Μονοπάτια Ολύμπου

Γράφτηκε από τον 

Ας σταματήσει η πολιτεία να αγνοεί τους ειδικούς… 

Του  Βασίλη Μαμούρη*

 

 

Για τους περισσότερους ορειβάτες που ανεβαίνουν στον Όλυμπο, τα μονοπάτια είναι ο δρόμος για τις κορυφές και προς τα όμορφα τοπία που τους οδηγούν. Τους ενδιαφέρει να είναι καθαρά, συντηρημένα και καλά σημαδεμένα, ώστε η πορεία τους να είναι ασφαλής και όμορφη.

 

Λίγοι μπαίνουν στον κόπο να σκεφτούν πως δημιουργήθηκαν, πως έφτασαν στην μορφή που είναι σήμερα, αλλά και πως θα είναι στο μέλλον. Οι περισσότεροι όμως διαμαρτύρονται συχνά για την κατάσταση τους, ζητώντας περισσότερα ή και λιγότερα. Τα όσα παραθέτω, ίσως βοηθήσουν να δούμε λίγο αλλιώς  το θέμα των μονοπατιών αλλά και του Ολύμπου γενικότερα.

 

Ιστορικά και ...μια μικρή ιστορία

Πολύ πριν εμφανιστούν οι άνθρωποι στο βουνό, τα ζώα ήταν αυτά που χάραξαν τις πρώτες γραμμές. Ακολουθώντας το ένστικτό τους έβρισκαν τους ασφαλέστερους και οικονομικότερους δρόμους. Ο άνθρωπος ακολούθησε τα μονοπάτια αυτά, για βιοποριστικούς λόγους, και όταν χρησιμοποίησε ζώα φόρτου, έγιναν πιο συγκεκριμένα και μεγαλύτερα. Επιλέχθηκαν έτσι διαδρομές που μπορούσαν να σταθούν με ασφάλεια στις κλίσεις του βουνού, καθώς και να φροντίζουν για  την καλύτερη οικονομία δυνάμεων.

Η χρήση τους όμως, σε συνδυασμό με τα καιρικά φαινόμενα, κατέστρεφαν σε πολλά σημεία τα μονοπάτια αυτά. Εκεί ο άνθρωπος παρέμβαινε με τη χρήση εργαλείων και εκτός από τον καθαρισμό φρόντιζε και για την επισκευή τους. Τα υλικά που χρησιμοποιούσε ήταν κυρίως από το ίδιο το βουνό και τα αποτελέσματα, στατικά και αισθητικά, ήταν πραγματικά αξιοθαύμαστα.

Η ανάβαση στο βουνό για λόγους  αναψυχής ήρθε ταυτόχρονα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Δεν φαίνεται  όμως αυτό να βοήθησε στο να κρατηθούν τα μονοπάτια σε μια καλή κατάσταση. Ούτε ακόμα και σε βουνά όπως ο Όλυμπος, με τους τόσο πολλούς επισκέπτες. Η κατασκευή των καταφυγίων ψηλά στο βουνό είχε σαν αποτέλεσμα τη βελτίωση τους αλλά και τη δημιουργία καινούριων μονοπατιών. Ορειβάτες και υπεύθυνοι των καταφυγίων, με πολύ δουλειά, διαμόρφωσαν τα μονοπάτια έτσι ώστε να οδηγούν τους πεζοπόρους αλλά και τα ζώα φόρτου-ανεφοδιασμού, μέχρι κάτω από τις ψηλότερες κορυφές του Ολύμπου.

Οι τουρίστες ορειβάτες όμως που πήραν την θέση των κτηνοτρόφων, των ξυλοκόπων και των άλλων ανθρώπων του βουνού, ήταν περισσότεροι και σε λίγες συγκεκριμένες διαδρομές. Το αποτέλεσμα ήταν η μεγάλη φθορά των μονοπατιών αυτών αλλά και η σχεδόν εξαφάνιση των υπολοίπων, από τη μη χρήση και την έλλειψη συντήρησης.Tο διαχειριστικό σχέδιο του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου, είχε προβλέψει αυτή την κατάσταση, και πρότεινε σωστή διαχείριση επισκεπτών για την αντιμετώπισή της. Ο καθαρά συμβουλευτικός όμως ρόλος του (ακόμα και μέχρι τώρα), δε μπόρεσε να βοηθήσει. Τα λίγα έργα, όχι σωστά κατανεμημένα και εκτελεσμένα,  που εξασφάλιζε κατά καιρούς η Περιφέρεια μάλλον έκαναν την κατάσταση χειρότερη.

Μια καλή προσπάθεια έγινε  στη  συντήρηση-σήμανση  του Ε4 παλαιότερα, καθώς και  στα κλασικά μονοπάτια του Οροπεδίου, από ξένους φοιτητές στα πλαίσια της πρακτικής τους. Στα υπόλοιπα μονοπάτια του βουνού το έργο της συντήρησης και σήμανσης, αφέθηκε στα χέρια των ορειβατικών συλλόγων και ορειβατών εθελοντών, με  συζητήσιμα πολλές φορές αποτελέσματα.

 Αφήσαμε για το τέλος ένα έργο που προσπάθησε να ασχοληθεί συνολικά με τα μονοπάτια του βουνού. Αξίζει ειδική αναφορά, για να αντιληφθεί κανείς τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται τις περισσότερες φορές, το θέμα της συντήρησης και σήμανσης των μονοπατιών του Ολύμπου.

 

..η μικρή ιστορία

Το έργο αφορούσε συντήρηση, ανάπλαση, σήμανση και ανάδειξη όλων των καταγεγραμμένων μέχρι το 2002 μονοπατιών.

Ξεκίνησε το 2007 από τα χαμηλά με κάποιες σειρές  τσιμεντένια σκαλοπάτια μέσα στο δάσος! Για ψηλότερα και μέχρι τα δάση του ρόμπολου το έργο προέβλεπε περισσότερα αλλά και συνεχόμενα. Κάτι σαν τις σκάλες στα κλιμακοστάσια των πολυκατοικιών! Για το αλπικό τμήμα  το τσιμέντο συνεχίζονταν με πάνω από πενήντα σειρές τσιμεντένια  σκαλοπάτια στο Λαιμό, στα Καγκέλια και αλλού! Στο πέρασμα του Γιώσου προέβλεπε ένα τεράστιο σιδερένιο πλέγμα, συγκράτησης βράχων, σε όλο το μήκος της μεγάλης ξερολιθιάς που κρατά το μονοπάτι! Για τη σήμανση, κίτρινο φωσφόρου τρίγωνο παντού και μόνο στην ανάβαση! Τσιμέντο και σίδερο, από το μελετητή, παντού στο βουνό, και ένα σωρό άλλες άστοχες παρεμβάσεις . Όλα αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα  αντιδράσεις και πολύ γρήγορα. Και τον εργολάβο, εκτελεστή  του έργου, απελπισμένο, να έχει σταματήσει και να ζητά βοήθεια…

 Ακολούθησαν πιέσεις για να αλλάξει η μελέτη, να γίνουν τα έργα με υλικά φιλικά στο περιβάλλον του βουνού, να δοθεί σημασία στις αντιστηρίξεις και τις ξερολιθιές, να ακολουθήσει  η σήμανση τα διεθνή πρότυπα της Ομοσπονδίας Ορειβασίας  κ.α.

Το γραφειοκρατικό κομμάτι της υπόθεσης στη συνέχεια, δεν το παρακολούθησα από κοντά, βρέθηκα όμως πολύ κοντά στην πράξη… Μαζί με τον Ηλία Παπαβασιλείου το γνωστό «Ολύμπιο» αναλάβαμε τη συντήρηση των μονοπατιών Χονδρομεσοράχη-Ζωνάρια και Σκούρτα-Λαιμός-Πέρασμα Γιώσου. Ο Ηλίας είναι γνωστός «Πετράς» με καταγωγή από τα μαστοροχώρια της Καστοριάς. Εκεί πάνω όμως μαζί ανακαλύψαμε τη θαυμαστή δουλειά και την τέχνη των παλαιότερων. Προσπαθήσαμε με σεβασμό να συντηρήσουμε τις αντιστηρίξεις και όλες τις ξερολιθιές. Φτιάξαμε καινούριες, όπου χρειάζονταν, και προκειμένου να κόψουμε καινούρια μονοπάτια-ρέματα. Επαναφέραμε παλιές χαμένες στροφές και καθαρίσαμε από σαθρά τις διαδρομές. Όλα τα σκαλοπάτια φτιάχτηκαν από πέτρα του βουνού και έγινε φαρδύτερο το πέρασμα του Γιώσου. Δεν μπορέσαμε δυστυχώς να αποφύγουμε το τσιμέντο στους αρμούς και κάποια σίδερα στηρίξεως.

Χαμηλότερα στα υπόλοιπα μονοπάτια, τα σκαλοπάτια έγιναν ξύλινα και έγινε καθαρισμός, κάποια τσιμεντένια όμως παρέμειναν. Μπήκαν και για πρώτη φορά σημάδια διαφορετικά σε κάθε διαδρομή και πινακίδες διασταυρώσεων. Το έργο συμπληρώθηκε και με παγκάκια, κιόσκια και πινακίδες σε σημεία θέας.

 Δέκα χρόνια μετά, πολλά που έγιναν δεν υπάρχουν πια, καθώς η άγρια φύση του βουνού αλλά και οι άνθρωποι που κινούνται σ’ αυτό, προκαλούν φθορές. Η συντήρηση ανά τακτά διαστήματα είναι απαραίτητη. Φτάνει αυτή να γίνεται με σεβασμό στην παράδοση και τη φύση του βουνού.

Πολλές φορές αναρωτιέμαι, πως θα ήταν σήμερα τα μονοπάτια του βουνού αν είχε εκτελεστεί η αρχική μελέτη. Αναρωτιέμαι επίσης πως εγκρίθηκε μια τέτοια μελέτη, γιατί δε μπορώ να φανταστώ ότι δε ζητήθηκε χωρίς συγκεκριμένες προδιαγραφές. Επίσης ποιος θα ήταν αυτός που θα έκανε την παραλαβή ενός τέτοιου έργου. Τέλος είμαι πολύ περίεργος για το πώς έγινε τελικά, (αν έγινε), η παραλαβή ενός έργου που καμιά σχέση δεν είχε με την αρχική μελέτη καθώς αυτή ποτέ δεν ανακλήθηκε ή άλλαξε… Εύχομαι να μην πάρω απαντήσεις μέσα από  παρόμοιες ή και χειρότερες καταστάσεις  στο μέλλον…

 

Σήμερα…

Το τελευταίο έργο στον Όλυμπο εκτελέστηκε πρόσφατα στο μονοπάτι E4 (Λιτόχωρο-Πριόνια-Καταφύγιο Σπήλιος Αγαπητός-κορυφές). Σε κάποια από τα υπόλοιπα μονοπάτια ο καθαρισμός και η σήμανση γίνεται από τους διοργανωτές των αγώνων ορεινού δρόμου. Έχει γίνει έτσι σημαντική δουλειά και στην ανάδειξη ξεχασμένων διαδρομών του ανατολικού αλλά και του νότιου Ολύμπου. Σημαντική δουλειά γίνεται και  από ορειβάτες, ατομικά ή στα πλαίσια της δράσης ορειβατικών συλλόγων. Κάποιοι από αυτούς (ΕΟΣ Βροντούς) έχουν φτάσει στο σημείο να τοποθετούν και πινακίδες στις βάσεις των διαδρομών και να κατασκευάζουν μέχρι και  γεφύρια στα ρέματα…

Συνοπτικά για τη σήμανση: υπάρχει ακόμα αυτή του έργου του 2007-08 με αρκετές ελλείψεις και χρήση της κλασικής κόκκινης μπογιάς. Υπάρχει η σήμανση του δικτύου μονοπατιών βορείου Ολύμπου και οι σημάνσεις των δρόμων βουνού (άσπρη κόκκινη στα μη κοινά κομμάτια των προηγούμενων διαδρομών).  Γενικά στο θέμα της σήμανσης έχει γίνει πολύ δουλειά. Λόγο όμως των πολλών μονοπατιών και αγώνων, αισθητικά αλλά και ουσιαστικά, κάποια πράγματα έχουν αρχίσει να ξεφεύγουν… Φυσικά υπάρχουν πάντα και εκείνοι οι «ορειβάτες» που την ασπροκόκκινη πλαστική ταινία δεν τη θεωρούν σκουπίδι, επειδή κρέμεται στο δένδρο… Συνεχίζει να μπαίνει τέτοια σήμανση, καθώς και τα απαράδεκτα σπρέυ, ακόμα και πάνω σε ήδη όμορφα σημαδεμένες διαδρομές. Μαζί με όλα τα άλλα ήρθε και η καινούρια νομοθεσία για τη σήμανση για να μπερδέψει ακόμα περισσότερο τα πράγματα…

Το ενιαίο δίκτυο μονοπατιών Ολύμπου δεν πρόκειται να υπάρξει αν δεν αναλάβει η πολιτεία την κατάσταση στα χέρια της, με συγκεκριμένο σχέδιο και έργα. Είναι αυτή επίσης που θα οργανώσει και θα αξιοποιήσει και την, χωρίς αμφιβολία, θετική ενέργεια των εθελοντών.

Στο θέμα του καθαρισμού και της συντήρησης των μονοπατιών γίνεται και πάλι εθελοντική δουλειά αλλά τα πράγματα εδώ είναι ακόμα πιο δύσκολα και ειδικά στο αλπικό κομμάτι του βουνού. Εδώ απαιτείται πολύ γνώση και εμπειρία και η ευθύνη της επέμβασης είναι μεγαλύτερη. Η καλή διάθεση του εθελοντή δε φτάνει και η πολιτεία τα τελευταία χρόνια είναι απούσα.  Οι πιο παρατηρητικοί  μπορούν να προσέξουν την φθορά χρόνο με το χρόνο των πολύ ευαίσθητων μονοπατιών κάτω ακριβώς από τις κορυφές. Τις  ρωγμές και τις καταστροφές, σε σημαντικές ξερολιθιές, που χρόνια τώρα κρατούν τα μονοπάτια. Όπως στα Καγκέλια, στο πέρασμα του Γιώσου και στα λούκια της Σκάλας. Τις στροφές που εξαφανίζονται, και τα «κοφτά» μικρά μονοπάτια που σύντομα γίνονται ρέματα και κόβουν το κυρίως μονοπάτι. Χρειάζεται απαραίτητα λοιπόν ένα έργο που θα δει επιτέλους σοβαρά και συνολικά τη συντήρηση και το καθαρισμό των μονοπατιών του Ολύμπου.

Τα μονοπάτια όμως χρειάζονται τη φροντίδα και τη προσοχή του καθενός μας. Μεγάλη σημασία έχει και ο τρόπος που κινούμαστε στο βουνό αλλά και το πώς «βλέπουμε» τελικά τα μονοπάτια. Χρειάζεται να τα δούμε όχι μόνο σαν κάποιους ακόμα «δρόμους  πρόσβασης». Είναι μέρος της ιστορίας αυτού του βουνού και αξίζουν το σεβασμό μας. Θα πρέπει να κρατηθούν όπως ήταν και για τους επόμενους.

 

Το μέλλον… των μονοπατιών και του βουνού

 Η κατάσταση που επικρατεί μάλλον δε φαίνεται να αλλάζει όταν δεν αλλάζει η νοοτροπία και η πρακτική των ανθρώπων που είναι υπεύθυνοι. Η κεντρική κυβέρνηση την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές προχωρά με νέο σχέδιο νόμου για τα μονοπάτια και ένα Προεδρικό διάταγμα για τον Όλυμπο «χαμένο» κάπου στο δρόμο για την υπογραφή. Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι και τα δύο προχωρήσουν και γίνουν νόμοι του κράτους αυτό δε σημαίνει ότι θα εφαρμοστούν ή ότι θα «ερμηνεύονται» με το σωστό τρόπο. Νόμοι και διαχειριστικά σχέδια υπήρχαν και υπάρχουν, κανείς όμως φορέας κρατικός δεν έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα της εφαρμογής τους  και του ελέγχου γενικότερα.

Ο τρόπος επιλογής των έργων, η μελέτη, εκτέλεση και παραλαβή τους, χρόνια τώρα, είναι υπόθεση που χειρίζονται η Περιφέρεια, οι Δήμοι και κάποιες αναπτυξιακές και ιδιωτικές εταιρίες. Το κράτος με τα ανάλογα Υπουργεία και τις τοπικές υπηρεσίες, ακόμα και το δασαρχείο, συνήθως συναινούν. Όταν θα γίνει κάποιο λάθος επιρρίπτουν ευθύνες ο ένας στον άλλο. Με το τελικό αποτέλεσμα, έχουμε πολλές φορές μεγάλη καθυστέρηση στην παραλαβή, που πολλές φορές γίνεται αναγκαστικά.  Φυσικά κανείς δεν ασχολείται με τις επεμβάσεις  των εθελοντών, που δρουν πολλές φορές ανεξέλεγκτα και χωρίς να ενημερώνουν κανένα. Ποιος λοιπόν θα εφαρμόσει ότι ισχύει ή και ότι ψηφιστεί; Ποιος θα πάρει την ευθύνη της οργάνωσης του Δρυμού και των έργων που χρειάζεται να γίνουν;

Η απάντηση ίσως βρίσκεται στο καινούριο σχέδιο για τις προστατευμένες περιοχές (μέσα στο 2007), που θα αλλάξει και θα ενισχύσει τις αρμοδιότητες των Φορέων Διαχείρισης. Φτάνει να το επιδιώξουν  όλοι οι φορείς που θα λάβουν μέρος στη διαμόρφωσή του και όλοι οι εθελοντές να το υποστηρίξουν.

Το ερώτημα είναι αν θέλουν πραγματικά, όλοι αυτοί που  ασχολούνται και εμπλέκονται, την ισχυροποίηση των Δρυμών και συγκεκριμένα του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου. Φοβάμαι ότι τοπικοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί παράγοντες, αλλά και εθελοντές, προτιμούν την κατάσταση ως έχει, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Έχω την αίσθηση ότι πολλές φορές σταματούν και αξιόλογες ενέργειες, που γίνονται από ανθρώπους  μέσα από τις υπηρεσίες.

 Η επιστημονική επιτροπή «Φύση 2000» του Υπουργείου, ο Δρυμός και άλλοι ειδικοί έχουν γνώσεις και έχουν από καιρό καταθέσει προτάσεις. Χρειάζεται λοιπόν η πολιτεία να στηρίξει τέτοιες πρωτοβουλίες  αλλά και άλλες. Να αλλάξουν και κάποια πρόσωπα, να έρθουν και νέα, μέσα από αξιοκρατικές διαδικασίες. Υπάρχουν επιστήμονες, νέα παιδιά με διάθεση, γνώσεις  και εξειδίκευση. Βιολόγοι, δασολόγοι, γεωλόγοι, και άλλοι, με επιστημονικό έργο ειδικά πάνω στον Όλυμπο και με αγάπη για την όμορφη φύση του.

Ας σταματήσει η πολιτεία, και στην περίπτωση του Ολύμπου,  να αγνοεί τους ειδικούς και τους νέους που έχουν γνώσεις και όραμα. Ας τους δώσει, θέση και δύναμη, έστω το λόγο. Έχουν πολλά να πουν και είναι η μόνη ελπίδα για το μέλλον…

 

*Ο Βασίλης Μαμούρης είναι «διαχειριστής» του Καταφυγίου «Κρεβάτια» 

Τελευταία νέα...

«Αποκαλύπτει» το πρόγραμμά του

«Αποκαλύπτει» το πρόγραμμά του

Δευτέρα, 22 Μαΐου 2017 10:41
«Ψυχρολουσία» από το Βερολίνο

«Ψυχρολουσία» από το Βερολίνο

Δευτέρα, 22 Μαΐου 2017 10:26
Ημέρα τιμής και όχι λήθης

Ημέρα τιμής και όχι λήθης

Κυριακή, 21 Μαΐου 2017 18:24
Με γειά το 4ο!

Με γειά το 4ο!

Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017 09:22
Τέτοια ώρα... τέτοια λόγια!!! 19-05-2017

Τέτοια ώρα... τέτοια λόγια!!! 19-05-2017

Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017 09:21
«
»