Μενού Κλείσιμο

Φάκελος βία κατά των γυναικών:  Το «πράσινο μίλι» των γυναικών

«Η βία κατά των γυναικών υπονομεύει τα βασικά θεμελιώδη δικαιώματα της γυναίκας όπως την αξιοπρέπεια, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και την ισότητα των φύλων. (…) μία στις τρεις γυναίκες έπεσε θύμα σωματικής και/ή σεξουαλικής βίας μετά την ηλικία των 15 ετών, μία στις πέντε γυναίκες έχει πέσει θύμα παρενοχλητικής παρακολούθησης, ενώ μία στις δύο γυναίκες έχει υποστεί μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης. (Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – FRA)

Επιμέλεια: Βαγγέλης Ν. Ζαμαντζάς

 Η επικαιρότητα, με αφορμή το τραγικό έγκλημα στα Γλυκά Νερά και την σύλληψη του δράστη, επαναφέρει τη συζήτηση για τα περιστατικά βίας κατά των γυναικών. Η υποτιμητική για την ανθρώπινη υπόστασή τους, των γυναικών δεν αποτελεί «πληγή» μόνο για την Ελληνική κοινωνία, αλλά για όλη την Ευρώπη. Μελέτες δείχνουν πως οι γυναίκες πέφτουν θύματα βίας, από τους συντρόφους τους, την οικογένειά τους, τους φίλους τους, παλεύοντας να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όπου οι άνδρες έχουν τη δύναμη.

Αναμφίβολα η βία στην οποία υπόκεινται ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών σε όλη την Ευρώπη, είναι ένα φαινόμενο το οποίο χρήζει ανάλυσης και κυρίως πρόληψης. Ίσως το πιο περίεργο (ενδεχομένως και πιο σύνθετο) ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι πώς ένας άνδρας γίνεται βίαιος όταν έχει ανατραφεί από μια γυναίκα.

Η φιλελευθεροποίηση της Ευρωπαϊκής κοινωνίας (και πολύ περισσότερο της Ελληνικής) έχει δρόμο ακόμη μπροστά της, αφού η εμπιστοσύνη των γυναικών-θυμάτων βίας προς τους θεσμούς, είναι σε χαμηλά επίπεδα, κάτι που δεν επιτρέπει να αντιληφθούμε το μέγεθος του προβλήματος. Όσο λιγότερο φιλελεύθερη είναι μια κοινωνία, τόσο μεγαλύτερο κομμάτι του προβλήματος κρύβεται κάτω από το χαλί. Και όταν το πρόβλημα «κρύβεται» είναι βέβαιο ότι δεν αρκούν «ιστορίες» σαν αυτή των Γλυκών Νερών να κινητοποιήσουν κοινωνίες, να δημιουργήσουν δομές και να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στη ρίζα του.

Για μια ακόμη φορά, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) εγκαίρως έχει χτυπήσει το καμπανάκι. Μια από τις έρευνες που έχει κάνει (πολύ πριν την επιβολή των υγειονομικών μέτρων σε όλη την Ευρώπη) δείχνει πτυχές του προβλήματος, εκτιμώντας πως τα νούμερα είναι ακόμη πιο «άσχημα» λόγω ακριβώς της απροθυμίας των θυμάτων βίας να μιλήσουν και να καταγγείλουν το μαρτύριό τους. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τους τελευταίους 18 μήνες, άλλες έρευνες δείχνουν ότι ενδοοικογενειακή βία έχει αυξηθεί λόγω του «εγκλεισμού» στον οποίον υποχρεωθήκαμε.

Ξεκινώντας αξίζει κανείς να λάβει υπόψη πως το άρθρο 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δηλώνει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι απαραβίαστη, πρέπει να είναι σεβαστή και να προστατεύεται. Το άρθρο 2 εγγυάται το δικαίωμα στη ζωή, και το άρθρο 4 δηλώνει ότι κανείς δεν μπορεί να υποβληθεί σε βασανιστήρια ούτε σε απάνθρωπες ή εξευτελιστικές ποινές ή μεταχείριση. Το άρθρο 21 αναγνωρίζει το δικαίωμα μη διακριτικής μεταχείρισης, ιδίως λόγω φύλου, και το άρθρο 47 εξασφαλίζει το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη.

Η βία κατά των γυναικών περιλαμβάνει εγκλήματα με δυσανάλογες επιπτώσεις στις γυναίκες, όπως οι σεξουαλικές επιθέσεις, οι βιασμοί και η «ενδοοικογενειακή βία». Συνιστά παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των γυναικών όσον αφορά  την αξιοπρέπεια και την ισότητα.

Ο αντίκτυπος της βίας κατά των γυναικών δεν αφορά μόνο τις γυναίκες που έχουν πέσει θύματα,  αφού επηρεάζει τις οικογένειες, τους φίλους και την κοινωνία στο σύνολό της. Απαιτείται λοιπόν, σύμφωνα με την έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής  Ένωσης (FRA) μια κριτική εξέταση του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία και το κράτος αντιμετωπίζουν αυτή την κατάχρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επομένως απαιτείται η λήψη μέτρων για την καταπολέμηση και την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Στα μέτρα ευρωπαϊκής κλίμακας που μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών περιλαμβάνεται η οδηγία της ΕΕ για τα θύματα της εγκληματικότητας (2012/29/ΕΕ) και η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης).

Η οδηγία της ΕΕ για τα θύματα της εγκληματικότητας, η οποία υιοθετήθηκε το 2012, θεσπίζει ελάχιστα πρότυπα σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία των θυμάτων της εγκληματικότητας στην ΕΕ, και κάνει ρητή αναφορά στα θύματα βίας λόγω φύλου, τα θύματα σεξουαλικής βίας και τα θύματα βίας στο πλαίσιο στενών σχέσεων.

Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2011, είναι το πρώτο νομικά δεσμευτικό περιφερειακό κείμενο στην Ευρώπη που αντιμετωπίζει σφαιρικά και διεξοδικά τις διαφορετικές μορφές βίας κατά των γυναικών, όπως η ψυχολογική βία, η παρενοχλητική παρακολούθηση (stalking), η σωματική  βία, η σεξουαλική βία και η σεξουαλική παρενόχληση. Η σύμβαση τέθηκε σε ισχύ με την επικύρωσή της από 10 χώρες. Να σημειωθεί, ότι πρόκειται για την ίδια σύμβαση την οποία υπέγραψε και τη Τουρκία, αλλά αποφάσισε προσφάτως να αποχωρήσει, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων στο εσωτερικό, αλλά και στο εξωτερικό.

Πέραν αυτών των ενθαρρυντικών νομικών εξελίξεων, τα στοιχεία που προέκυψαν από την πανευρωπαϊκή έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) για  τη βία κατά των γυναικών καταδεικνύουν ότι η πλειοψηφία των γυναικών που είναι θύματα βίας δεν αναφέρουν τις εμπειρίες τους ούτε στην αστυνομία ούτε σε οργανώσεις υποστήριξης θυμάτων.

Όπως φαίνεται, οι περισσότερες γυναίκες που πέφτουν θύματα βίας δεν επικοινωνούν με το δικαστικό  σύστημα και άλλες υπηρεσίες. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι προς το παρόν οι ανάγκες και τα δικαιώματα πολλών γυναικών στην ΕΕ δεν καλύπτονται στην πράξη.

Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό αντίκτυπο της βίας κατά των γυναικών, είναι λυπηρό το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι επαγγελματίες σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να ταλανίζονται από την έλλειψη ολοκληρωμένων δεδομένων για  την έκταση και τη φύση του εν λόγω προβλήματος. Καθώς οι περισσότερες γυναίκες δεν καταγγέλλουν τη βία και δεν ενθαρρύνονται να κάνουν κάτι τέτοιο από συστήματα που συχνά θεωρούνται μη υποστηρικτικά, τα επίσημα στοιχεία της ποινικής δικαιοσύνης καταγράφουν μόνο αυτές τις ελάχιστες καταγγελλόμενες υποθέσεις.

Συνακόλουθα, τα μέτρα πολιτικής και οι πρακτικές λύσεις που δίνονται για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών δεν βασίζονται πάντα σε πλήρη στοιχεία. Μολονότι ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ και ερευνητικά ιδρύματα έχουν αναλάβει την πραγματοποίηση ερευνών και άλλων συναφών ενεργειών σχετικά με τη βία κατά των γυναικών, η έλλειψη πλήρων και συγκρίσιμων στοιχείων εξακολουθεί να χαρακτηρίζει αυτόν τον τομέα σε ολόκληρη την ΕΕ, συγκριτικά με άλλους τομείς, όπως η απασχόληση, όπου ορισμένα κράτη μέλη συλλέγουν στοιχεία σε σχέση με το φύλο.

Η πανευρωπαϊκή έρευνα του Οργανισμού καλύπτει ένα αίτημα για παροχή στοιχείων σχετικά με τη βία  κατά των γυναικών που διατυπώθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο επαναλήφθηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ στα Συμπεράσματά του για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών στην ΕΕ.. Τα αποτελέσματα από τις συνεντεύξεις της έρευνας μπορούν να εξεταστούν παράλληλα με τα υφιστάμενα στοιχεία και τα κενά στις γνώσεις για τη βία κατά των γυναικών σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, και είναι έτοιμα προς χρήση για την ανάπτυξη πολιτικών και επιτόπιων δράσεων με σκοπό την καταπολέμηση αυτής της παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Συλλογή και κάλυψη των στοιχείων

Τα αποτελέσματα της έρευνας του Οργανισμού σχετικά με τη βία κατά των γυναικών βασίζονται σε προσωπικές συνεντεύξεις 42.000 γυναικών στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ (πριν την αποχώρηση της Μ. Βρετανίας), με 1.500 συνεντεύξεις κατά μέσο όρο σε κάθε κράτος μέλος. Οι συμμετέχουσες επιλέχθηκαν βάσει τυχαίας δειγματοληψίας. Τα αποτελέσματα είναι αντιπροσωπευτικά των εμπειριών και των απόψεων γυναικών ηλικίας από 18 έως 74 ετών που ζουν στην ΕΕ. Οι τυποποιημένες συνεντεύξεις της έρευνας περιλάμβαναν ερωτήσεις σχετικά με τη σωματική, σεξουαλική και ψυχολογική βία, τη θυματοποίηση στην παιδική ηλικία, τη σεξουαλική παρενόχληση και την παρενοχλητική παρακολούθηση, καθώς και σχετικά με τις νέες μορφές κακοποίησης για παράδειγμα μέσω του διαδικτύου. Ζητήθηκε από τις γυναίκες να δώσουν πληροφορίες σχετικά με τις προσωπικές εμπειρίες τους ως προς διάφορες μορφές βίας, τη συχνότητα με την οποία έχουν βιώσει ορισμένες μορφές βίας, και τις επιπτώσεις της βίας στη ζωή τους. Επιπλέον, η έρευνα συγκέντρωσε πληροφορίες σχετικά με την αναφορά ή μη των περιστατικών στην αστυνομία, καθώς και σχετικά με τη χρήση άλλων υπηρεσιών που μπορούν να παρέχουν συνδρομή στα θύματα.

Επιλεγμένα ευρήματα και τρόποι αντιμετώπισης της βίας κατά των γυναικών

Στόχος των αποτελεσμάτων της έρευνας του FRA είναι η υποστήριξη των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών σε ολόκληρη την ΕΕ. Βάσει των αποτελεσμάτων της έρευνας, ο Οργανισμός εκπόνησε σειρά εμπεριστατωμένων γνωμών που παρουσιάζονται στην έκθεση βασικών αποτελεσμάτων και στη συνοπτική έκθεση της έρευνας .

Μέσα από το συγκεκριμένο κείμενο, παρουσιάζονται μόνο ορισμένα παραδείγματα των ευρημάτων της έρευνας, τα οποία συνοδεύουν τις γενικές παρατηρήσεις ως πιθανοί «τρόποι αντιμετώπισης» της βίας κατά των γυναικών.

Γυναίκες-θύματα σε όλη την Ευρώπη

Τα σημαντικότερα θλιβερά ευρήματα της έρευνας, καταδεικνύουν ότι οι γυναίκες της Ευρώπης συνεχίζουν να πέφτουν θύματα βίας. Εκεί που εντοπίζονται οι διαφορές μεταξύ των κρατών, δεν είναι στα ποσοστά, αλλά στην αντιμετώπιση αυτού του Πανευρωπαϊκού φαινομένου.

Σωματική βία: Περίπου 13 εκατομμύρια γυναίκες στην ΕΕ έχουν πέσει θύματα σωματικής βίας κατά τους 12 μήνες που προηγήθηκαν των συνεντεύξεων της έρευνας, ήτοι ποσοστό 7% των γυναικών ηλικίας 18–74 ετών στην ΕΕ.

Σεξουαλική βία: Περίπου 3,7 εκατομμύρια γυναίκες στην ΕΕ έχουν υποστεί σεξουαλική βία κατά τους 12 μήνες που προηγήθηκαν των συνεντεύξεων της έρευνας, ήτοι ποσοστό 2% των γυναικών ηλικίας 18–74 ετών στην ΕΕ. Μία στις 20 γυναίκες (5%) έχει πέσει θύμα βιασμού από την ηλικία των 15 ετών και άνω. Αυτό το στοιχείο προκύπτει από απαντήσεις στην ερώτηση: «Από την ηλικία των 15 ετών μέχρι σήμερα, πόσο συχνά σας έχει υποβάλλει κάποιος σε σεξουαλική επαφή παρά τη θέλησή σας ή προκαλώντας σας πόνο με κάποιο τρόπο;» Στα νομικά συστήματα ορισμένων χωρών της ΕΕ, ο νομικός ορισμός του βιασμού είναι ευρύτερος και δεν περιορίζεται στην προϋπόθεση χρήσης σωματικής βίας από τον αυτουργό. Υπό αυτή την έννοια, τα περιστατικά βιασμού στην ΕΕ μπορεί να υπερβαίνουν το 5%.

9.000.000 θύματα παρενοχλητικής παρακολούθησης σε έναν… χρόνο: Στην ΕΕ, 18% των γυναικών έχουν πέσει θύματα παρενοχλητικής παρακολούθησης από την ηλικία των 15 ετών και άνω, ενώ το 5% των γυναικών έχουν πέσει θύματα παρενοχλητικής παρακολούθησης κατά τους 12 μήνες που προηγήθηκαν της έρευνας. Αυτό το ποσοστό αντιστοιχεί σε 9 εκατομμύρια γυναίκες στην ΕΕ των 28 που έχουν πέσει θύματα παρενοχλητικής παρακολούθησης σε διάστημα 12 μηνών.

Για να εξαχθεί αυτό το εύρημα, οι γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα ερωτήθηκαν αν είχαν βρεθεί σε μια κατάσταση όπου το ίδιο άτομο ήταν επανειλημμένα επιθετικό ή απειλητικό απέναντί τους με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, αν το ίδιο άτομο επανειλημμένα «Χασομέρησε ή σας περίμενε έξω από το σπίτι, τον χώρο εργασίας ή το σχολείο σας χωρίς θεμιτό λόγο;» ή «Σας έκανε επιθετικά, απειλητικά ή σιωπηρά τηλεφωνήματα;»

Ο φόβος: Το ήμισυ όλων των γυναικών στην ΕΕ (53%) αποφεύγουν ορισμένες καταστάσεις ή κάποια μέρη, τουλάχιστον μερικές φορές, από φόβο μήπως υποστούν σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση. Από την άλλη πλευρά, οι υφιστάμενες έρευνες σχετικά με την εγκληματική θυματοποίηση και τον φόβο του εγκλήματος καταδεικνύουν ότι πολύ λιγότεροι άνδρες περιορίζουν τις κινήσεις τους.

Θύματα σεξουαλικής κακοποίησης το 10% των γυναικών της Ευρώπης

Περίπου το 12% των γυναικών δηλώνουν ότι έχουν βιώσει κάποια μορφή σεξουαλικής κακοποίησης ή κάποιο συναφές περιστατικό από κάποιον ενήλικα πριν από την ηλικία των 15 ετών, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 21 εκατομμύρια γυναίκες εντός της ΕΕ.

Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι το 30% των γυναικών που έχουν υποστεί σεξουαλική θυματοποίηση από έναν τέως ή νυν σύντροφο έχουν επίσης πέσει θύματα σεξουαλικής βίας κατά την παιδική ηλικία, ενώ το 10% των γυναικών που έχουν υποστεί σεξουαλική θυματοποίηση κατά την υφιστάμενη ή πρότερη σχέση τους αναφέρουν εμπειρίες σεξουαλικής βίας κατά την παιδική ηλικία.

Οι προτάσεις για ενιαία Ευρωπαϊκή αντιμετώπιση

-Λαμβάνοντας υπόψη την έκταση της βίας κατά των γυναικών όπως αναδεικνύεται στην έρευνα, το τοπίο της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων μετά το πρόγραμμα της Στοκχόλμης θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η βία κατά των γυναικών αναγνωρίζεται και αντιμετωπίζεται ως κατάχρηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο των μέτρων καταπολέμησης που λαμβάνει η ΕΕ έναντι της εγκληματικότητας και της εγκληματικής θυματοποίησης.

-Η ΕΕ πρέπει να διερευνήσει τη δυνατότητα προσχώρησης στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης). Πρόκειται για το πληρέστερο, επί του παρόντος, περιφερειακό κείμενο όσον αφορά την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών. Τα αποτελέσματα της έρευνας του FRA μπορούν επίσης να στηρίξουν τα κράτη μέλη της ΕΕ ώστε αυτά να επικυρώσουν τη σύμβαση.

-Τα κράτη μέλη της ΕΕ ενθαρρύνονται να αναπτύσσουν ειδικά εθνικά σχέδια δράσης για τη βία κατά των γυναικών, τα οποία θα πρέπει να χρησιμοποιούν τα αποτελέσματα της έρευνας ελλείψει στοιχείων σε εθνικό επίπεδο. Οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών που συνεργάζονται με γυναίκες οι οποίες έχουν πέσει θύματα βίας μπορούν να συνεισφέρουν ενεργά στην εκπόνηση σχεδίων δράσης προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι τα εν λόγω σχέδια είναι βιώσιμα και ικανά να επιτύχουν πρακτικά αποτελέσματα για τα θύματα.

-Η πολιτική της ΕΕ στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας και της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών πρέπει να εξετάζει τον αντίκτυπο της βίας κατά των γυναικών στους αντίστοιχους τομείς. Αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζεται, σε επίπεδο κρατών μελών, σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις πολιτικής και εθνικά σχέδια δράσης που πραγματεύονται αυτούς τους διαφορετικούς τομείς

-Σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών πρέπει να ενισχυθεί μια προσέγγιση με γνώμονα τα θύματα και τα δικαιώματα των γυναικών που έχουν πέσει θύματα βίας. Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί θετικές εξελίξεις σε ορισμένα κράτη μέλη τα οποία αναγνωρίζουν την «ενδοοικογενειακή» βία ή τη βία «από στενό σύντροφο» όχι ως ζητήματα ιδιωτικής φύσεως αλλά ως ζητήματα που χρήζουν κρατικής παρέμβασης

*Τα στοιχεία βασίζονται σε έρευνα του FAR.

Εάν θέλετε να λαμβάνετε εγκαίρως τις ειδήσεις πατήστε εδώ

Οι ειδήσεις της Κατερίνης και της Πιερίας με ένα κλικ.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ