Τρίτη, 11 Ιουνίου 2019 19:32

Τα δεσμά της τέχνης και ο «στρατευμένος» καλλιτέχνης - Άρθρο του Κων/ου Σαλαβάτη

Τα δεσμά της τέχνης και ο «στρατευμένος» καλλιτέχνης

 

 

Άρθρο του Κων/νου Σαλαβάτη

Πτυχιούχου Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κατόχου Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

 

 

Είναι δύσκολο να αρθρογραφείς για τη στήλη του πολιτισμού. Όχι μόνο επειδή βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από χιλιάδες πολιτισμικά προϊόντα, αλλά και λόγω της τεράστιας σημασίας που έχουν στην κοινωνία. Η τέχνη ήταν ανέκαθεν χώρος για δύσκολο, πολύπλοκο και πολλές φορές άβολο διάλογο. Θέλω να είμαι σίγουρος πως δεν θα αδικήσω καμιά καλλιτεχνική έκφραση και καμιά αγνή πρόθεση. Σε μια κοινωνία που το κέρδος μονοπωλεί το ενδιαφέρον, ο δημιουργός/καλλιτέχνης έχει χάσει την μοναδική σχέση με το έργο του. Αναγκάζεται να συμβιβάζεται συνέχεια και να το αλλάζει σύμφωνα με τις προσταγές της αγοράς και των «αφεντικών» του, των ανθρώπων που με τα χρήματα και την επιρροή τους φέρνουν στον κόσμο το όραμα του.

Παρατηρούμε κάτι τέτοιο ακόμα και από την ιστορική περίοδο της Αναγέννησης, όπου πλούσιοι αριστοκράτες χρηματοδοτούσαν καλλιτέχνες με αντάλλαγμα την δημιουργία εικαστικών προϊόντων που είχαν σκοπό την επίδειξη της πολιτικής και οικονομικής τους δύναμης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο οίκος των Μεδίκων, η πάμπλουτη οικογένεια της Φλωρεντίας στην οποία οφείλουμε σήμερα ένα μεγάλο κομμάτι της Ευρωπαϊκής ιστορίας της τέχνης. Ο επικεφαλής της οικογένειας και πιο γνωστός μαικήνας παγκοσμίως, Λαυρέντιος των Μεδίκων, χρηματοδότησε την δημιουργία τοιχογραφιών, πορτραίτων, ακόμα και παρεκκλησιών, συνεργαζόμενος με κάποιους από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες στον κόσμο, από τον Μιχαήλ Άγγελο μέχρι τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι.

 

Από τη μια μεριά, η τέχνη χρησιμοποιήθηκε για ιδεολογικές και πολιτικές σκοπιμότητες. Από την άλλη όμως έκανε άλματα προόδου μέσα από αυτή τη σχέση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στον χορηγό-προστάτη του και ο κόσμος της εποχής αναγνώρισε την αξία της.

Στην ωφελιμιστική καπιταλιστική κοινωνία του 21ου αιώνα, η τέχνη δεν έχει την ίδια αξία και βαρύτητα στην κοινή συνείδηση όπως πχ. η επιστήμη. Το οικονομικό σύστημα στο οποίο είναι δομημένη η κοινωνία και το οποίο όπως είναι λογικό επηρεάζει τον τρόπο σκέψης του γενικού πληθυσμού δεν αναγνωρίζει κάτι ως ωφέλιμο παρά μόνον όταν μπορεί να αποφέρει χρήματα. Οποιαδήποτε καλλιτεχνική ανησυχία πλέον είναι δεμένη και με τις αλυσίδες της οικονομικής επιτυχίας. Δεν είναι περίεργο επομένως το ότι βλέπουμε προϊόντα ψυχαγωγίας χωρίς μεράκι και καλλιτεχνικό όραμα να κατακλύζουν τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, την μουσική βιομηχανία, ακόμα και τα ράφια των βιντεοπαιχνιδιών και των βιβλιοπωλείων.

Τον 15ο αιώνα η τέχνη ήταν αιχμάλωτη πολιτικά, σήμερα είναι αιχμάλωτη πολιτικά και οικονομικά. Αυτός είναι και ο μεγάλος λόγος που θεωρώ οποιαδήποτε ανεξάρτητη καλλιτεχνική προσπάθεια ως μια βαρυσήμαντη παρουσίαση αγνής τέχνης. Αυτό που ζητάω σήμερα από κάθε προϊόν ψυχαγωγίας, από κάθε καλλιτεχνική έκφραση είναι (όσο περισσότερο γίνεται) η ειλικρίνεια και ο σεβασμός της στην ιδέα του δημιουργού της.

Σε ένα κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι που οι καθολικές αξίες και τα ήθη έχουν θυσιαστεί στον βωμό της οικονομικής επιτυχίας, θέλω η τέχνη να κόβει σαν μαχαίρι. Θέλω να είναι κυνική χωρίς να χάνει την ομορφιά του ονείρου και της αισιοδοξίας. Θέλω να μην έχει ως απώτερο σκοπό το χρήμα αλλά την έμπνευση συναισθημάτων και ιδεών. Θέλω να είναι το αλάτι στις πληγές μας.

Γι’ αυτό και πιστεύω πολύ στον καλλιτέχνη του σήμερα. Σαυτόν που σε ένα σύστημα που είναι φτιαγμένο για να τον έχει πιόνι και αποκομμένο από το έργο του, ο ίδιος αφήνει το στίγμα του. Σαν ένας σύγχρονος Θεός από την νωπογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου «Η Γέννηση του Αδάμ» απλώνει το χέρι του, προτάσσει τον δείκτη του, ακουμπάει το έργο του και δίνει ζωή στο μυαλό του.

Έχω πολύ μεγάλο σεβασμό στους καλλιτέχνες που δεν παίζουν με τους κανόνες του συστήματος.

Θέλω να βλέπω ανθρώπους της τέχνης με την ίδια «ασέβεια» στο status quo που έχει ο Quentin Tarantino και ο David Lynch στον κινηματογράφο, την ίδια ευαισθησία και ανάγκη για καινοτομία που έχει ο Hideo Kojima στη βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών, την ίδια άγνοια φόβου που έχει ο Kazuo Ishiguro όταν διαλέγει το είδος του επόμενου του βιβλίου.

Θέλω να βλέπω καλλιτέχνες που δε φοβούνται να αλλάξουν (έστω και λίγο) τον κόσμο με τα έργα τους.

Θέλω να βλέπω καλλιτέχνες που είναι «στρατευμένοι», όπως έλεγε ο Καμύ, αλλά όχι στρατευμένοι με τον «τακτικό στρατό», αλλά με τον «πόνο και την ελευθερία των ανθρώπων».

Θέλω να βλέπω καλλιτέχνες που σπάνε τις αλυσίδες της τέχνης.

 

 

Ενημέρωση από την εβδομαδιαία εφημερίδα Επτά. Τα νέα της Κατερίνης και της Πιερίας με ένα κλικ.

 

Ακολουθήστε μας:
FB: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία
YouTube: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία

Instagram: efimerides_epta_politeia