός αγωγός, πάντως, θα ξεκινούσε από τα ενεργειακά κοιτάσματα εντός της ΑΟΖ του Ισραήλ και θα κατέληγε στην Τουρκία, περνώντας, καταρχάς, μέσα από τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας του Λιβάνου. Ωστόσο, το Ισραήλ και ο Λίβανος δεν έχουν τις καλύτερες των σχέσεων. Εδώ και καιρό οι δύο χώρες ‘‘αντιδικούν’’ για τον επακριβή καθορισμό των ορίων των θαλασσίων ζωνών τους, προϊόν δε αυτής της αντιδικίας τους είναι μια μικρή χωρικά αλλά έντονα διαφιλονικούμενη θαλάσσια ζώνη (contested territory, ίδετε στο τέλος του κειμένου τον 3^ο Χάρτη) ανάμεσα στις δύο χώρες. Ο Λίβανος, αν το Ισραήλ επιχειρούσε να συνδεθεί ενεργειακά με την Τουρκία, θα είχε δεδομένα και αναντίρρητα λόγο και είναι πολύ πιθανόν να έθετε ως προϋπόθεση για να δώσει τη συγκατάθεση του για τη διέλευση ενός τέτοιου αγωγού από τη θαλάσσια δικαιοδοσία του, την πρότερη διευθέτηση της ισραηλινό-λιβανέζικης θαλάσσιας διαφοράς. Steinitz και Adiri, οι Υπουργοί Ενέργειας των δύο χωρών, συνομιλούν υπό την αρωγή του Αμερικανού διαμεσολαβητή John Desrocher (https://www.gov.il/en/departments/news/press_281020) αλλά, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν υπάρχει ‘‘λευκός καπνός’’ στον ορίζοντα και κατά την άποψή μου ούτε πρόκειται να προκύψει σύντομα λόγω της αποσταθεροποιητικής για την περιοχή δράσης της λιβανέζικης σιϊτικής οργάνωσης ‘‘Hezbollah’’.

4) Ένας τουρκο-ισραηλινός αγωγός θα διαπερνούσε σίγουρα και από την ΑΟΖ που οριοθετήθηκε μεταξύ Λιβάνου και Κύπρου το 2007. Υπ’ αυτό το δεδομένο, σίγουρα το Ισραήλ, που συμμετέχει στο τριμερές σχήμα με την Ελλάδα και την Κύπρο, δύσκολα θα διακινδύνευε τη διατάραξη των σχέσεων του ειδικά με την Κύπρο σεβόμενο προφανώς και ποντάροντας πολλά γεωστρατηγικά και στη συμφωνία που το ίδιο συνυπέγραψε με την Κύπρο το 2010 περί συγκαθορισμού της ΑΟΖ μεταξύ τω δύο χωρών.

Εξάλλου, σε ένα πιθανό τουρκο-ισραηλινό αγωγικό εγχείρημα η Κύπρος ούτως ή άλλως έχει λόγο με βάση τη Σύμβαση για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS). Το άρθρο 79§3 της UNCLOS προβλέπει ότι η χάραξη της πορείας ενός υποθαλάσσιου αγωγού υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους. Κατά το διεθνές δίκαιο, ο σεβασμός των κυριαρχικών δικαιωμάτων του παράκτιου κράτους συνιστά κατ’ ουσία όρο της άσκησης της ελευθερίας τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών επί της υφαλοκρηπίδας του από τρίτα κράτη. Ένας, λοιπόν, πιθανός αγωγός που θα μετάφερε ισραηλινό ή εκ του Ισραήλ αέριο στην Τουρκία θα προϋπόθετε τη συγκατάθεση και της Κύπρου, που είναι ενεργό μέλος του ενεργειακού εγχειρήματος του Eastmed! Έτσι, αυτό το γεγονός eo ipso ‘‘χλωμιάζει’’ τις πιθανότητες της τουρκο-ισραηλινής ενεργειακής συνεργασίας.

5) Η σχετικά πρόσφατη φιλοξενία των ηγετών της Παλαιστινιακής Οργάνωσης Hamas στην Άγκυρα, οργάνωσης που επισήμως οι Ισραηλινοί εκλαμβάνουν ως τρομοκρατική, η φημολογούμενη ‘‘χορήγηση υπηκοότητας’’ στους ηγέτες της Hamas από τους Τούρκους και η συνδρομή που οι γείτονες παρέχουν στους Παλαιστίνιους εξτρεμιστές στο να σχεδιάζουν τρομοκρατικές επιθέσεις και ‘‘κυβερνοεπιθέσεις’’ εναντίον του Ισραήλ (https://www.timesofisrael.com/hamas-secretly-operating-cyber-counterintelligence-hq-in-turkey-report/) είναι παράλληλα ένας εξίσου αποτρεπτικός παράγων στη δημιουργία απόλυτα θετικού και ευρέως συνεργατικού κλίματος μεταξύ της Τουρκίας και του Ισραήλ.

6) Το Ισραήλ έχει εμπράκτως αναπτύξει δίκτυο ενεργειακής συνεργασίας με την Αίγυπτο. Ο Erdogan, ωστόσο, υποστήριξε στην Αίγυπτο τη ‘‘Μουσουλμανική Αδελφότητα’’ και στράφηκε φανερά κατά του νυν Αιγύπτιου ηγέτη Abdel Fattah El-Sisi. Οι δύο χώρες έφτασαν ένα βήμα πριν τη σύγκρουση στο ‘‘Λιβυκό Ζήτημα’’ και οι σχέσεις τους επιδεινώνονται (https://ahval.me/egypt-turkey/turkeys-fractured-relations-egypt-unlikely-improve-whoever-power). Το Ισραήλ, λοιπόν, είναι εξαιρετικά αμφίβολο, υπ’ αυτό το πρίσμα, αν θα διακινδύνευε μια οπισθοδρόμηση στην ήδη ευοίωνων προοπτικών ενεργειακή του σχέση με την Αίγυπτο για χάρη ενός υποτιθέμενου τουρκο-ισραηλινού αγωγού.

7) Σύμφωνα με μελέτη του ‘‘Oxford Institute for Energy Studies’’ η αποθηκευτική ικανότητα της Τουρκίας όσον αφορά τους εισερχόμενους σ’ αυτήν ενεργειακούς πόρους (συμπεριλαμβάνοντας αγωγούς αερίου, LNG/FSRU) εκτιμάται, προς το παρόν, στα 258,18 εκατ. κυβικά μέτρα ανά μέρα. Η πιθανή δημιουργία ενός τουρκο-ισραηλινού αγωγού θα απαιτούσε αύξηση της χωρικής αποθηκευτικής ικανότητας της Τουρκίας, γεγονός που θα καθυστερούσε, τουλάχιστον σε ένα αρχικό στάδιο, ένα τέτοιο project.

Κατόπιν, λοιπόν, όλων των ανωτέρω σημαντικών δεδομένων και της φύσης και σημασίας που αυτά έχουν για την εξέλιξη των διεθνών σχέσεων όχι μόνο μεταξύ των δύο χωρών, της Τουρκίας και του Ισραήλ, αλλά και για τους γενικότερους γεωπολιτικούς συσχετισμούς ολόκληρης της ευρύτερης περιοχής, φρονώ ότι για την ολοκλήρωση του ‘‘puzzle’’ του ενεργειακού σχεδιασμού και την ενδυνάμωση του περιφερειακού ηγεμονισμού της Τουρκίας θα λείπει, για αρκετό ίσως καιρό ακόμα, ένα πολύ κρίσιμο και πολύτιμο ‘‘κομμάτι’’, που δεν είναι άλλο από την ‘‘ισραηλινή χείρα αρωγής και βαθειάς φιλίας’’. Και αυτό ας το έχουμε υπόψη. Οι εξελίξεις, άλλωστε, ‘‘τρέχουν’’ και αλίμονο σ’ αυτόν που ολιγωρεί ή ‘‘καθεύδει’’…

*Πάνω-κάτω τις ίδιες ‘‘απόψεις’’ (με τον Ερντογάν) για τον υποθαλάσσιο ενεργειακό πλούτο της Ανατ. Μεσογείου έχουν και οι Ισραηλινοί, οι οποίοι κάνουν λόγο για απόθεμα 75 TCF φυσικού αερίου και 6,6 ΒΒL πετρελαίου στην Ανατ. Μεσόγειο (ίδετε https://www.energy-sea.gov.il/English-Site/Pages/News%20And%20Media/ISRAELI%20GAS%20OPPORTUNITIES.pdf). Αν προστεθούν αυτές οι ποσότητες δίδουν τα περίπου 3,5 τρισ. κυβικά μέτρα υδρογονανθράκων στην Ανατ. Μεσόγειο για τα οποία μίλησε ο Ερντογάν τον Σεπτέμβριο του 2020 στην Κωνσταντινούπολη.

1^ος Χάρτης: Το τουρκικό ενεργειακό δίκτυο. Πολύπλοκο και επεκτατικό.

2^ος Χάρτης: Η σχεδιαζόμενη πορεία του αγωγού Eastmed και η προσπάθεια των Τούρκων δια του τουρκο-λιβυκού συμφώνου να την ανακόψουν.

3^ος Χάρτης: Οι ΑΟΖ Ισραήλ, Λιβάνου και Κύπρου. Ένας τουρκο-ισραηλινός αγωγός θα περνούσε από τις ΑΟΖ Λιβάνου και Κύπρου. Προσοχή στην διαφιλονικούμενη θαλάσσια ζώνη (contested territory) μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Ο ενεργειακός σχεδιασμός της Τουρκίας και η πιθανότητα αναθέρμανσης των Τουρκο-Ισραηλινών σχέσεων – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα την 8^η Οκτωβρίου του 1936, επεκτείνοντας τα χωρικά της ύδατα στα 6 ν.μ., απέκτησε εθνική κυριαρχία (sovereignty) στο 43,68% του Αιγαίου. Η Τουρκία, από την άλλη, το 1964 επέκτεινε και τα δικά της χωρικά ύδατα στο Αιγαίο στα 6 ν.μ. και έτσι η δική της κυριαρχία σ’ αυτό αναλογεί στο 7% περίπου. Σε περίπτωση, όμως, που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, σύμφωνα με το αρ. 3 της UNCLOS, στα 12 ν.μ., τότε το 72%(!) του Αιγαίου θα μετατραπεί αυτομάτως σε ελληνική θάλασσα. Έτσι, τον Ιούνιο του 1995, με ψήφισμά της, η Τουρκική Βουλή θεώρησε αιτία πολέμου αυτήν την πιθανή επέκταση των χωρικών μας υδάτων στο απώτατο όριο τους, καθώς αντιλήφθηκε αυτήν την ελληνική πρωτοβουλία ως ‘‘γεωπολιτικό στραγγαλισμό’’ της Τουρκίας και ουσιώδη συστολή του ‘‘ζωτικού χώρου’’ της τουρκικής πολιτικο-οικονομικής περιφερειακής επιρροής.

Σε πρακτικό επίπεδο, πάντως, η συγκεκριμένη επέκταση των χωρικών μας υδάτων σημαίνει ότι η Τουρκία, αλλά και οι λοιποί παγκόσμιοι και περιφερειακοί ‘‘γεωπολιτικοί παίκτες’’, διερχόμενοι βασικά από το Αιγαίο, θα διεξάγουν τη θαλάσσια επικοινωνία τους με τις ανοικτές θάλασσες και τους ωκεανούς διαμέσου των ελληνικών χωρικών υδάτων!

Είναι, συνεπώς, τούτο ένα απολύτως ‘‘ριζοσπαστικό γεωπολιτικό σενάριο’’. Και ίσως ο λόγος που ενώ από το 2009 τα 148 από τα 152 παράκτια κράτη του Πλανήτη είχαν επεκτείνει τα χωρικά τους ύδατα στα 12 ν.μ., η Ελλάδα, παραταύτα, είναι από τις ελάχιστες εξαιρέσεις παγκοσμίως που απεμπολεί ή έστω αναβάλλει την περί ης ο λόγος επέκταση των χωρικών της υδάτων. Τη στιγμή, βέβαια, που η έχουσα 6 ν.μ. χωρικά ύδατα στο Αιγαίο και μέχρι την Αττάλεια, Τουρκία  διαθέτει χωρικά ύδατα 12 ν.μ. στον Εύξεινο Πόντο και στη λοιπή Ανατολική Μεσόγειο.

Όσον αφορά, λοιπόν, την επέκταση των χωρικών μας υδάτων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, υφίστανται, πιστεύω, ίσως εν μέσω παραλλαγών, δύο κεντρικές επιλογές εθνικής πολιτικής, οι οποίες αξίζουν την προσοχή και το ενδιαφέρον μας.

Την πρώτη, κατά το ήττον ή μάλλον, θαρρώ ότι παρουσίασε σε πρόσφατο άρθρο του ο τ. Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, πανεπιστημιακός Καθηγητής και πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών επί κυβερνήσεως Κ. Σημίτη, Χρήστος Ροζάκης (ίδετε το άρθρο ‘‘Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου για τις συνομιλίες’’, ‘‘Καθημερινή’’, 3/1/2021).

Στο εν λόγω άρθρο, ο κ. Καθηγητής γράφει επί λέξει: ‘‘Είναι αλήθεια ότι, σύμφωνα με τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας, η Ελλάδα έχει το δικαίωμα να ασκήσει μονομερώς την επέκταση ώς τα 12 ν.μ. (το ανώτατο επιτρεπόμενο από το διεθνές δίκαιο όριο), χωρίς να λαμβάνει υπόψη της ενστάσεις τρίτων χωρών στο θέμα αυτό. Αλλά να λάβουμε υπόψη μας ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο μεταβάλλει το πέλαγος αυτό σε κλειστή ελληνική λίμνη που απαγορεύει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά και σε όλους τους πολυπληθείς χρήστες της θάλασσας αυτής, οι οποίοι έχουν προορισμό τον Εύξεινο Πόντο ή προέρχονται από αυτόν….

Η ελληνική θέση στις επικείμενες διερευνητικές, αν υιοθετηθεί η λύση της συζήτησης της αιγιαλίτιδας, θα πρέπει να είναι ανάλογη της τότε επιτυχούς διαπραγμάτευσης: 12 ν.μ. στην ηπειρωτική Ελλάδα και 10 ν.μ. στα νησιά (ώστε να μην επηρεαστεί ο υπερκείμενος εθνικός εναέριος χώρος), με την εξαίρεση της νότιας περιοχής ανάμεσα στις Κυκλάδες και στα Δωδεκάνησα, όπου λόγω της στενότητας της θαλάσσιας περιοχής πρέπει να υπάρξει διαφοροποίηση για χάρη της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Αυτή είναι η φιλοδοξία μας, που μπορεί να γίνει πραγματικότητα με κατάλληλους χειρισμούς.’’

O κ. Καθηγητής, λοιπόν, προτείνει ένα είδος ευέλικτης προσαρμοστικότητας στον καθορισμό των χωρικών μας υδάτων στη διακεκαυμένη περιοχή του Αιγαίου και της Ανατ. Μεσογείου. Αν όμως η ‘‘φιλοδοξία μας που μπορεί να γίνει πραγματικότητα’’ (φράση με την οποία τελειώνει το άνω άρθρο) είναι να διαφοροποιήσουμε αριθμολογικά τα χωρικά μας ύδατα στον ηπειρωτικό κορμό της χώρας (όπου θα έχουμε 12 ν.μ.) και στα νησιά (όπου θα έχουμε 10 ν.μ.), τότε σαφώς αυτή η ‘‘φιλοδοξία’’ μας στηρίζεται στην κομβική αφετηριακή αντίληψη και στρατηγική παραδοχή ότι η απόλυτη εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου του διεθνούς δικαίου στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι ένας ‘‘καθαρός ελληνικός μαξιμαλισμός’’.

Γι’ αυτό, όπως υπαινίσσεται ο κ. Ροζάκης, και θα πρέπει υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις να προσαρμοστούμε στις ιδιαίτερες συνθήκες που αυτές συνεπάγονται. Ο κ. Καθηγητής εμφανίζει ως λογικό το επιχείρημα των Τούρκων ότι μια πιθανή επέκταση των χωρικών μας υδάτων στα 12 ν.μ., εκεί δηλαδή που το διεθνές δίκαιο δυνητικά ορίζει, θα μετέτρεπε το Αιγαίο σε ‘‘κλειστή ελληνική λίμνη’’, όπως γράφει, και έτσι θα έπληττε καίρια τα θεμελιώδη συμφέροντα των Τούρκων αλλά και θα διακώλυε τη διεθνή ναυσιπλοΐα, άρα και τα συμφέροντα και τους σχεδιασμούς και άλλων χωρών. Και το επιχείρημα αυτό το θέτει ως βάση της εθνικής μας συλλογιστικής και διπλωματικής συμπεριφοράς.

Μια τέτοια εθνική στρατηγική, λοιπόν, μάλλον αφήνει περισσότερο ανοικτό το ενδεχόμενο να επιτευχθεί μια συμφωνία με την Τουρκία για τα χωρικά μας ύδατα, αν και είναι γνωστό ότι στα διπλωματικά fora η Τουρκία είναι δύστροπος, απρόβλεπτος και μεγαλομανής διαπραγματευτής. Θέτει, όμως, ad hoc το εξαιρετικά ακανθώδες ζήτημα ότι σε μια τέτοια ακριβώς περίπτωση θα διαπραγματευτούμε με τους Τούρκους για τα χωρικά μας ύδατα, δηλαδή θα διαπραγματευτούμε με τους Τούρκους για θαλάσσιο χώρο στον οποίο όλη η Γη γνωρίζει ότι δικαιούμαστε να ασκούμε απόλυτη εθνική κυριαρχία.

Με άλλα λόγια, μια εθνική στρατηγική κινούμενη στη ‘‘Λογική Ροζάκη’’ σημαίνει και συνεπάγεται μερική και οικειοθελή χωρική αποποίηση δυνητικής και σαφώς προβλεπόμενης στο διεθνές δίκαιο εθνικής κυριαρχίας. Συνεπώς, μια τέτοια στρατηγική μπορεί εύκολα (τουλάχιστον από μερικούς) να κατηγορηθεί για εθνικό ενδοτισμό ή ακόμη χειρότερα για μειοδοσία. Στο δε θεωρητικό-φιλοσοφικό επίπεδο του οραματικού Ελληνισμού, μπορεί να απορριφθεί ως σμικρίνουσα ή ως μη καθολικά συμπεριλαμβάνουσα τον γεωγραφικό και γεωπολιτικό ορίζοντα της κύριας ‘‘συμβατικής δομής’’ άπαντος του Ελληνισμού, ήτοι του ίδιου του ελληνικού κράτους.

Σε κάθε περίπτωση, αν η ‘‘φιλοδοξία’’ μας είναι η παραπάνω, όπως την περιγράφει ο κ. Ροζάκης, κατά την προσωπική μου αντίληψη, θα ήταν πολιτικο-κοινωνικά εφικτό να υλοποιηθεί μόνο από μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας, που θα προέκυπτε κατόπιν εκλογών, προ των οποίων άπαντες οι πολιτικοί φορείς της χώρας θα εξέθεταν τις απόψεις τους επί του θέματος και θα προσπαθούσαν να πείσουν τον ελληνικό λαό για τη λυσιτέλεια και λειτουργικότητα μιας τέτοιας ‘‘προοπτικής’’. Διότι βεβαίως καμία κυβέρνηση στον Κόσμο, όση κοινοβουλευτική πλειοψηφία και όση λαϊκή αποδοχή κι αν έχει, δεν θα ήταν δυνατόν επ’ ουδενί ‘‘από μόνη της’’ να αποφασίσει και ‘‘προχωρήσει’’ σε μερική παραίτηση της χώρας από δυνητική εθνική κυριαρχία της, ενόψει ενός ιστορικού συμβιβασμού με μια άλλη, γειτονική χώρα (εν προκειμένω την Τουρκία).

Η δεύτερη στρατηγική επιλογή που έχει ο Ελληνισμός στο θέμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων της ελληνικής επικράτειας σε Αιγαίο και Ανατ. Μεσόγειο στα 12 ν.μ. αντλείται μέσα από τα κατάβαθα του ίδιου του διεθνούς δικαίου και δεν είναι άλλη από την πανταχόθι αξιοποίηση του επιχειρήματος της υπό προϋποθέσεις ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’ (innocent passage) των πλοίων ξένων δυνάμεων μέσα από τα χωρικά μας ύδατα.

Με την επέκταση των χωρικών μας υδάτων είναι προφανές ότι στο μετατρεπόμενο κατά το πλείστον σε ‘‘mare nostrum’’ Αιγαίο θα μειωθούν σημαντικά οι περιοχές ‘‘ανοιχτής θάλασσας’’ σ’ αυτό. Όμως, ειδικά το Αιγαίο αλλά και η Ανατ. Μεσόγειος είναι θαλάσσιοι διάδρομοι ύψιστης πρακτικής, εμπορικής και γεωπολιτικής σημασίας για τους ισχυρούς, και όχι μόνο, της Διεθνούς Κοινότητας. Με την εφαρμογή, λοιπόν, του θεσμού της ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’, τούτοι οι θαλάσσιοι διάδρομοι, ακόμα και διαμέσου των μελλοντικών (κατόπιν της επέκτασης) ελληνικών χωρικών υδάτων, θα παραμένουν κατά βάση ανοιχτοί και διαθέσιμοι για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Όπως η ίδια η UNCLOS ορίζει, μια διέλευση πλοίου από τα χωρικά ύδατα ενός παράκτιου κράτους είναι ‘‘αβλαβής’’ εφόσον δεν διαταράσσει την ειρήνη, την τάξη ή την εθνική ασφάλεια του παράκτιου κράτους και δεν στρέφεται κατά της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας του κράτους αυτού ή κατά οποιονδήποτε άλλο τρόπο δεν παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου.

Ο κ. Ροζάκης όμως, επ’ αυτής της ‘‘στρατηγικής γραμμής’’ έχει αντιρρήσεις. Στο άνω άρθρο του γράφει επακριβώς: ‘‘οι εγγυήσεις της «αβλαβούς διέλευσης» που ισχύει στην αιγιαλίτιδα δεν είναι τόσο ικανοποιητικές ώστε να άρουν τις ενστάσεις των κρατών αυτών (εννοεί των διεθνών δυνάμεων). Τόσο, γιατί απέναντι στο δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας που ισχύει στην περίπτωση της ανοιχτής θάλασσας (και το Αιγαίο σήμερα έχει αρκετά τμήματα ανοιχτής θάλασσας), ο θεσμός της αβλαβούς διέλευσης, που αναγκάζει το αλλοδαπό πλοίο να διαπλεύσει την αιγιαλίτιδα υπό όρους και υπό την άγρυπνη δικαιοδοσία του παράκτιου κράτους, δεν μπορεί να ικανοποιεί καμία χώρα της οποίας τα πλοία διαπλέουν το Αιγαίο. Πόσο μάλλον αφού σε περίοδο πολέμου, που η Ελλάδα είναι εμπλεγμένη, διατηρεί το δικαίωμα διακοπής της αβλαβούς διέλευσης.’’

Τα επιχειρήματα, όμως, του κ. Καθηγητή περί της ‘‘εγγυητικής ανεπάρκειας’’ του θεσμού της ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’, κάθε άλλο παρά ‘‘ακλόνητα’’ είναι. Πρώτον, διότι δεν εξηγεί, όχι πειστικά αλλά ούτε καν στοιχειωδώς, γιατί και σε τι ακριβώς τα πλοία των διεθνών δυνάμεων που θα δικαιούνται να επιχειρούν και θα επιχειρούν, ούτως ή άλλως, την ακώλυτη ‘‘αβλαβή διέλευση’’ από τα χωρικά μας ύδατα, θα ‘‘ενοχλούνται’’ από την ‘‘άγρυπνη δικαιοδοσία’’, όπως γράφει, της Ελλάδας(;). Και δεύτερον, διότι σε περίοδο πολέμου δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι η Ελλάδα θα δικαιούται να διακόπτει την ‘‘αβλαβή διέλευση’’ αλλότριων πλοίων από τα χωρικά της ύδατα.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός που εν προκειμένω ο κ. Καθηγητής εμφανίζεται να αγνοεί την υπόθεση των Στενών της Κέρκυρας (Corfu Channel case, 1947-1949) που δικάστηκε ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, κατά την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η Αλβανία, αν και βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση (με την Ελλάδα), δεν είχε το δικαίωμα να αποκόψει τον πλου (την αβλαβή διέλευση δηλαδή) 4 βρετανικών πλοίων από τα χωρικά της ύδατα. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, σε ενδεχόμενο πολέμου, άρα σε ένα εξαιρετικό καθεστώς, δεν είναι νομικά και διεθνοπολιτικά παράδοξο, για λόγους εθνικής ασφάλειας, το εμπόλεμο κράτος να διακόπτει τη ροή πλόων μέσα στα χωρικά του ύδατα. Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές (αρ. 25§3 της UNCLOS).

Η Ελλάδα, λοιπόν, μοιάζει να εθελοτυφλεί στο θέμα της επέκτασης των χωρικών της υδάτων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Πάγια, η πολιτική μας ηγεσία λέει στον ελληνικό λαό, λέει (υποτίθεται) στους Τούρκους, λέει στα διεθνή fora ότι οι συζητήσεις της με την Τουρκία αφορούν μόνο τον καθορισμό υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, άρα από τη μια αποκλείει οποιαδήποτε συζήτηση για συγκαθορισμό των χωρικών μας υδάτων (αυτός ο καθορισμός, άλλωστε, αποτελεί, κατά το διεθνές δίκαιο, αποκλειστικό προνόμιό μας και άσκηση της εθνικής μας κυριαρχίας) αλλά, από την άλλη, δεν επεκτείνει τα χωρικά μας ύδατα, συνεχώς επιφυλασσόμενη, συνεχώς δηλαδή επιδεικνύοντας υποχωρητικότητα και διστακτικότητα απέναντι στο ‘‘casus belli’’ των Τούρκων.

H επέκταση, όμως, των χωρικών μας υδάτων στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο και στην Ανατ. Μεσόγειο θα καταστήσει σχεδόν άνευ σημασίας τη συζήτηση για τη συνιοριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ με την Τουρκία, διότι από ό,τι θα απομένει ως ‘‘ανοικτή θάλασσα’’, στο Αιγαίο ειδικά (ήτοι το 19%), μόνο το 5,1% είναι η επικαλυπτόμενη περιοχή της υφαλοκρηπίδας που μπορεί να διεκδικηθεί και από τις δύο χώρες. Συνεπώς, μετά την τοιαύτη επέκταση των χωρικών μας υδάτων, η Τουρκία θα έχει παντελώς ελάχιστα να διεκδικήσει ή έστω αμφισβητήσει. Οι ισχυρισμοί της περί ‘‘γκρίζων ζωνών’’ στο Αιγαίο και η αμφιταλάντευση για το εύρος του εθνικού μας εναέριου χώρου θα ‘‘κλειδαμπαρωθούν’’ στο ‘‘χρονοντούλαπο της Ιστορίας’’.

Όσον δε αφορά το ενδεχόμενο ακολούθησης της δεύτερης άνω ‘‘στρατηγικής γραμμής’’ και την διπλωματική αξιοποίηση του θεσμού της ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’ (θεσμού του διεθνούς δικαίου), η Ελλάδα εμφανίζεται ως ‘‘κοιμώμενη’’.  ‘‘Ξυπνώντας’’, πάντως, και αν έχει τέτοιο σκοπό, θα πρέπει να αναπτύξει ενεργό διπλωματία και να ενημερώσει για τις προθέσεις της τους παγκόσμιους παίκτες, που διέρχονται από το Αιγαίο και το ‘‘χρησιμοποιούν’’ είτε στρατιωτικά είτε εμπορικά. Και δίπλα σ’ αυτούς, θα πρέπει να διακοινώσει τον σχεδιασμό της στα κράτη του Εύξεινου Πόντου και τις λοιπές δυνάμεις της Ανατ. Μεσογείου. Ίσως, λοιπόν, τούτη είναι η ώρα που η Ελλάδα θα πρέπει, με ενεργό διπλωματία και ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας της στις διεθνείς σχέσεις για τον θεσμό της ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’, να εκμεταλλευτεί δημιουργικά και εποικοδομητικώς γεωπολιτικά το βάθος του χρόνου που μάλλον απλόχερα της παρέχει η τρέχουσα ασάφεια στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και οι επ’ αυτών συνεχείς παλινδρομήσεις.

Επί μιας τέτοιας ‘‘γραμμής’’, η χώρα μας ίσως θα ήταν αναγκαίο να δεσμευθεί διεθνώς για την παροχή θεσμικών εγγυήσεων και διευκολύνσεων για τη διεθνή ναυσιπλοΐα στις επίμαχες θαλάσσιες ζώνες και να επιδιώξει, ίσως, ή απλά να προτείνει ειδική συμφωνία ναυσιπλοΐας με τους Τούρκους στο Αιγαίο. Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα δεν θα ζητήσει, άλλωστε, κάτι παραπάνω απ’ αυτά που το διεθνές δίκαιο προβλέπει. Αν, λοιπόν, είμαστε αναφανδόν υπέρ της διεθνούς νομιμότητας και των αποκρυσταλλωμένων επιταγών του διεθνούς (γραπτού και εθιμικού) δικαίου, γιατί φοβόμαστε; Γιατί συνεχώς κρυβόμαστε, γιατί διστάζουμε και δεν δοκιμάζουμε να μιλήσουμε στην παγκόσμια κοινότητα; Γιατί δεν προσπαθούμε να αναδείξουμε τη νομική παραδοξότητα και το ‘‘νατοϊκά’’ οξύμωρο του ‘‘casus belli’’ των Τούρκων;

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι πιέσεις των Τούρκων, βεβαίως, θα είναι ασφυκτικές, καθώς η ‘‘διαπλοκή’’ τους (όχι κατ’ ανάγκη με την κακοφορμισμένη και συνωμοτική έννοια της) με τις Μεγάλες Δυνάμεις είναι γνωστή. Δεν αρνείται κανείς, εξάλλου, την ύπαρξη αλληλοπλεκόμενων και αλληλεπιδρόντων συμφερόντων μεταξύ της Τουρκίας και του διεθνούς παράγοντα. Όμως, όσο ο Ερντογάν θα χάνει έδαφος στην εφαρμογή του νέο-οθωμανικού μεγαλοϊδεατισμού, όσο ο φρενήρης γεωπολιτικός ακτιβισμός του, ο ενστικτώδης σολιψισμός και αυταρχικός δεσποτισμός του θα φέρνουν τριβές και αναπόφευκτα εντάσεις και όσο η τουρκική οικονομία θα ‘‘βυθίζεται’’, τόσο πιο πολύ θα αυξάνονται οι πιθανότητες να υπάρξουν ‘‘ευήκοα ώτα’’ στις ελληνικές απόψεις, στηριγμένες στο διεθνές δίκαιο και σε έναν αναβαθμισμένο και πολυδραστικό ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή. Και δη ‘‘ευήκοα ώτα’’ όχι μόνο στη Δύση…

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, μήπως ήρθε η ώρα για μια πολύ κρίσιμη και σημαντική στροφή στην ελληνική ‘‘αξονική διπλωματική τελολογία’’ που θα οδηγήσει σε αυτό που prima facie μπορεί να χαρακτηριστεί ως ‘‘ελληνικός γεωπολιτικός αναθεωρητισμός’’. Αντί το βάρος του γεωπολιτικού στρατηγισμού μας να δίδεται στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, σε θαλάσσιες δηλαδή ζώνες που λόγω της δεδομένης, βεβαίως, αλληλεπικάλυψής τους με τις αντίστοιχες των Τούρκων θα μας οδηγούν σε απόπειρες ή (όταν αυτό καθίσταται εφικτό) σε ατελείωτες και εξαιρετικά δυστοπικές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, ίσως θα μπορούσαμε να στραφούμε σε πρωτοβουλίες, άρα και σε μοντέλα γεωπολιτικής συμπεριφοράς, που ανυπερθέτως και απροϋποθέτως, χωρίς την ανάγκη σύμπραξης κανενός, το ίδιο το διεθνές δίκαιο μας παρέχει. Στη στροφή αυτή απόδοσης κομβικής στρατηγικής βαρύτητας και διπλωματικού δυναμικού στην έννοια των χωρικών μας υδάτων και στην επέκταση αυτών, η έννοια της ‘‘αβλαβούς διέλευσης’’ είναι ένα σοβαρό νομικό αντίβαρο διεθνούς κύρους σε όποια διεθνή δυσπιστία για την επέκταση των χωρικών μας  υδάτων, κρίσιμο ‘‘εναλλακτικό αντεπιχείρημα’’ και, mutatis mutandis, πραγματολογικός καταλύτης στις περιφερειακές εξελίξεις σε όλη τη Μεσόγειο. Ας το έχουμε αυτό υπόψη μας και ας το σκεφτούμε πολύ σοβαρά.

Απαιτείται, ωστόσο, εμπνευσμένος διπλωματικός σχεδιασμός και πολιτική προσήλωση μέσα στον ρέοντα Ιστορικό Χρόνο, το βάθος του οποίου, όπως σταθερά και συνεχώς υποστηρίζω, αποτελεί ίσως την πιο ‘‘υποσχόμενη παράμετρο’’ της ελληνικής στρατηγικής. Σίγουρα όμως, ας  μη βαυκαλιζόμαστε, καμία από τις επιλογές μας, όποια κι αν είναι αυτή, δεν είναι ούτε αυτονόητη, ούτε εύκολη και αναμφισβήτητη. Καθότι, όπως έγραψε και ο Συνταγματολόγος Ν. Αλιβιζάτος στο πρόσφατο βιβλίο του*, ίσως είναι στη μοίρα των εθνών που βρίσκονται στο μεταίχμιο ηπείρων και πολιτισμών να αντιμετωπίζουν πάντα δυσκολίες….

*Το βιβλίο του Ν. Αλιβιζάτου είναι το ‘‘Δύο βήματα μπρος, ένα πίσω, 8+1 πολυτάραχες δεκαετίες’’ (Αθήνα 2020, Εκδόσεις Μεταίχμιο).

Ο κ. Γκουγκουρέλας είναι δικηγόρος

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ 

The post Η επέκταση των χωρικών μας υδάτων σε Αιγαίο και Αν. Μεσόγειο, το Casus Belli και οι επιλογές της Ελλάδας – Του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Το θυμικό του ‘‘μέσου Έλληνα’’, που περίμενε αν όχι η ΕΕ να ‘‘γονατίσει τον Σουλτάνο’’ μπροστά της, τουλάχιστον να επιβάλει στη χώρα του σκληρούς περιορισμούς, δεν ικανοποιήθηκε. Έτσι, για ακόμη μια φορά, η Ευρώπη χαρακτηρίζεται στα μέρη μας ως ‘‘αναιμική’’, ‘‘αναβλητική’’, ‘‘διχασμένη’’, ‘‘αναποφάσιστη’’ και πάντως ως ‘‘νίπτουσα τας χείρας’’, καθοδηγούμενη από τα στενώς εννοούμενα συμφέροντα και τις διεθνείς σχέσεις ορισμένων κρατών– μελών (κ-μ) της με την Τουρκία.

Είναι, όμως, όλα τα παραπάνω, προϊόν ορθολογικής ανάλυσης, πολυπρισματικής εποπτείας και κριτικής αντιμετώπισης της γεωπολιτικής και γεωοικονομικής κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο ή απλά ‘‘έκρηξη’’ ενός λαϊκού συναισθηματισμού και έκφραση του γνωστού ‘‘blame game’’ κατά της Ευρώπης, όταν η χώρα βρίσκεται στα δύσκολα ή όταν η ίδια η ΕΕ δεν συμπλέει απολύτως και απαρεγκλίτως με τα εθνικά μας desiderata;

Καταρχάς, για να αποκτήσει κάποιος στέρεο υπόβαθρο κρίσης θα πρέπει να εισέλθει στην πολυδιαστασιακή μορφολογία του γεωπολιτικού status της περιοχής και να αποτυπώσει τις ζώνες των ζητημάτων και τα μέτωπα που έχουν διαμορφωθεί επ’ αυτών. Στην Ανατ. Μεσόγειο, λοιπόν, εκτυλίσσεται ένα τριζωνικό παίγνιο, στο οποίο ενεργούν και αλληλεπιδρούν τοπικοί, περιφερειακοί και παγκόσμιοι ‘‘παίκτες’’: 1) Η διαμάχη Ελλάδας-Τουρκίας σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες επιρροής τους στο Αιγαίο και τη Λεκάνη της Λεβαντίνης, 2) Το Κυπριακό Ζήτημα, στο οποίο εμπλέκονται αναγκαστικά οι Έλληνες με τους Τούρκους και 3) Η ενδο-λυβική σύγκρουση, στην οποία συμμετέχει ενεργά η Τουρκία, στο πλευρό του Σάρατζ, αλλά αφορά και την Ελλάδα μετά τις υπογραφείσες συμφωνίες περί ΑΟΖ ανάμεσα σε Τουρκία και Λιβύη και, αντιστοίχως, Ελλάδα και Αίγυπτο, οι οποίες επέφεραν αλληλοεπικάλυψη των θαλασσίων ζωνών των τεσσάρων κρατών.

Επομένως, στο τριζωνικό τούτο παίγνιο λαμβάνουμε μέρος και η Ελλάδα και η Τουρκία αλλά με δεδομένο ότι επί του καμβά του τίθενται παγκοσμίου βεληνεκούς θέματα, όπως η ενεργειακή ασφάλεια και αυτονόμηση της ΕΕ, το ελεύθερο εμπόριο και η προστασία των εμπορικών δρόμων και οικονομικών συναλλαγών, η γεωπολιτική ισορροπία της ΝΑ Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, ο προς τη Δύση Ισλαμικός επεκτατισμός, ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών, το Συριακό, στο παίγνιο αυτό εξ’ αντικειμένου λόγο και ρόλο έχουν οι ΕΕ, το ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα και τα περιβάλλοντα τη μεσογειακή λεκάνη υπόλοιπα κράτη της περιοχής.

Τα μέτωπα δε στο παίγνιο αυτό είναι ήδη ξεκάθαρα. Όσον αφορά τις γεωπολιτικές θεματικές της Ελλάδας και της Κύπρου, το ‘‘Eastmed Forum’’ περιλαμβάνει τη χώρα μας, την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Παλαιστινιακή Αρχή και την Ιορδανία, ενώ ήδη αιτήθηκε συμμετοχή η Γαλλία και έχουν τον ρόλο παρατηρητή οι ΗΠΑ. Πέραν τούτων, είναι ήδη διαμορφωμένα τα τρίπτυχα ενεργειακά σχήματα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και Ελλάδας-Αιγύπτου-Ισραήλ. Στο δε λιβυκό ζήτημα, ήδη Γαλλία, Αίγυπτος, ΗΑΕ και Ρωσία, όντας στο πλευρό του Στρατηγού Χαφτάρ, αντιμάχονται την Τουρκία και το Κατάρ που υποστηρίζουν την Κυβέρνηση Σάρατζ. 

Προκύπτει, λοιπόν, από την ανάγνωση του τριζωνικού παιγνίου και των ήδη σχηματισθέντων μετώπων του, η κεντρική γεωπολιτική παραδοχή ότι ενώ η χώρα μας έχει ενταχθεί έξυπνα σε πολυσυμμετοχικά μέτωπα και δρα ούτως ή άλλως στο ευρύτερο πλαίσιο του δυτικού γεωστρατηγισμού, η Τουρκία, μοιάζει τούτη την ώρα, αν όχι διπλωματικά και πολιτικά ‘‘αποκλεισμένη’’, τουλάχιστον ‘‘ασφυκτιούσα’’. Και αυτό έχει μέγιστη σημασία στον καθορισμό της γενικότερης στάσης του Δυτικού Κόσμου απέναντί της, μιας στάσης που ενέχει αφενός γεωπολιτικές έγνοιες και αφετέρου οικονομικούς προβληματισμούς.   

Καταρχάς, λοιπόν, αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι ο ρόλος της Μεσογείου ως ‘‘θάλασσας κόμβου’’. Η Μεσόγειος ενώνει την Ευρώπη με την Αφρική και αποτελεί τη διασυνδετήρια θαλάσσια ζώνη ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο μέσω των στενών του Σουέζ. Έτσι, η έξοδος της Ρωσίας στους μεγάλους ωκεανούς πρακτικά πραγματοποιείται δια της Μεσογείου. Αυτός δε που θέλει να είναι διαπεριφερειακή δύναμη πρέπει να διαθέτει στιβαρό αποτύπωμα στον κόμβο της Μεσογείου. Στην κατάσταση που βρίσκεται η Τουρκία, όμως, με την οικονομία της κλονισμένη και με πολλές υποθέσεις ‘‘ανοιχτές’’, η επιβολή σκληρών περιορισμών εις βάρος της, ίσως όχι μόνο θα επεξέτεινε τον στρατηγικό της αποκλεισμό, αλλά πιθανώς θα τίναζε στον αέρα τις όποιες ισορροπίες στην περιοχή και ίσως μετέτρεπε το Μεταναστευτικό σε ‘‘χειροπιαστό Ευρωπαϊκό Εφιάλτη’’.

Δεν είναι, ωστόσο, μόνο η ΕΕ, είναι και το ΝΑΤΟ στη μέση. Καθώς η Μεσόγειος συνδέει τη Μαύρη θάλασσα με τους ωκεανούς, η Τουρκία είναι χώρα- θεματοφύλακας και ελεγκτής της ρωσικής καθόδου-εξόδου στον εκτεταμένο υδάτινο ορίζοντα του Πλανήτη, επί του οποίου εκτελούνται οι μεταφορές και η παγκόσμια οικονομική διάδραση. Η Δύση, συνεπώς, θέλει την Τουρκία ‘‘όρθια’’. Αν την ‘‘χάσει’’ ολοσχερώς, η Τουρκία είτε μπορεί να κινηθεί κατ’ ανεξέλεγκτο και πολύ πιο επικίνδυνο τρόπο στη διασύνδεση της με το ριζοσπαστικό Ισλάμ, είτε μπορεί να συμμαχήσει πρόδηλα και χωρίς την παρούσα περίπλοκη φαινομενικότητα, με την Ρωσία. Ήδη βρήκε μαζί της ένα modus vivendi στο Συριακό (είναι η λεγόμενη ‘‘Astana process’’), έλυσε από κοινού με τους Ρώσους την ανάφλεξη στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και ίσως ψάξει τη φόρμουλα αμοιβαία επωφελούς συνδιαχείρισης της Λιβυκής εμφύλιας σύρραξης. Από την άλλη, ήδη από το 2015 η Τουρκία είναι μέρος της κινέζικης πρωτοβουλίας του ‘‘Δρόμου του Μεταξιού’’, και μετά την εγκατάλειψή της από τη ‘‘Δυτική Συμμαχία’’ θα μπορούσε, θεωρητικά, να γίνει έρμαιο και μοχλός των κινεζικών γεωπολιτικών ορέξεων.

Η οικονομία, από την άλλη, δεν είναι ένα καθόλου αμελητέο πεδίο. Είναι γνωστή η έκθεση των τραπεζών πολλών χωρών της Δύσης στο τουρκικό χρέος. Την ‘‘πρωτοκαθεδρία’’ σε τούτη την όχι και τόσο ευχάριστη θέση κατέχουν οι ισπανικές τράπεζες με διακράτηση 62 δισ. δολαρίων τουρκικού ομολογιακού χρέους, ενώ η συνολική έκθεση του δυτικού τραπεζικού τομέα είναι 122,7 δισ. δολάρια. Οι συνέπειες, λοιπόν, μιας πιθανής κατάρρευσης της Τουρκίας, που προφανώς οι κυρώσεις σε τούτο το χρονικό σημείο θα επέσπευδαν ουσιαστικά, ήταν και είναι πολύ σοβαρές για τη Δύση και προφανώς ελήφθησαν αρκούντως υπόψη ως προς τη διαμόρφωση της στάσης της απέναντι στη χώρα του Erdogan.

Πως εξηγείται, όμως, από την άλλη πλευρά, η συμπεριφορά της ΕΕ στο θέμα των κυρώσεων; Νομίζω ότι δύο βασικές επισημάνσεις, εν προκειμένω, προσφέρουν θεωρητική τεκμηρίωση στη στάση της. Η πρώτη είναι τεχνικού-δομικού χαρακτήρα και η άλλη έχει να κάνει με έναν ουσιαστικό λόγο.

Κατά πρώτον, λοιπόν, η διαδικαστική νόρμα με την οποία, παγίως πλέον, η ΕΕ διεκπεραιώνει την ουσιαστική λειτουργία της είναι αυτό που καλείται ‘‘διαπραγματευτικός διακυβερνητισμός’’ (negotiating intergovernmentalism). Η τελική στάση της ΕΕ, ιδιαιτέρως σε κρίσιμα ζητήματα, συνιστά τη συνισταμένη πολλές φορές αποκλινουσών, ετερογενών, ακόμη και αντιθετικών ή σφόδρα συγκρουσιακών συνιστωσών, δηλαδή διαφορετικών, ίσως και αλληλοαναιρούμενων απόψεων, στόχων και προγραμμάτων των κ-μ. Γι’ αυτό ακριβώς, ούτε εξ’ αρχής υφίσταται ως ‘‘ατόφια πολιτική συνταγή’’, ούτε είναι prima facie δεδομένη. Αντιθέτως, στο τραπέζι του ευρω-διαλόγου τίθενται όλες οι συνιστώσες ή δέσμες συνιστωσών, αναμοχλεύονται και αλληλεπιδρούν ανταλλάσσοντας τα ιδεολογικο-πολιτικά τους φορτία και η τελική ενωσιακή τοποθέτηση προκύπτει, μέσω της διαπραγματευτικής ζύμωσης, συνήθως ως συμβιβασμός ή συμπεριληπτικό συμπέρασμα. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση των τουρκικών κυρώσεων.

Ο δεύτερος λόγος, ο ουσιαστικός, αφορά τη νομικο-πολιτική ratio των κυρώσεων. Προφανώς, κυρώσεις επιβάλλονται όταν με τη συμπεριφορά του παραβατικού κράτους επιβεβαιώνεται η ακύρωση, η κατάργηση, η καταστρατήγηση, έστω ο ‘‘μη σεβασμός’’ του ήδη τεθέντος, άρα υπαρκτού και εφαρμόσιμου, πλαισίου διεθνούς νομιμότητας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι το διεθνές δίκαιο ορίζει για τον συγκαθορισμό των θαλασσίων ζωνών (υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αρχικώς ‘‘διαπραγματεύσεις’’ και εν συνεχεία συνιοριοθέτηση, είτε αυτοβούλως, είτε ‘‘μέσω Χάγης’’, δεδομένου, επίσης, ότι δεν έχουμε προβεί με τους Τούρκους σε καμία συνοριοθέτηση για το οτιδήποτε, συνυπολογιζομένου του γεγονότος ότι το τουρκο-λυβικό σύμφωνο είναι για εμάς ‘‘res inter alios acta’’ (όπως το ίδιο ισχυρίζονται οι Τούρκοι ότι είναι γι’ αυτούς η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία περί ΑΟΖ), ποιο είναι, άραγε, εν προκειμένω το διεθνές πλαίσιο νομιμότητας, η παραβίαση του οποίου θα επέφερε κυρώσεις κατά της Τουρκίας;

Είναι, λοιπόν, απολύτως κρίσιμο, απολύτως σημαντικό, να θυμόμαστε ότι η επιβολή κυρώσεων από την ΕΕ αποκτά διεθνοπολιτική βαρύτητα πολύ περισσότερο στην περίπτωση που παραβιάζονται διακεκηρυγμένα και πρακτικώς διαμορφωθέντα κυριαρχικά δικαιώματα κ-μ (όπως είναι αυτά επί της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ) παρά σ’ αυτήν που αμφισβητούνται, έστω και εν τοις πράγμασιν, εν δυνάμει κυριαρχικά δικαιώματα ευρωπαϊκών κρατών επί των θαλασσίων ζωνών τους. Έτσι, η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας υπήρξε, και μάλλον όχι άστοχα, η πυξίδα της ευρωπαϊκής στάσης και στην παρούσα κατάσταση.

Από τα παραπάνω, συνεπώς, μάλλον συνάγεται η διαπίστωση ότι η Δύση φαίνεται να επιλέγει απέναντι στην Τουρκία, έστω και αποσπασματικά ή αυθόρμητα, έστω δηλ. χωρίς τη συνυιοθέτηση ενός προσυνεννοημένου σχεδίου δράσης απέναντί της, την τακτική του ‘‘καρότου και μαστιγίου’’ και δη τόσο στην ‘‘ενδο-οργανική’’, όσο και στην ‘‘υπερ-οργανική’’ δομή της. Έτσι, στην ‘‘ενδο-οργανική’’ βαθμίδα της ΕΕ, αφενός η Γερμανία διαδραματίζει τον ρόλο του ‘‘διαμεσολαβητή’’ (mediator) και του εξισορροπιστή που προβάλλει τη χρεία των συμβιβαστικών προσεγγίσεων, ενώ η Γαλλία, προφανώς εκκινούμενη από τον δικό της στρατηγικό συμφεροντολογισμό, εμφανίζεται πιο σκληρή, διπλωματικά άτεγκτη, στρατιωτικά πρόθυμη και άμεσα αντιπαραθετική. Στο δε ‘‘υπερ-οργανικό’’ επίπεδο, η ΕΕ, ως θεσμικό ολοκλήρωμα, φαίνεται επιφυλακτική, το ΝΑΤΟ ουδέτερο ενώ (μερικώς) ‘‘τιμωρητικοί’’ προβάλλουν, τουλάχιστον προσώρας, οι Αμερικανοί.

Αυτό όμως που, από γεωπολιτικής και γεωοικονομικής απόψεως, έχει την καθοριστικότερη σημασία είναι ότι έχει μάλλον ριζώσει βαθιά η αντίληψη στον Δυτικό Κόσμο ότι η Τουρκία δεν είναι μόνο ‘‘μέρος της λύσης’’ στην Ανατ. Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή για τα δυτικά στρατηγήματα αλλά, ταυτόχρονα, και ‘‘μέρος του προβλήματος’’. Και αυτή η παραδοχή, αν αληθεύει, απεικονίζει εναργέστερα από οτιδήποτε άλλο την επαμφοτερίζουσα στάση του Δυτικού Κόσμου απέναντι στην Τουρκία αλλά δημιουργεί και μια ‘‘λεπτή γραμμή’’ στην άσκηση της ‘‘δυτικής πολιτικής’’. Από τη στιγμή, λοιπόν, που εκληφθεί ότι η Τουρκία είναι περισσότερο μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης, τότε διαβαίνοντας τη λεπτή αυτή γραμμή, ο Δυτικός Κόσμος ίσως παραμερίσει τη διπλωματία και τις συνομιλίες και μετέλθει σκληρότερων μεθοδολογιών διάδρασης έναντι του τουρκικού διεθνούς ακτιβισμού.

Η προσώρας στάση της Δύσης, όμως, είναι, κατά την άποψη μου, και μια ‘‘υπαρξιακή παγίδα’’ αν όχι για την Τουρκία, τότε σίγουρα για τον Erdogan. H ρητορική και διπλωματική αμφισημία της Δύσης μπορεί να οδηγήσει τον Τούρκο Ηγέτη στη ‘‘θανάσιμη’’ πεποίθηση ότι είναι άτρωτος. Αλλά, ως γνωστόν, όπως έδειξε πολλές φορές η Ιστορία, η ώρα που χάνεις (ή και αφανίζεσαι) είναι ακριβώς εκείνη που θα πιστέψεις ότι τίποτε δεν μπορεί να σε σταματήσει, να σε καθυποτάξει, να σε νικήσει… Περιμένετε και θα δείτε ότι οι εξελίξεις θα είναι κάτι περισσότερο… από συγκλονιστικές…

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post  Η γεωπολιτική των Δυτικών κυρώσεων κατά της Τουρκίας – Του Χρήστου Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

Επί της παραπάνω δήλωσης, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το νοηματικό της φορτίο και η πολιτική της βαρύτητα, υπενθυμίζω εν τάχει καταρχάς το βασικό δεδομένο:

Τα χωρικά ύδατα (ή χωρική θάλασσα ή αιγιαλίτιδα ζώνη) είναι η θαλάσσια ζώνη η οποία εκτείνεται σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) έως 12 ναυτικά μίλια (ν.μ.) από τις γραμμές βάσεως, που βρίσκονται στην ακτογραμμή του παράκτιου κράτους (αρθ. 3 UNCLOS).  Τα χωρικά ύδατα περιλαμβάνουν τη στήλη του θαλάσσιου ύδατος, τον βυθό και το υπέδαφος της θάλασσας, καθώς και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο. Επί δε των χωρικών του υδάτων το παράκτιο κράτος ασκεί πλήρη εθνική κυριαρχία, εξομοιούμενη με την κυριαρχία που ασκεί επί του χερσαίου εδάφους του.

Με βάση, λοιπόν, την παραπάνω κεντρική παραδοχή, ενδεικτικά θα μπορούσαν να τεθούν στον κ. Γεραπετρίτη τρία ερωτήματα:

1) Το εύρος των χωρικών υδάτων της Ελλάδας ορίστηκε το 1936 (με τον Ν. 230/1936, όπως αυτός τροποποιήθηκε από το μεταγενέστερο Ν.Δ. 187/1973 και ισχύει σήμερα) στα 6 ναυτικά μίλια από την ακτή. Διατηρήθηκε, εντούτοις, ρητώς το όριο των 10 ναυτικών μιλίων των χωρικών μας υδάτων όσον αφορά στον εναέριο χώρο, βάσει της προγενέστερης νομοθεσίας (Διάταγμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1931, σε συνδυασμό με τον νόμο 5017/1931).

Αν, επομένως, η ‘‘κόκκινη γραμμή’’ μας στα εθνικά θέματα είναι η μη παραβίαση των εκτεινόμενων μέχρι τα 6 ν.μ. χωρικών μας υδάτων (όπως δήλωσε ο κ. Γεραπετρίτης), τότε η Ελλάδα δεν θα έχει κανένα απολύτως πρόβλημα και άρα δια τούτο θα ανέχεται την πτήση αεροσκαφών τρίτης χώρας και προφανώς της Τουρκίας σε απόσταση μικρότερη των 10 ν.μ. από τις ακτές της; Θα ανέχεται άρα να παραβιάζεται η εθνική της κυριαρχία στον αέρα σε αποστάσεις από τα 6 έως τα 10 ν.μ. από τις ακτές, δεδομένου ότι στον εναέριο χώρο η εθνική μας κυριαρχία εκτείνεται στα 10 ν.μ. από την ακτογραμμή βάσης; Τι λέτε κ. Γεραπετρίτη;

2) Αν το Oruc Reis πλεύσει σε απόσταση 7 ή 8 ν.μ. από τις ακτές του Καστελόριζου ή οποιασδήποτε άλλης ελληνικής χερσαίας ή νησιωτικής γης και πραγματοποιήσει έρευνες, θα εμμείνουμε στη νομική και πολιτική θέση ότι ‘‘κόκκινη γραμμή’’ μας είναι η μη παραβίαση των χωρικών μας υδάτων, που εκτείνονται μέχρι τα 6 ν.μ. από τις ακτές, ή θα πρέπει να αντιδράσουμε διότι υπάρχει με βάση το διεθνές δίκαιο και την ελληνική έννομη τάξη (Ν. 2321/1995) δυνητικό εθνικά κυριαρχικό μας δικαίωμα να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα στα 12 ν.μ.; Μήπως δηλαδή, κ. Γεραπετρίτη, η τοποθέτηση της δικής μας ‘‘κόκκινης γραμμής’’ στα 6 ν.μ. αποτελεί τελική σύμπλευση μας με την επιχειρηματολογία των Τούρκων;

3) Και αν επεκταθούμε πέραν των χωρικών υδάτων, στις άλλες θαλάσσιες ζώνες, δηλαδή στη συνορεύουσα ζώνη, στην υφαλοκρηπίδα και στην ΑΟΖ, εκεί ελλείπουν οι ‘‘κόκκινες γραμμές’’ ή απλά δεν μας πειράζει και τόσο να έχουμε τέτοιες και σε αυτές τις θαλάσσιες ζώνες; Και εξηγούμαι:

Ο κ. Αλέξανδρος Διακόπουλος, πρώην σύμβουλος του Πρωθυπουργού σε θέματα εθνικής ασφάλειας, είχε δηλώσει πριν λίγους μήνες (https://www.tovima.gr/2020/08/18/politics/diakopoulos-to-oruc-reis-exei-pragmatopoiisei-ereynes/) ότι το Oruc Reis ‘‘έχει κάνει έρευνες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, να μην κοροϊδευόμαστε’’ (Στον Χάρτη, στο τέλος του κειμένου μπορείτε να δείτε υπό κίτρινη σκίαση το σημείο που το Oruc Reis έκανε σεισμικές έρευνες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας – Oruc Reis recent seismic activity). Συνεπώς, κ. Γεραπετρίτη, αφού η ‘‘κόκκινη γραμμή’’ μας είναι η ακεραιότητα και προστασία των χωρικών μας υδάτων (στα 6 ν.μ.) τι μας ενδιέφερε που οι Τούρκοι έκαναν έρευνες με το άνω σκάφος τους στην υφαλοκρηπίδα μας; Αυτή, άλλωστε, αφού είναι αλληλεπικαλυπτόμενη με την τουρκική, δεν έχει ακόμα συν-οριοθετηθεί; Έτσι δεν είναι; Και αφού δεν έχει ακόμα συν-οριοθετηθεί, για ποιες ‘‘κόκκινες γραμμές’’ να ομιλούμε;

Περαιτέρω, οι Τούρκοι πραγματοποίησαν ήδη 7 γεωτρήσεις μέσα σε ‘‘οικόπεδα’’ της Κυπριακής ΑΟΖ (ίδετε για την χωροθετική ακρίβεια των γεωτρήσεων τον Χάρτη στο τέλος του άρθρου). Μάλιστα όπως δήλωσε ο Τούρκος Υπουργός Ενέργειας, Fatih Donmez, (https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/natural-gas/092320-all-seven-turkish-gas-wells-drilled-in-east-med-to-date-uneconomic-minister) οι γεωτρήσεις αυτές δεν είχαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν οι γεωτρήσεις των Τούρκων εντός της Κυπριακής ΑΟΖ είναι εκτός της ‘‘κόκκινης γραμμής’’ μας είτε γιατί αυτές είναι ‘‘πρόβλημα’’ της Κύπρου και μόνο είτε γιατί εμείς την ‘‘κόκκινη γραμμή’’ μας την περιορίζουμε αποκλειστικά στα χωρικά μας ύδατα των 6 ν.μ;

Εν τέλει, δεδομένου ότι οι Τούρκοι έχουν χωρικά ύδατα 6 ν.μ. στο Αιγαίο και 6 ν.μ. στην Ανατ. Μεσόγειο μέχρι την Αττάλεια και συνεπώς δεν πρόκειται ποτέ να μας ζητήσουν να ‘‘περιορίσουμε’’ (ακόμη περισσότερο) τα δικά μας χωρικά ύδατα κάτω από τα 6 ν.μ., τι ‘‘κόκκινη γραμμή’’ είναι για εμάς τα ‘‘χωρικά ύδατα των 6 ν.μ.’’; Αφού παρακάτω, αριθμολογικά και πρακτικά, δεν πρόκειται, ούτως ή άλλως, να πάνε;

Η δήλωση, λοιπόν, του κ. Γεραπετρίτη ήταν μια πολιτικά κούφια δήλωση. Προσωπικά, με το άρθρο μου ‘‘ο Εθνικός Στόχος στον ελληνοτουρκικό διάλογο: τώρα είναι η ώρα’’ (1-10-2020), έχω τονίσει την μεγίστης σημασίας αναγκαιότητα καλά οργανωμένης και επιχειρηματολογικά σφυρηλατημένης εθνικής γραμμής απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα. Η δήλωση του κ. Γεραπετρίτη, χθες, είναι ξεκάθαρη ένδειξη ότι ο άνω εθνικός στόχος μάλλον ακόμα…αναζητείται!

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Περί «κόκκινων γραμμών» στην Εθνική Εξωτερική πολιτική – Του Χρήστου Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.

«Οι πιθανότητες ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση χειροτερεύουν όλο και περισσότερο (…) Επιπλέον, η τουρκική εξωτερική πολιτική συγκρούεται όλο και περισσότερο με τις προτεραιότητες της Ε.Ε. για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ)», αναφέρει η εφημερίδα Die Welt, επικαλούμενη την Έκθεση της Επιτροπής η οποία θα παρουσιαστεί αργότερα σήμερα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και επισημαίνει τις κρίσεις της Επιτροπής για «παράνομες ενέργειες και προκλητικές δηλώσεις» της ‘Αγκυρας έναντι της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Έκθεση της Κομισιόν, σύμφωνα με την Welt, διαπιστώνει ακόμη ότι η Τουρκία «συνεχίζει να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την Ε.Ε. και σημειώνει σοβαρή οπισθοδρόμηση σε ό,τι αφορά την δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης». Οι συνεχιζόμενες συλλήψεις ηγετών της αντιπολίτευσης, ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοσιογράφων, μελών της κοινωνίας των πολιτών και ακαδημαϊκών, στο πλαίσιο της συνολικής αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, «είναι βαθιά ανησυχητική», τονίζουν οι συντάκτες της Έκθεσης.

Σε σχέση με τα θεμελιώδη δικαιώματα, η Έκθεση κάνει λόγο για παραβιάσεις που «συνεχίζονται αμείωτες», ενώ «όσοι τάσσονταν υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συχνά συλλαμβάνονταν». Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, καταγράφηκαν πολιτικές πιέσεις και μεταθέσεις δικαστών που είχαν ως αποτέλεσμα την υπονόμευση της αξιοπιστίας της τουρκικής δικαιοσύνης, αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κάνει ιδιαίτερη μνεία στην δημιουργία «ενός παράλληλου συστήματος των επονομαζόμενων δικαστών της ειρήνης».

Εκτός ωστόσο από την δριμεία κριτική που ασκεί στην ‘Αγκυρα, η Επιτροπή εκφράζει και συγκρατημένο έπαινο για την κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση εσωτερικών και ξένων εστιών τρομοκρατίας, αναφέρει η Welt. Στην ανακάλυψη και επαναπροώθηση ξένων τρομοκρατών-μαχητών η Τουρκία συνεργάστηκε με την ΕΕ, αναφέρει η έκθεση των Βρυξελλών, η οποία κάνει λόγο και για «ορισμένα βήματα προόδου» στην μεταναστευτική πολιτική και την πολιτική ασύλου. «Το 2019 η Τουρκία κατέβαλε προσπάθειες να εφαρμόσει το Σύμφωνο ΕΕ-Τουρκίας του 2016. Διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί στην αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών κατά μήκος της διαδρομής της Ανατολικής Μεσογείου», διαπιστώνει η Επιτροπή και επαινεί τις «εξαιρετικές προσπάθειες» της Τουρκίας στην περίθαλψη σχεδόν 4 εκατομμυρίων προσφύγων από τη Συρία (3,6 εκατ.) και άλλες χώρες. Επικρίνει ωστόσο ταυτόχρονα την τουρκική κυβέρνηση επειδή, όπως τονίζει, τον Μάρτιο του 2020 «ενθάρρυνε ενεργά μετανάστες και πρόσφυγες να πάρουν τον δρόμο για την Ευρώπη μέσω της Ελλάδας».

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Η Τουρκία απομακρύνεται από την Ευρώπη, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής appeared first on Eptanews.gr.

 Επιπλέον, στην κοινή δήλωση τους, οι ΥΠΕΞ Ελλάδας και ΗΠΑ επαναβεβαίωσαν την πεποίθηση τους ότι τα ζητήματα θαλασσίων ζωνών πρέπει να επιλύονται ειρηνικά και με βάση το διεθνές δίκαιο, ενώ ο κ. Pompeo προσδοκά μια δημιουργική συζήτηση για την πολιτική, οικονομική και περιφερειακή συνεργασία.

Στις 28-9-2020, ο Erdogan μίλησε σε Συμπόσιο για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, που έγινε στην Κωνσταντινούπολη και ξεκάθαρα υπογράμμισε ότι η Τουρκία επιθυμεί τον διάλογο με την Ελλάδα και θα κάνει διαπραγματεύσεις μ’ αυτήν χωρίς προϋποθέσεις. Και τούτο επειδή θέλει, αποφεύγοντας τις ‘‘μονομερείς προσεγγίσεις’’,  να επαναπρυτανεύσει η ειρήνη, η ισότητα και η σταθερότητα στην περιοχή. Ο Τούρκος ηγέτης τόνισε πως η Μεσόγειος φαίνεται ότι μας χωρίζει αλλά στην πραγματικότητα είναι αυτή που μας φέρνει όλους πιο κοντά. Μάλιστα, ανέφερε ότι από αυτόν τον διάλογο δεν πρέπει να αποκλειστεί κανείς, καθώς όποια προσέγγιση ή ‘‘εξίσωση’’ προσπαθεί να απομονώσει την Τουρκία και την ‘‘Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου’’ δεν πρόκειται να αποτελέσει ποτέ τη λύση για τη Μεσόγειο.

Αποκαλύπτοντας, παράλληλα, ότι, σύμφωνα με μελέτες, τα αποθέματα υδρογονανθράκων στην Ανατ. Μεσόγειο ανέρχονται μέχρι και τα 3,5 τρισ. κυβικά μέτρα (!), γεγονός που μπορεί να καταστήσει ενεργειακά επαρκή και ασφαλή όλη την Ευρώπη για δεκαετίες, χαρακτήρισε ως ‘‘άδικη’’ και ‘‘μαξιμαλιστική’’ τη μέχρι τούδε εκπεφρασμένη προσέγγιση της ελληνικής πλευράς. Ο Erdogan, σε μια ‘‘επίδειξη ανοιχτοφροσύνης’’, πρότεινε μάλιστα όλες οι χώρες της Μεσογείου να συμμετέχουν σε κοινό, ‘‘ενεργειακό συνεργατικό σχήμα’’ (energy cooperation forum), έτσι ώστε το ‘‘παίγνιο’’ στη Μεσόγειο να μην είναι μηδενικού αθροίσματος αλλά κατάληξη συμπεριληπτικής και αμοιβαίας επωφέλειας (win-win for all).

Διευκρίνισε, εν τέλει, ότι η πολιτική της Τουρκίας στην περιοχή βασίζεται σε δύο πυλώνες: Κατά πρώτον, στην παραδοχή ότι η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών στην περιοχή θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της δικαιοσύνης και της ευθυδικίας (equity) και, κατά δεύτερον, στη στόχευση οι Τουρκοκύπριοι να έχουν δικαίωμα στους πόρους της Ανατ. Μεσογείου, δικαίωμα επί του οποίου ‘‘εγγυητής’’ και ‘‘προστάτης’’ είναι η ίδια η Τουρκία.

Με βάση όλα τα παραπάνω, λοιπόν, ο διάλογος με τους Τούρκους είναι (ξανά) ante portas. Σε αυτόν δε τον διάλογο η Ελλάδα προσέρχεται με δύο ‘‘σταθερές’’, γνωστές και δεδομένες, και πρέπει να έχει έναν συγκεκριμένο εθνικό στόχο, ο οποίος μπορεί να εκφραστεί, εναλλακτικά, από δύο επιλέξιμες ‘‘εθνικές γραμμές’’.

Η πρώτη ‘‘σταθερά’’ είναι η από 14-1-2015 Δήλωση της χώρας μας προς τον ΟΗΕ ως προς την υποχρεωτική δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) στην μία και μοναδική από εμάς αναγνωριζόμενη ως νομική διαφορά μας με την Τουρκία, που είναι η οριοθέτηση της μεταξύ μας υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η δεύτερη ‘‘σταθερά’’ είναι το άρθρο 156 του Ν. 4001/2011, κοινοποιηθέν ήδη στον ΟΗΕ, με βάση το οποίο η Ελλάδα, ενσωματώνοντας επί της ουσίας κεντρικές προβλέψεις του διεθνούς δικαίου της θάλασσας στην εσωτερική έννομη τάξη της,  γνωστοποιεί πανταχόθι και διεθνώς ότι τα απώτατα όρια της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ της εκτείνονται (θεωρητικώς) στα 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσης, από τις οποίες μετράται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης, το δε εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ (αφ’ ης κηρυχθεί) είναι η μέση γραμμή, κάθε σημείο της οποίας απέχει ίση απόσταση από τα εγγύτερα σημεία των γραμμών βάσης (τόσο των ηπειρωτικών όσο και των νησιωτικών), από τις οποίες μετράται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης (δηλ. των χωρικών υδάτων).

Η οριοθέτηση, λοιπόν, αλληλεπικαλυπτόμενων θαλασσίων ζωνών, με βάση το διεθνές δίκαιο (αρθ. 74 και 83 UNCLOS) προϋποθέτει διάλογο και διαπραγμάτευση. Συνεπώς, conditio sine qua non, για να προσέλθουμε σ’ αυτόν τον διάλογο, είναι ο από εμάς προσδιορισμός του εθνικού στόχου.

Σε αυτήν την πανεθνική προσπάθεια, θαρρώ ότι πρωτεύων αξιολογικός πυλώνας προσδιορισμού του εθνικού στόχου από τη μια μεριά είναι ο γεωγραφικός χώρος μέσα στον οποίο,  σύμφωνα με την εσωτερική έννομη τάξη και τη διεθνή δικαιοταξία,  είτε νοείται και εκδηλώνεται η εθνική κυριαρχία μας (αυτός, όσον αφορά τις θαλάσσιες ζώνες, είναι η αιγιαλίτιδα ζώνη ή άλλως τα χωρικά ύδατα), είτε θεωρητικά μπορούν να ασκηθούν τα κυριαρχικά δικαιώματα μας (τέτοιος γεωγραφικός χώρος, όσον αφορά τη θάλασσα, είναι η συνoρεύουσα ζώνη, η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ). Από την άλλη μεριά, καθοριστική προσδιοριστική παράμετρος του εθνικού στόχου είναι ο υποθαλάσσιος ενεργειακός πλούτος και η αξιοποίηση του. Καταλύτης δε στις δύο παραπάνω προσδιοριστικές παραμέτρους του εθνικού στόχου είναι η έννοια του Χρόνου.

Πράγματι, με βάση την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) η Ευρωπαϊκή Ένωση, που ψάχνει εναγωνίως να διαφοροποιήσει τις πηγές ενεργειακής της τροφοδότησης, στοχεύει να μειώσει κατά 55% τις εκπομπές ρύπων μέχρι το 2030 και να καταστεί ‘‘κλιματικά ουδέτερη’’ το 2050! Επομένως, ο χρονικός ορίζοντας εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου (πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως ‘‘μεταβατικής ενεργειακής πηγής’’) της Μεσογείου, ο οποίος μπορεί να κρύβεται και σε υποθαλάσσιες περιοχές που ανήκουν, αν όχι σε ελληνική, εθνική κυριαρχία (χωρικά ύδατα), τουλάχιστον σε περιοχές που η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει κυριαρχικά δικαιώματα (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ), είναι πιεστικός και προοδευτικά λιγοστεύων.

Κατά συνέπεια, ο εθνικός στόχος με βάση την παραπάνω δίπτυχη παραμετροποίηση, λαμβανομένου υπόψη και του καταλύτη επί της παραμετροποίησης αυτής (ήτοι του Χρόνου), μπορεί να σχηματιστεί επί δύο πιθανών βασικών εθνικών γραμμών, που η μία, αν όχι αποκλείει, τουλάχιστον δεν συμπίπτει με την άλλη.

Κατά μια, πρώτη ‘‘εθνική γραμμή’’, η Ελλάδα μπορεί να θέσει ως εθνικό στόχο την παρουσία της στον παραπάνω περιγραφέντα γεωγραφικό χώρο σε καθολικό επίπεδο μεταχειριζόμενη ως προβολέα του αιτητικού ‘‘οπλοστασίου’’ της το διεθνές δίκαιο (τόσο το δίκαιο της UNCLOS όσο και το εθιμικό διεθνές δίκαιο) και να επιδιώξει, συνεπαγωγικά, την αποκόμιση οφέλους από την εκμετάλλευση του ενεργειακού πλούτου παντού, όπου δηλαδή κατά τις de lege lata προβλέψεις του διεθνούς δικαίου εκτείνονται θαλάσσιες περιοχές, στις οποίες δικαιούται να ασκήσει είτε εθνική κυριαρχία, είτε κυριαρχικά δικαιώματα.

Μια τέτοια προσέγγιση είναι αφαιρετικά ολοκληρωτική, προσδίδει απολυτότητα στις εθνικές επιδιώξεις και οδηγεί σε στερεοτυπικά συμπαγή και πολιτικό-ιστορικά ‘‘σκληρή’’ μεν εθνική γραμμή, που συνεπάγεται, όμως, μια μάλλον αναπόφευκτη ακαμψία ως προς την εκφορά των εθνικών αιτημάτων. Αν, προφανώς, ζητούμενο για εμάς είναι η μετά από διάλογο οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών σε Αιγαίο και Ανατ. Μεσόγειο, τα περιθώρια επιτυχούς έκβασης ενός τέτοιου διαλόγου με τους Τούρκους είναι από πολύ στενά ως ανύπαρκτα. Η προσφυγή στη Χάγη ή στη διεθνή διαιτησία είναι η διέξοδος σε τούτη την περίπτωση με βάση το διεθνές δίκαιο, αλλά υπό τις αντικειμενικές συνθήκες του ‘‘Γεωπολιτισμού’’ της Μεσογείου και του τουρκικού οθωμανογενούς αναθεωρητισμού, σε συνδυασμό με την υλοποίηση μιας τέτοιας γραμμής από την Ελλάδα, όπως η παραπάνω, δεν είναι καθόλου δεδομένη. Η χρονική επιμήκυνση με τις όποιες συνέπειες της, γεωπολιτικές, οικονομικές και ιστορικές, θα καθυστερήσει την αξιοποίηση του μεσογειακού (άρα και του δικού μας, του εθνικού δηλαδή) υποθαλάσσιου πλούτου και από ένα σημείο και μετά ίσως επιφέρει την ουσιαστική απαξίωση και οικονομική υποβάθμιση του υποθαλάσσιου ενεργειακού κεφαλαίου της περιοχής.  

Στο αντίβαρο, η Ελλάδα δεν θα έχει κάνει πίσω ούτε ‘‘σπιθαμή’’ απ’ αυτά που η διεθνής δικαιο-πολιτική νόρμα, καταστατικώς τουλάχιστον, ορίζει ως προς  την απόλαυση της εθνικής κυριαρχίας της και ως προς την θεωρητική έκταση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Υπ’ αυτό το πρίσμα, ο ‘‘λεγκαλισμός’’ και ο ‘‘δικαιωματισμός’’ θα συνιστούν τις κεντρικές νοητικές χροιές της εθνικής γραμμής, μέσα από τις οποίες θα ζητήσουν αναγνώριση και εφαρμογή τα εθνικά δίκαια.

Εναλλακτικώς, κατά μια δεύτερη (προτεινόμενη) ‘‘εθνική γραμμή’’, η Ελλάδα μπορεί να δώσει τη μεγαλύτερη βαρύτητα στη μια από τις άνω παραμέτρους, δηλαδή στην αξιοποίηση του υποθαλάσσιου ενεργειακού πλούτου. Υπ’ αυτήν την επιλογή, πρυτανεύων οδηγός της εθνικής σκέψης (προς διαμόρφωση της εθνικής γραμμής) είναι ο ‘‘γεωπολιτικός πραγματισμός’’ αλληλενεργούμενος με τον ‘‘χρησιμοθηρικό ρεαλισμό’’. Στη διαμόρφωση του εθνικού στόχου, εν προκειμένω, έχει μεγαλύτερη, σαφώς πιο δυναμική, επιδραστική επιρροή ο άνω καταλυτικός παράγοντας,  δηλαδή ο Χρόνος. Και τούτο διότι ζητούμενο, σε αυτήν την εκδοχή εθνικής συμπεριφοράς, είναι η ταχύτερη, επιστημονικά αρτιότερη, οικονομικά επωφελέστερη και εθνικά αναζωογονητική  εκμετάλλευση του υποθαλάσσιου ενεργειακού αποθέματος. Η εθνική κυριαρχία δεν τίθεται υπό συζήτηση σε καμία ‘‘διαπραγματευτική τράπεζα’’, ούτε βέβαια αμφισβητείται σε διμερή ή διεθνή fora, αλλά οι κανόνες του διεθνούς δικαίου, στο πλαίσιο της διπλωματικής διελκυστίνδας και των αμοιβαίων υποχωρήσεων προς επίτευξη συμφωνιών, σχετικοποιούνται. Οι ζώνες άσκησης των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων εμβαδομετρικά διαφοροποιούνται και γεωγραφικά προσαρμόζονται για να ολοκληρωθούν εκατέρωθεν λυσιτελή και πρακτικώς λειτουργικά αποτελέσματα.

Ωστόσο, αυτή η εναλλακτική ‘‘εθνική γραμμή’’ δεν είναι διόλου μια ‘‘εύκολη υπόθεση’’. Γιατί επ’ αυτής τίθεται, εδώ και τώρα, το κεντρικό ερώτημα ‘‘μέχρι πού έχει δικαιοπολιτική βάση και ουσιαστικό περιθώριο εκ των ‘‘ιστορικών της παρακαταθηκών’’ να προβεί η χώρα σε ‘‘υποχωρήσεις’’ και ‘‘συμβιβασμούς’’; Η εθνική αυτή γραμμή απαιτεί από την πλευρά μας την επίκληση εμπεριστατωμένων χαρτών, θέλει εσωτερικό στρατηγικό ειρμό και στηρίζεται στην ειδικότερη και τεχνοκρατική εξειδίκευση μέχρι ποιο σημείο (γεωγραφικό-θαλάσσιο όριο) η Ελλάδα θα δεχθεί μια mutatis mutandis άμβλυνση της θαλασσόσφαιρας των κυριαρχικών της δικαιωμάτων σε σχέση πάντα με τους ισχυρισμούς της άλλης πλευράς, την ουσιαστική βασιμότητα και τη χαρτογραφική αποτύπωση τους (;). Ή, για να το πούμε με πιο απλά λόγια, προέχει, στην περίπτωση τούτη, να απαντηθεί το ζωτικό δίλημμα μέχρι ποιο σημείο θα μπορούσε η Ελλάδα να ανεχθεί και ιστορικά δικαιολογήσει μια τροποποιημένη, σε σχέση με τη χωροταξία που προβλέπει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS), υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ και μια εύλογα ελλειπτική επήρεια των νησιών της και γενικά των επιθαλάσσιων γαιών της, που δικαιούνται επήρειας σύμφωνα με την UNCLOS (;).

Η προσέγγιση, εν προκειμένω, (δεν είναι αφαιρετικά ολοκληρωτική αλλά) είναι σχετικοποιημένα και επιλεκτικά δομημένη και πάντως παράγουσα μια εθνική γραμμή  πιο ευέλικτη και πιο δημιουργική (constructive) όσον αφορά τις διεθνείς συνεννοήσεις, στις οποίες καλείται να συμμετέχει η Ελλάδα, αν θέλει βεβαίως να υπάρχει σε αυτές προοπτική αίσιου τέλους. Οι νοητικές χροιές της εθνικής σκέψης, υπ’ αυτήν την γραμμή, είναι ο συμβιβασμός και η παραγωγή τελικού αποτελέσματος σε ένα πολυσύνθετο γεωπολιτικό οικοσύστημα, στο οποίο ο Χρόνος τρέχει αδυσώπητα και προς το παρόν φθοροποιητικά και αποσταθεροποιητικά. Άρα, εδώ μιλάμε για μια πιο ‘‘συμπεριληπτική’’ (inclusive) προσέγγιση, που αναγνωρίζει τον πολυπαραγοντισμό της περιοχής και την ποικιλωνυμία των συμφερόντων και των γεωστρατηγημάτων. 

Έτσι, η διαμόρφωση του εθνικού στόχου με τον δεύτερο τρόπο είναι σαφώς πιο δύσκολη, διπλωματικά πιο απαιτητική και επικοινωνιακά ασυγκρίτως πιο ζέουσα. Ειδικά, αν επιλεγεί αυτή η δεύτερη (εναλλακτική) γραμμή ως προς τον προσδιορισμό του εθνικού στόχου, αυτή πρέπει απαραιτήτως να συμφωνηθεί από όλους και να εξηγηθεί επαρκώς και ευσύλληπτα στην ελληνική κοινωνία. Ο εκούσιος, ελληνογενής αυτοπεριορισμός, αν θεωρηθεί εθνικά επιβεβλημένος και συμφέρων, συναρτάται, κατά αυτόν τον τρόπο, απόλυτα με την κρίσιμη απάντηση στο ερώτημα μέχρι ποιο σημείο μπορεί να θεωρηθεί διπλωματικός ελιγμός και διαπραγματευτική εκλογίκευση της εν γένει κατάστασης και από ποιο σημείο και μετά ‘‘ενδοτισμός’’ και ‘‘εθνικά αναξιοπρεπής υποχωρητικότητα’’ (;).

Ανεξαρτήτως, πάντως, επί ποιας γραμμής θα αποκρυσταλλωθεί ο εθνικός στόχος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αυτός πρέπει να είναι αλληλένδετα συνυφασμένος με τις εθνικές επιδιώξεις στο Κυπριακό. Εθνική συνεννόηση χωρίς κοινή γραμμή με τους Κύπριους δεν νοείται. Άλλωστε, μη συνεπικουρώντας στην υποστήριξη των δικαίων της Κυπριακής Δημοκρατίας, η περιοριζόμενη έτσι στο Αιγαίο ελλαδίτικη ‘‘επιχειρηματολογική φαρέτρα’’ απενεργοποιείται ουσιαστικά στην Ανατ. Μεσόγειο, γεγονός που οδηγεί σε de facto συρρίκνωση του Ελληνισμού.  

Παρόλα τα ανωτέρω, ωστόσο, στην Ελλάδα και από τον πολιτικό κόσμο ιδιαιτέρως, μέχρι σήμερα ακούγονται γενικόλογες και επιτηδευμένα αοριστολογικές  ρητορείες περί διαλόγου με τους Τούρκους, αντί της σύγκρουσης, και περί υπεράσπισης, σε κάθε περίπτωση πάντως, των πατριωτικών προταγμάτων και των εθνικών μας δικαίων. Ποιος είναι, όμως, ο εθνικός μας στόχος στον ελληνοτουρκικό διάλογο που, κατά φαινόμενα και κατά τις εκατέρωθεν δηλώσεις, ‘‘έρχεται’’; Στο ουσιωδέστατο αυτό, εθνικά υπαρκτικό, ερώτημα δεν έχει απαντήσει (με την απαιτούμενη σαφήνεια) μέχρι σήμερα κανείς!

Τώρα είναι η ώρα, λοιπόν. Χωρίς ψευδαισθησιογόνους ‘‘εθνολαϊκισμούς’’ και αλυσιτελείς ‘‘μεγαλοϊδεατισμούς’’, χωρίς υπεραπλουστεύσεις και ψευδεπίγραφα στερεότυπα, έχοντας υπόψη την ιστορικότητα των στιγμών και τη ρήση ότι τελικά ‘‘Εθνικό είναι το Αληθές’’, ήρθε η ώρα που πρέπει να διαμορφώσουμε τον εθνικό μας στόχο στον επερχόμενο διάλογο με τους γείτονες.  Σ’ αυτή δε τη διαμόρφωση του εθνικού στόχου δικαιούμαστε και υποχρεούμαστε συνάμα να συμμετάσχουμε όλοι, διπλωμάτες, κόμματα, κοινωνία και ελληνική διασπορά. Αυτός, πάντως, που θα διαλεχθεί με τους Τούρκους χωρίς να έχει κάποιο εθνικό στόχο (εκφραζόμενο ίσως είτε από τη μία, είτε από την άλλη ‘‘εθνική γραμμή’’) και, κυρίως, χωρίς να τον έχει επικοινωνήσει στον ελληνικό λαό, θα συγκρουστεί με την ίδια την Ιστορία (και ίσως ‘‘συντριβεί’’ απ’ αυτήν). Στα ελληνοτουρκικά, εξάλλου, δεν νοούνται εκ παραδρομής ‘‘ιστορικές συμφωνίες’’, που μετά από λίγο μεταβάλλονται απλά σε συμφωνίες. Στα ελληνοτουρκικά θα παιχθεί το μέλλον μας, το μέλλον της περιοχής και θα επηρεαστεί και το μέλλον της Ευρώπης!  

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

The post Ο Εθνικός στόχος στον Ελληνοτουρκικό διάλογο: Τώρα είναι η ώρα! – Άρθρο του Χρ. Γκουγκουρέλα appeared first on Eptanews.gr.